ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭଗବଦ୍ ଗୀତା
Bhagavad Gita in Oriya script
ଅଧ୍ଯାଯ ୧    ଅର୍ଜୁନବିଷାଦଯୋଗ
ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଉବାଚ।
ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସମବେତା ଯୁଯୁତ୍ସବଃ
ମାମକାଃ ପାଣ୍ଡବାଶ୍ଚୈବ କିମକୁର୍ବତ ସଂଜଯ॥୧॥
ସଂଜଯ ଉବାଚ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ବା ତୁ ପାଣ୍ଡବାନୀକଂ ବ୍ଯୂଢଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଦା
ଆଚାର୍ଯମୁପସଂଗମ୍ଯ ରାଜା ବଚନମଵ୍ରବୀତ୍॥୨॥
ପଶ୍ଯୈତାଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାମାଚାର୍ଯ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍
ବ୍ଯୂଢାଂ ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ରେଣ ତବ ଶିଷ୍ଯେଣ ଧୀମତା॥୩॥
ଅତ୍ର ଶୂରା ମହେଷ୍ବାସା ଭୀମାର୍ଜୁନସମା ଯୁଧି
ଯୁଯୁଧାନୋ ବିରାଟଶ୍ଚ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ମହାରଥଃ॥୪॥
ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚେକିତାନଃ କାଶିରାଜଶ୍ଚ ବୀର୍ଯବାନ୍
ପୁରୁଜିତ୍କୁନ୍ତିଭୋଜଶ୍ଚ ଶୈଵ୍ଯଶ୍ଚ ନରପୁଂଗବଃ॥୫॥
ଯୁଧାମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ବିକ୍ରାନ୍ତ ଉତ୍ତମୌଜାଶ୍ଚ ବୀର୍ଯବାନ୍
ସୌଭଦ୍ରୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସର୍ବ ଏବ ମହାରଥାଃ॥୬॥
ଅସ୍ମାକଂ ତୁ ବିଶିଷ୍ଟା ଯେ ତାନ୍ନିଵୋଧ ଦ୍ବିଜୋତ୍ତମ
ନାଯକା ମମ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ସଂଜ୍ଞାର୍ଥଂ ତାନ୍ଵ୍ରବୀମି ତେ॥୭॥
ଭବାନ୍ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ କର୍ଣଶ୍ଚ କୃପଶ୍ଚ ସମିତିଂଜଯଃ
ଅଶ୍ବତ୍ଥାମା ବିକର୍ଣଶ୍ଚ ସୌମଦତ୍ତିସ୍ତଥୈବ ଚ॥୮॥
ଅନ୍ଯେ ଚ ଵହବଃ ଶୂରା ମଦର୍ଥେ ତ୍ଯକ୍ତଜୀବିତାଃ
ନାନାଶସ୍ତ୍ରପ୍ରହରଣାଃ ସର୍ବେ ଯୁଦ୍ଧବିଶାରଦାଃ॥୯॥
ଅପର୍ଯାପ୍ତଂ ତଦସ୍ମାକଂ ଵଲଂ ଭୀଷ୍ମାଭିରକ୍ଷିତମ୍
ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ବିଦମେତେଷାଂ ଵଲଂ ଭୀମାଭିରକ୍ଷିତମ୍॥୧୦॥
ଅଯନେଷୁ ଚ ସର୍ବେଷୁ ଯଥାଭାଗମବସ୍ଥିତାଃ
ଭୀଷ୍ମମେବାଭିରକ୍ଷନ୍ତୁ ଭବନ୍ତଃ ସର୍ବ ଏବ ହି॥୧୧॥
ତସ୍ଯ ସଂଜନଯନ୍ହର୍ଷଂ କୁରୁବୃଦ୍ଧଃ ପିତାମହଃ
ସିଂହନାଦଂ ବିନଦ୍ଯୋଚ୍ଚୈଃ ଶଙ୍ଖଂ ଦଧ୍ମୌ ପ୍ରତାପବାନ୍॥୧୨॥
ତତଃ ଶଙ୍ଖାଶ୍ଚ ଭେର୍ଯଶ୍ଚ ପଣବାନକଗୋମୁଖାଃ
ସହସୈବାଭ୍ଯହନ୍ଯନ୍ତ ସ ଶଵ୍ଦସ୍ତୁମୁଲୋଽଭବତ୍॥୧୩॥
ତତଃ ଶ୍ବେତୈର୍ହଯୈର୍ଯୁକ୍ତେ ମହତି ସ୍ଯନ୍ଦନେ ସ୍ଥିତୌ
ମାଧବଃ ପାଣ୍ଡବଶ୍ଚୈବ ଦିବ୍ଯୌ ଶଙ୍ଖୌ ପ୍ରଦଘ୍ମତୁଃ॥୧୪॥
ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ହୃଷୀକେଶୋ ଦେବଦତ୍ତଂ ଧନଂଜଯଃ
ପୌଣ୍ଡ୍ରଂ ଦଧ୍ମୌ ମହାଶଙ୍ଖଂ ଭୀମକର୍ମା ବୃକୋଦରଃ॥୧୫॥
ଅନନ୍ତବିଜଯଂ ରାଜା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ନକୁଲଃ ସହଦେବଶ୍ଚ ସୁଘୋଷମଣିପୁଷ୍ପକୌ॥୧୬॥
କାଶ୍ଯଶ୍ଚ ପରମେଷ୍ବାସଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚ ମହାରଥଃ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ବିରାଟଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚାପରାଜିତଃ॥୧୭॥
ଦ୍ରୁପଦୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସର୍ବଶଃ ପୃଥିବୀପତେ
ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚ ମହାଵାହୁଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ଦଧ୍ମୁଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍॥୧୮॥
ସ ଘୋଷୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ହୃଦଯାନି ବ୍ଯଦାରଯତ୍
ନଭଶ୍ଚ ପୃଥିବୀଂ ଚୈବ ତୁମୁଲୋ ବ୍ଯନୁନାଦଯନ୍॥୧୯॥
ଅଥ ବ୍ଯବସ୍ଥିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ବା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍କପିଧ୍ବଜଃ
ପ୍ରବୃତ୍ତେ ଶସ୍ତ୍ରସଂପାତେ ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପାଣ୍ଡବଃ॥୨୦॥
ହୃଷୀକେଶଂ ତଦା ବାକ୍ଯମିଦମାହ ମହୀପତେ
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ରଥଂ ସ୍ଥାପଯ ମେଽଚ୍ଯୁତ॥୨୧॥
ଯାବଦେତାନ୍ନିରୀକ୍ଷେଽହଂ ଯୋଦ୍ଧୁକାମାନବସ୍ଥିତାନ୍
କୈର୍ମଯା ସହ ଯୋଦ୍ଧବ୍ଯମସ୍ମିନ୍ରଣସମୁଦ୍ଯମେ॥୨୨॥
ଯୋତ୍ସ୍ଯମାନାନବେକ୍ଷେଽହଂ ଯ ଏତେଽତ୍ର ସମାଗତାଃ
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ଵୁଦ୍ଧେର୍ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷବଃ॥୨୩॥
ସଂଜଯ ଉବାଚ।
ଏବମୁକ୍ତୋ ହୃଷୀକେଶୋ ଗୁଡାକେଶେନ ଭାରତ
ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥାପଯିତ୍ବା ରଥୋତ୍ତମମ୍॥୨୪॥
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣପ୍ରମୁଖତଃ ସର୍ବେଷାଂ ଚ ମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ଉବାଚ ପାର୍ଥ ପଶ୍ଯୈତାନ୍ସମବେତାନ୍କୁରୂନିତି॥୨୫॥
ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଥିତାନ୍ପାର୍ଥଃ ପିତୄନଥ ପିତାମହାନ୍
ଆଚାର୍ଯାନ୍ମାତୁଲାନ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାନ୍ସଖୀଂସ୍ତଥା॥୨୬॥
ଶ୍ବଶୁରାନ୍ସୁହୃଦଶ୍ଚୈବ ସେନଯୋରୁଭଯୋରପି
ତାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ସ କୌନ୍ତେଯଃ ସର୍ବାନ୍ଵନ୍ଧୂନବସ୍ଥିତାନ୍॥୨୭॥
କୃପଯା ପରଯାବିଷ୍ଟୋ ବିଷୀଦନ୍ନିଦମଵ୍ରବୀତ୍
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ବେମଂ ସ୍ବଜନଂ କୃଷ୍ଣ ଯୁଯୁତ୍ସୁଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍॥୨୮॥
ସୀଦନ୍ତି ମମ ଗାତ୍ରାଣି ମୁଖଂ ଚ ପରିଶୁଷ୍ଯତି
ବେପଥୁଶ୍ଚ ଶରୀରେ ମେ ରୋମହର୍ଷଶ୍ଚ ଜାଯତେ॥୨୯॥
ଗାଣ୍ଡୀବଂ ସ୍ରଂସତେ ହସ୍ତାତ୍ତ୍ବକ୍ଚୈବ ପରିଦହ୍ଯତେ
ନ ଚ ଶକ୍ନୋମ୍ଯବସ୍ଥାତୁଂ ଭ୍ରମତୀବ ଚ ମେ ମନଃ॥୩୦॥
ନିମିତ୍ତାନି ଚ ପଶ୍ଯାମି ବିପରୀତାନି କେଶବ
ନ ଚ ଶ୍ରେଯୋଽନୁପଶ୍ଯାମି ହତ୍ବା ସ୍ବଜନମାହବେ॥୩୧॥
ନ କାଙ୍କ୍ଷେ ବିଜଯଂ କୃଷ୍ଣ ନ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖାନି ଚ
କିଂ ନୋ ରାଜ୍ଯେନ ଗୋବିନ୍ଦ କିଂ ଭୋଗୈର୍ଜୀବିତେନ ବା॥୩୨॥
ଯେଷାମର୍ଥେ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ନୋ ରାଜ୍ଯଂ ଭୋଗାଃ ସୁଖାନି ଚ
ତ ଇମେଽବସ୍ଥିତା ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା ଧନାନି ଚ॥୩୩॥
ଆଚାର୍ଯାଃ ପିତରଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତଥୈବ ଚ ପିତାମହାଃ
ମାତୁଲାଃ ଶ୍ବଶୁରାଃ ପୌତ୍ରାଃ ଶ୍ଯାଲାଃ ସଂଵନ୍ଧିନସ୍ତଥା॥୩୪॥
ଏତାନ୍ନ ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଘ୍ନତୋଽପି ମଧୁସୂଦନ
ଅପି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯରାଜ୍ଯସ୍ଯ ହେତୋଃ କିଂ ନୁ ମହୀକୃତେ॥୩୫॥
ନିହତ୍ଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ନଃ କା ପ୍ରୀତିଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜନାର୍ଦନ
ପାପମେବାଶ୍ରଯେଦସ୍ମାନ୍ହତ୍ବୈତାନାତତାଯିନଃ॥୩୬॥
ତସ୍ମାନ୍ନାର୍ହା ବଯଂ ହନ୍ତୁଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ସ୍ବଵାନ୍ଧବାନ୍
ସ୍ବଜନଂ ହି କଥଂ ହତ୍ବା ସୁଖିନଃ ସ୍ଯାମ ମାଧବ॥୩୭॥
ଯଦ୍ଯପ୍ଯେତେ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଲୋଭୋପହତଚେତସଃ
କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ ଦୋଷଂ ମିତ୍ରଦ୍ରୋହେ ଚ ପାତକମ୍॥୩୮॥
କଥଂ ନ ଜ୍ଞେଯମସ୍ମାଭିଃ ପାପାଦସ୍ମାନ୍ନିବର୍ତିତୁମ୍
କୁଲକ୍ଷଯକୃତଂ ଦୋଷଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଦ୍ଭିର୍ଜନାର୍ଦନ॥୩୯॥
କୁଲକ୍ଷଯେ ପ୍ରଣଶ୍ଯନ୍ତି କୁଲଧର୍ମାଃ ସନାତନାଃ
ଧର୍ମେ ନଷ୍ଟେ କୁଲଂ କୃତ୍ସ୍ନମଧର୍ମୋଽଭିଭବତ୍ଯୁତ॥୪୦॥
ଅଧର୍ମାଭିଭବାତ୍କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଦୁଷ୍ଯନ୍ତି କୁଲସ୍ତ୍ରିଯଃ
ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଦୁଷ୍ଟାସୁ ବାର୍ଷ୍ଣେଯ ଜାଯତେ ବର୍ଣସଂକରଃ॥୪୧॥
ସଂକରୋ ନରକାଯୈବ କୁଲଘ୍ନାନାଂ କୁଲସ୍ଯ ଚ
ପତନ୍ତି ପିତରୋ ହ୍ଯେଷାଂ ଲୁପ୍ତପିଣ୍ଡୋଦକକ୍ରିଯାଃ॥୪୨॥
ଦୋଷୈରେତୈଃ କୁଲଘ୍ନାନାଂ ବର୍ଣସଂକରକାରକୈଃ
ଉତ୍ସାଦ୍ଯନ୍ତେ ଜାତିଧର୍ମାଃ କୁଲଧର୍ମାଶ୍ଚ ଶାଶ୍ବତାଃ॥୪୩॥
ଉତ୍ସନ୍ନକୁଲଧର୍ମାଣାଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଜନାର୍ଦନ
ନରକେଽନିଯତଂ ବାସୋ ଭବତୀତ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ॥୪୪॥
ଅହୋ ଵତ ମହତ୍ପାପଂ କର୍ତୁଂ ବ୍ଯବସିତା ବଯମ୍
ଯଦ୍ରାଜ୍ଯସୁଖଲୋଭେନ ହନ୍ତୁଂ ସ୍ବଜନମୁଦ୍ଯତାଃ॥୪୫॥
ଯଦି ମାମପ୍ରତୀକାରମଶସ୍ତ୍ରଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରା ରଣେ ହନ୍ଯୁସ୍ତନ୍ମେ କ୍ଷେମତରଂ ଭବେତ୍॥୪୬॥
ସଂଜଯ ଉବାଚ।
ଏବମୁକ୍ତ୍ବାର୍ଜୁନଃ ସଂଖ୍ଯେ ରଥୋପସ୍ଥ ଉପାବିଶତ୍
ବିସୃଜ୍ଯ ସଶରଂ ଚାପଂ ଶୋକସଂବିଗ୍ନମାନସଃ॥୪୭॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ଅର୍ଜୁନବିଷାଦଯୋଗୋ ନାମ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୧॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୨    ସାଂଖ୍ଯଯୋଗ
ଦ୍ବିତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ସଂଜଯ ଉବାଚ।
ତଂ ତଥା କୃପଯାବିଷ୍ଟମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍
ବିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ବାକ୍ଯମୁବାଚ ମଧୁସୂଦନଃ॥୧॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
କୁତସ୍ତ୍ବା କଶ୍ମଲମିଦଂ ବିଷମେ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଅନାର୍ଯଜୁଷ୍ଟମସ୍ବର୍ଗ୍ଯମକୀର୍ତିକରମର୍ଜୁନ॥୨॥
କ୍ଲୈଵ୍ଯଂ ମା ସ୍ମ ଗମଃ ପାର୍ଥ ନୈତତ୍ତ୍ବଯ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ
କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ହୃଦଯଦୌର୍ଵଲ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ବୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପରଂତପ॥୩॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
କଥଂ ଭୀଷ୍ମମହଂ ସାଙ୍ଖ୍ଯେ ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ମଧୁସୂଦନ
ଇଷୁଭିଃ ପ୍ରତିଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ପୂଜାର୍ହାବରିସୂଦନ॥୪॥
ଗୁରୂନହତ୍ବା ହି ମହାନୁଭାବାନ୍ଶ୍ରେଯୋ ଭୋକ୍ତୁଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯମପୀହ ଲୋକେ
ହତ୍ବାର୍ଥକାମାଂସ୍ତୁ ଗୁରୁନିହୈବ ଭୁଞ୍ଜୀଯ ଭୋଗାନ୍ଽରୁଧିରପ୍ରଦିଗ୍ଧାନ୍॥୫॥
ନ ଚୈତଦ୍ବିଦ୍ମଃ କତରନ୍ନୋ ଗରୀଯୋ ଯଦ୍ବା ଜଯେମ ଯଦି ବା ନୋ ଜଯେଯୁଃ
ଯାନେବ ହତ୍ବା ନ ଜିଜୀବିଷାମସ୍ତେଽବସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରମୁଖେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଃ॥୬॥
କାର୍ପଣ୍ଯଦୋଷୋପହତସ୍ବଭାବଃ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ବାଂ ଧର୍ମସଂମୂଢଚେତାଃ
ଯଚ୍ଛ୍ରେଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନିଶ୍ଚିତଂ ଵ୍ରୂହି ତନ୍ମେ ଶିଷ୍ଯସ୍ତେଽହଂ ଶାଧି ମାଂ ତ୍ବାଂ ପ୍ରପନ୍ନମ୍॥୭॥
ନ ହି ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ମମାପନୁଦ୍ଯାଦ୍ଯଚ୍ଛୋକମୁଚ୍ଛୋଷଣମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମ୍
ଅବାପ୍ଯ ଭୂମାବସପତ୍ନମୃଦ୍ଧଂ ରାଜ୍ଯଂ ସୁରାଣାମପି ଚାଧିପତ୍ଯମ୍॥୮॥
ସଂଜଯ ଉବାଚ।
ଏବମୁକ୍ତ୍ବା ହୃଷୀକେଶଂ ଗୁଡାକେଶଃ ପରଂତପ
ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯ ଇତି ଗୋବିନ୍ଦମୁକ୍ତ୍ବା ତୂଷ୍ଣୀଂ ଵଭୂବ ହ॥୯॥
ତମୁବାଚ ହୃଷୀକେଶଃ ପ୍ରହସନ୍ନିବ ଭାରତ
ସେନଯୋରୁଭଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ବିଷୀଦନ୍ତମିଦଂ ବଚଃ॥୧୦॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଅଶୋଚ୍ଯାନନ୍ବଶୋଚସ୍ତ୍ବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାବାଦାଂଶ୍ଚ ଭାଷସେ
ଗତାସୂନଗତାସୂଂଶ୍ଚ ନାନୁଶୋଚନ୍ତି ପଣ୍ଡିତାଃ॥୧୧॥
ନ ତ୍ବେବାହଂ ଜାତୁ ନାସଂ ନ ତ୍ବଂ ନେମେ ଜନାଧିପାଃ
ନ ଚୈବ ନ ଭବିଷ୍ଯାମଃ ସର୍ବେ ବଯମତଃ ପରମ୍॥୧୨॥
ଦେହିନୋଽସ୍ମିନ୍ଯଥା ଦେହେ କୌମାରଂ ଯୌବନଂ ଜରା
ତଥା ଦେହାନ୍ତରପ୍ରାପ୍ତିର୍ଧୀରସ୍ତତ୍ର ନ ମୁହ୍ଯତି॥୧୩॥
ମାତ୍ରାସ୍ପର୍ଶାସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯ ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖଦାଃ
ଆଗମାପାଯିନୋଽନିତ୍ଯାସ୍ତାଂସ୍ତିତିକ୍ଷସ୍ବ ଭାରତ॥୧୪॥
ଯଂ ହି ନ ବ୍ଯଥଯନ୍ତ୍ଯେତେ ପୁରୁଷଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ସମଦୁଃଖସୁଖଂ ଧୀରଂ ସୋଽମୃତତ୍ବାଯ କଲ୍ପତେ॥୧୫॥
ନାସତୋ ବିଦ୍ଯତେ ଭାବୋ ନାଭାବୋ ବିଦ୍ଯତେ ସତଃ
ଉଭଯୋରପି ଦୃଷ୍ଟୋଽନ୍ତସ୍ତ୍ବନଯୋସ୍ତତ୍ତ୍ବଦର୍ଶିଭିଃ॥୧୬॥
ଅବିନାଶି ତୁ ତଦ୍ବିଦ୍ଧି ଯେନ ସର୍ବମିଦଂ ତତମ୍
ବିନାଶମବ୍ଯଯସ୍ଯାସ୍ଯ ନ କଶ୍ଚିତ୍କର୍ତୁମର୍ହତି॥୧୭॥
ଅନ୍ତବନ୍ତ ଇମେ ଦେହା ନିତ୍ଯସ୍ଯୋକ୍ତାଃ ଶରୀରିଣଃ
ଅନାଶିନୋଽପ୍ରମେଯସ୍ଯ ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଧ୍ଯସ୍ବ ଭାରତ॥୧୮॥
ଯ ଏନଂ ବେତ୍ତି ହନ୍ତାରଂ ଯଶ୍ଚୈନଂ ମନ୍ଯତେ ହତମ୍
ଉଭୌ ତୌ ନ ବିଜାନୀତୋ ନାଯଂ ହନ୍ତି ନ ହନ୍ଯତେ॥୧୯॥
ନ ଜାଯତେ ମ୍ରିଯତେ ବା କଦାଚିନ୍ନାଯଂ ଭୂତ୍ବା ଭବିତା ବା ନ ଭୂଯଃ
ଅଜୋ ନିତ୍ଯଃ ଶାଶ୍ବତୋଽଯଂ ପୁରାଣୋ ନ ହନ୍ଯତେ ହନ୍ଯମାନେ ଶରୀରେ॥୨୦॥
ବେଦାବିନାଶିନଂ ନିତ୍ଯଂ ଯ ଏନମଜମବ୍ଯଯମ୍
ଅଥଂ ସ ପୁରୁଷଃ ପାର୍ଥ କଂ ଘାତଯତି ହନ୍ତି କମ୍॥୨୧॥
ବାସାଂସି ଜୀର୍ଣାନି ଯଥା ବିହାଯ ନବାନି ଗୃହ୍ଣାତି ନରୋଽପରାଣି
ତଥା ଶରୀରାଣି ବିହାଯ ଜୀର୍ଣାନ୍ଯନ୍ଯାନି ସଂଯାତି ନବାନି ଦେହୀ॥୨୨॥
ନୈନଂ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ନୈନଂ ଦହତି ପାବକଃ
ନ ଚୈନଂ କ୍ଲେଦଯନ୍ତ୍ଯାପୋ ନ ଶୋଷଯତି ମାରୁତଃ॥୨୩॥
ଅଚ୍ଛେଦ୍ଯୋଽଯମଦାହ୍ଯୋଽଯମକ୍ଲେଦ୍ଯୋଽଶୋଷ୍ଯ ଏବ ଚ
ନିତ୍ଯଃ ସର୍ବଗତଃ ସ୍ଥାଣୁରଚଲୋଽଯଂ ସନାତନଃ॥୨୪॥
ଅବ୍ଯକ୍ତୋଽଯମଚିନ୍ତ୍ଯୋଽଯମବିକାର୍ଯୋଽଯମୁଚ୍ଯତେ
ତସ୍ମାଦେବଂ ବିଦିତ୍ବୈନଂ ନାନୁଶୋଚିତୁମର୍ହସି॥୨୫॥
ଅଥ ଚୈନଂ ନିତ୍ଯଜାତଂ ନିତ୍ଯଂ ବା ମନ୍ଯସେ ମୃତମ୍
ତଥାପି ତ୍ବଂ ମହାଵାହୋ ନୈବଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି॥୨୬॥
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁବୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁବଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ
ତସ୍ମାଦପରିହାର୍ଯେଽର୍ଥେ ନ ତ୍ବଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି॥୨୭॥
ଅବ୍ଯକ୍ତାଦୀନି ଭୂତାନି ବ୍ଯକ୍ତମଧ୍ଯାନି ଭାରତ
ଅବ୍ଯକ୍ତନିଧନାନ୍ଯେବ ତତ୍ର କା ପରିଦେବନା॥୨୮॥
ଆଶ୍ଚର୍ଯବତ୍ପଶ୍ଯତି କଶ୍ଚିଦେନମାଶ୍ଚର୍ଯବଦ୍ବଦତି ତଥୈବ ଚାନ୍ଯଃ
ଆଶ୍ଚର୍ଯବଚ୍ଚୈନମନ୍ଯଃ ଶୃଣୋତି ଶ୍ରୁତ୍ବାପ୍ଯେନଂ ବେଦ ନ ଚୈବ କଶ୍ଚିତ୍॥୨୯॥
ଦେହୀ ନିତ୍ଯମବଧ୍ଯୋଽଯଂ ଦେହେ ସର୍ବସ୍ଯ ଭାରତ
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ବାଣି ଭୂତାନି ନ ତ୍ବଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି॥୩୦॥
ସ୍ବଧର୍ମମପି ଚାବେକ୍ଷ୍ଯ ନ ବିକମ୍ପିତୁମର୍ହସି
ଧର୍ମ୍ଯାଦ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧାଚ୍ଛ୍ରେଯୋଽନ୍ଯତ୍କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ନ ବିଦ୍ଯତେ॥୩୧॥
ଯଦୃଚ୍ଛଯା ଚୋପପନ୍ନଂ ସ୍ବର୍ଗଦ୍ବାରମପାବୃତମ୍
ସୁଖିନଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପାର୍ଥ ଲଭନ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧମୀଦୃଶମ୍॥୩୨॥
ଅଥ ଚେତ୍ତ୍ବମିମଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ନ କରିଷ୍ଯସି
ତତଃ ସ୍ବଧର୍ମଂ କୀର୍ତିଂ ଚ ହିତ୍ବା ପାପମବାପ୍ସ୍ଯସି॥୩୩॥
ଅକୀର୍ତିଂ ଚାପି ଭୂତାନି କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ତେଽବ୍ଯଯାମ୍
ସଂଭାବିତସ୍ଯ ଚାକୀର୍ତିର୍ମରଣାଦତିରିଚ୍ଯତେ॥୩୪॥
ଭଯାଦ୍ରଣାଦୁପରତଂ ମଂସ୍ଯନ୍ତେ ତ୍ବାଂ ମହାରଥାଃ
ଯେଷାଂ ଚ ତ୍ବଂ ଵହୁମତୋ ଭୂତ୍ବା ଯାସ୍ଯସି ଲାଘବମ୍॥୩୫॥
ଅବାଚ୍ଯବାଦାଂଶ୍ଚ ଵହୂନ୍ବଦିଷ୍ଯନ୍ତି ତବାହିତାଃ
ନିନ୍ଦନ୍ତସ୍ତବ ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ନୁ କିମ୍॥୩୬॥
ହତୋ ବା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ସ୍ବର୍ଗଂ ଜିତ୍ବା ବା ଭୋକ୍ଷ୍ଯସେ ମହୀମ୍
ତସ୍ମାଦୁତ୍ତିଷ୍ଠ କୌନ୍ତେଯ ଯୁଦ୍ଧାଯ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ॥୩୭॥
ସୁଖଦୁଃଖେ ସମେ କୃତ୍ବା ଲାଭାଲାଭୌ ଜଯାଜଯୌ
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ଯୁଜ୍ଯସ୍ବ ନୈବଂ ପାପମବାପ୍ସ୍ଯସି॥୩୮॥
ଏଷା ତେଽଭିହିତା ସାଙ୍ଖ୍ଯେ ଵୁଦ୍ଧିର୍ଯୋଗେ ତ୍ବିମାଂ ଶୃଣୁ
ଵୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯୁକ୍ତୋ ଯଯା ପାର୍ଥ କର୍ମଵନ୍ଧଂ ପ୍ରହାସ୍ଯସି॥୩୯॥
ନେହାଭିକ୍ରମନାଶୋଽସ୍ତି ପ୍ରତ୍ଯବାଯୋ ନ ବିଦ୍ଯତେ
ସ୍ବଲ୍ପମପ୍ଯସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ତ୍ରାଯତେ ମହତୋ ଭଯାତ୍॥୪୦॥
ବ୍ଯବସାଯାତ୍ମିକା ଵୁଦ୍ଧିରେକେହ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଵହୁଶାଖା ହ୍ଯନନ୍ତାଶ୍ଚ ଵୁଦ୍ଧଯୋଽବ୍ଯବସାଯିନାମ୍॥୪୧॥
ଯାମିମାଂ ପୁଷ୍ପିତାଂ ବାଚଂ ପ୍ରବଦନ୍ତ୍ଯବିପଶ୍ଚିତଃ
ବେଦବାଦରତାଃ ପାର୍ଥ ନାନ୍ଯଦସ୍ତୀତି ବାଦିନଃ॥୪୨॥
କାମାତ୍ମାନଃ ସ୍ବର୍ଗପରା ଜନ୍ମକର୍ମଫଲପ୍ରଦାମ୍
କ୍ରିଯାବିଶେଷଵହୁଲାଂ ଭୋଗୈଶ୍ବର୍ଯଗତିଂ ପ୍ରତି॥୪୩॥
ଭୋଗୈଶ୍ବର୍ଯପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ତଯାପହୃତଚେତସାମ୍
ବ୍ଯବସାଯାତ୍ମିକା ଵୁଦ୍ଧିଃ ସମାଧୌ ନ ବିଧୀଯତେ॥୪୪॥
ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯବିଷଯା ବେଦା ନିସ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯୋ ଭବାର୍ଜୁନ
ନିର୍ଦ୍ବନ୍ଦ୍ବୋ ନିତ୍ଯସତ୍ତ୍ବସ୍ଥୋ ନିର୍ଯୋଗକ୍ଷେମ ଆତ୍ମବାନ୍॥୪୫॥
ଯାବାନର୍ଥ ଉଦପାନେ ସର୍ବତଃ ସଂପ୍ଲୁତୋଦକେ
ତାବାନ୍ସର୍ବେଷୁ ବେଦେଷୁ ଵ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ବିଜାନତଃ॥୪୬॥
କର୍ମଣ୍ଯେବାଧିକାରସ୍ତେ ମା ଫଲେଷୁ କଦାଚନ
ମା କର୍ମଫଲହେତୁର୍ଭୂର୍ମା ତେ ସଙ୍ଗୋଽସ୍ତ୍ବକର୍ମଣି॥୪୭॥
ଯୋଗସ୍ଥଃ କୁରୁ କର୍ମାଣି ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା ଧନଂଜଯ
ସିଦ୍ଧ୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯୋଃ ସମୋ ଭୂତ୍ବା ସମତ୍ବଂ ଯୋଗ ଉଚ୍ଯତେ॥୪୮॥
ଦୂରେଣ ହ୍ଯବରଂ କର୍ମ ଵୁଦ୍ଧିଯୋଗାଦ୍ଧନଂଜଯ
ଵୁଦ୍ଧୌ ଶରଣମନ୍ବିଚ୍ଛ କୃପଣାଃ ଫଲହେତବଃ॥୪୯॥
ଵୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତୋ ଜହାତୀହ ଉଭେ ସୁକୃତଦୁଷ୍କୃତେ
ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଗାଯ ଯୁଜ୍ଯସ୍ବ ଯୋଗଃ କର୍ମସୁ କୌଶଲମ୍॥୫୦॥
କର୍ମଜଂ ଵୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତା ହି ଫଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା ମନୀଷିଣଃ
ଜନ୍ମଵନ୍ଧବିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପଦଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯନାମଯମ୍॥୫୧॥
ଯଦା ତେ ମୋହକଲିଲଂ ଵୁଦ୍ଧିର୍ବ୍ଯତିତରିଷ୍ଯତି
ତଦା ଗନ୍ତାସି ନିର୍ବେଦଂ ଶ୍ରୋତବ୍ଯସ୍ଯ ଶ୍ରୁତସ୍ଯ ଚ॥୫୨॥
ଶ୍ରୁତିବିପ୍ରତିପନ୍ନା ତେ ଯଦା ସ୍ଥାସ୍ଯତି ନିଶ୍ଚଲା
ସମାଧାବଚଲା ଵୁଦ୍ଧିସ୍ତଦା ଯୋଗମବାପ୍ସ୍ଯସି॥୫୩॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ଯ କା ଭାଷା ସମାଧିସ୍ଥସ୍ଯ କେଶବ
ସ୍ଥିତଧୀଃ କିଂ ପ୍ରଭାଷେତ କିମାସୀତ ବ୍ରଜେତ କିମ୍॥୫୪॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ପ୍ରଜହାତି ଯଦା କାମାନ୍ସର୍ବାନ୍ପାର୍ଥ ମନୋଗତାନ୍
ଆତ୍ମନ୍ଯେବାତ୍ମନା ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞସ୍ତଦୋଚ୍ଯତେ॥୫୫॥
ଦୁଃଖେଷ୍ବନୁଦ୍ବିଗ୍ନମନାଃ ସୁଖେଷୁ ବିଗତସ୍ପୃହଃ
ବୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧଃ ସ୍ଥିତଧୀର୍ମୁନିରୁଚ୍ଯତେ॥୫୬॥
ଯଃ ସର୍ବତ୍ରାନଭିସ୍ନେହସ୍ତତ୍ତତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ନାଭିନନ୍ଦତି ନ ଦ୍ବେଷ୍ଟି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା॥୫୭॥
ଯଦା ସଂହରତେ ଚାଯଂ କୂର୍ମୋଽଙ୍ଗାନୀବ ସର୍ବଶଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା॥୫୮॥
ବିଷଯା ବିନିବର୍ତନ୍ତେ ନିରାହାରସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ରସବର୍ଜଂ ରସୋଽପ୍ଯସ୍ଯ ପରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ବା ନିବର୍ତତେ॥୫୯॥
ଯତତୋ ହ୍ଯପି କୌନ୍ତେଯ ପୁରୁଷସ୍ଯ ବିପଶ୍ଚିତଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରମାଥୀନି ହରନ୍ତି ପ୍ରସଭଂ ମନଃ॥୬୦॥
ତାନି ସର୍ବାଣି ସଂଯମ୍ଯ ଯୁକ୍ତ ଆସୀତ ମତ୍ପରଃ
ବଶେ ହି ଯସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା॥୬୧॥
ଧ୍ଯାଯତୋ ବିଷଯାନ୍ପୁଂସଃ ସଙ୍ଗସ୍ତେଷୂପଜାଯତେ
ସଙ୍ଗାତ୍ସଂଜାଯତେ କାମଃ କାମାତ୍କ୍ରୋଧୋଽଭିଜାଯତେ॥୬୨॥
କ୍ରୋଧାଦ୍ଭବତି ସଂମୋହଃ ସଂମୋହାତ୍ସ୍ମୃତିବିଭ୍ରମଃ
ସ୍ମୃତିଭ୍ରଂଶାଦ୍ଵୁଦ୍ଧିନାଶୋ ଵୁଦ୍ଧିନାଶାତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି॥୬୩॥
ରାଗଦ୍ବେଷବିମୁକ୍ତୈସ୍ତୁ ବିଷଯାନିନ୍ଦ୍ରିଯୈଶ୍ଚରନ୍
ଆତ୍ମବଶ୍ଯୈର୍ବିଧେଯାତ୍ମା ପ୍ରସାଦମଧିଗଚ୍ଛତି॥୬୪॥
ପ୍ରସାଦେ ସର୍ବଦୁଃଖାନାଂ ହାନିରସ୍ଯୋପଜାଯତେ
ପ୍ରସନ୍ନଚେତସୋ ହ୍ଯାଶୁ ଵୁଦ୍ଧିଃ ପର୍ଯବତିଷ୍ଠତେ॥୬୫॥
ନାସ୍ତି ଵୁଦ୍ଧିରଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନ ଚାଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଭାବନା
ନ ଚାଭାବଯତଃ ଶାନ୍ତିରଶାନ୍ତସ୍ଯ କୁତଃ ସୁଖମ୍॥୬୬॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ହି ଚରତାଂ ଯନ୍ମନୋଽନୁବିଧୀଯତେ
ତଦସ୍ଯ ହରତି ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ବାଯୁର୍ନାବମିବାମ୍ଭସି॥୬୭॥
ତସ୍ମାଦ୍ଯସ୍ଯ ମହାଵାହୋ ନିଗୃହୀତାନି ସର୍ବଶଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା॥୬୮॥
ଯା ନିଶା ସର୍ବଭୂତାନାଂ ତସ୍ଯାଂ ଜାଗର୍ତି ସଂଯମୀ
ଯସ୍ଯାଂ ଜାଗ୍ରତି ଭୂତାନି ସା ନିଶା ପଶ୍ଯତୋ ମୁନେଃ॥୬୯॥
ଆପୂର୍ଯମାଣମଚଲପ୍ରତିଷ୍ଠଂ ସମୁଦ୍ରମାପଃ ପ୍ରବିଶନ୍ତି ଯଦ୍ବତ୍
ତଦ୍ବତ୍କାମା ଯଂ ପ୍ରବିଶନ୍ତି ସର୍ବେ ସ ଶାନ୍ତିମାପ୍ନୋତି ନ କାମକାମୀ॥୭୦॥
ବିହାଯ କାମାନ୍ଯଃ ସର୍ବାନ୍ପୁମାଂଶ୍ଚରତି ନିଃସ୍ପୃହଃ
ନିର୍ମମୋ ନିରହଂକାରଃ ସ ଶାନ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛତି॥୭୧॥
ଏଷା ଵ୍ରାହ୍ମୀ ସ୍ଥିତିଃ ପାର୍ଥ ନୈନାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବିମୁହ୍ଯତି
ସ୍ଥିତ୍ବାସ୍ଯାମନ୍ତକାଲେଽପି ଵ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣମୃଚ୍ଛତି॥୭୨॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ସାଂଖ୍ଯଯୋଗୋ ନାମ ଦ୍ବିତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୨॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୩    କର୍ମଯୋଗ
ତୃତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ଜ୍ଯାଯସୀ ଚେତ୍କର୍ମଣସ୍ତେ ମତା ଵୁଦ୍ଧିର୍ଜନାର୍ଦନ
ତତ୍କିଂ କର୍ମଣି ଘୋରେ ମାଂ ନିଯୋଜଯସି କେଶବ॥୧॥
ବ୍ଯାମିଶ୍ରେଣେବ ବାକ୍ଯେନ ଵୁଦ୍ଧିଂ ମୋହଯସୀବ ମେ
ତଦେକଂ ବଦ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଯେନ ଶ୍ରେଯୋଽହମାପ୍ନୁଯାମ୍॥୨॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଦ୍ବିବିଧା ନିଷ୍ଠା ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତା ମଯାନଘ
ଜ୍ଞାନଯୋଗେନ ସାଂଖ୍ଯାନାଂ କର୍ମଯୋଗେନ ଯୋଗିନାମ୍॥୩॥
ନ କର୍ମଣାମନାରମ୍ଭାନ୍ନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋଽଶ୍ନୁତେ
ନ ଚ ସଂନ୍ଯସନାଦେବ ସିଦ୍ଧିଂ ସମଧିଗଚ୍ଛତି॥୪॥
ନ ହି କଶ୍ଚିତ୍କ୍ଷଣମପି ଜାତୁ ତିଷ୍ଠତ୍ଯକର୍ମକୃତ୍
କାର୍ଯତେ ହ୍ଯବଶଃ କର୍ମ ସର୍ବଃ ପ୍ରକୃତିଜୈର୍ଗୁଣୈଃ॥୫॥
କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସଂଯମ୍ଯ ଯ ଆସ୍ତେ ମନସା ସ୍ମରନ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାନ୍ବିମୂଢାତ୍ମା ମିଥ୍ଯାଚାରଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ॥୬॥
ଯସ୍ତ୍ବିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମନସା ନିଯମ୍ଯାରଭତେଽର୍ଜୁନ
କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ କର୍ମଯୋଗମସକ୍ତଃ ସ ବିଶିଷ୍ଯତେ॥୭॥
ନିଯତଂ କୁରୁ କର୍ମ ତ୍ବଂ କର୍ମ ଜ୍ଯାଯୋ ହ୍ଯକର୍ମଣଃ
ଶରୀରଯାତ୍ରାପି ଚ ତେ ନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ଯେଦକର୍ମଣଃ॥୮॥
ଯଜ୍ଞାର୍ଥାତ୍କର୍ମଣୋଽନ୍ଯତ୍ର ଲୋକୋଽଯଂ କର୍ମଵନ୍ଧନଃ
ତଦର୍ଥଂ କର୍ମ କୌନ୍ତେଯ ମୁକ୍ତସଙ୍ଗଃ ସମାଚର॥୯॥
ସହଯଜ୍ଞାଃ ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଟ୍ବା ପୁରୋବାଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ଅନେନ ପ୍ରସବିଷ୍ଯଧ୍ବମେଷ ବୋଽସ୍ତ୍ବିଷ୍ଟକାମଧୁକ୍॥୧୦॥
ଦେବାନ୍ଭାବଯତାନେନ ତେ ଦେବା ଭାବଯନ୍ତୁ ବଃ
ପରସ୍ପରଂ ଭାବଯନ୍ତଃ ଶ୍ରେଯଃ ପରମବାପ୍ସ୍ଯଥ॥୧୧॥
ଇଷ୍ଟାନ୍ଭୋଗାନ୍ହି ବୋ ଦେବା ଦାସ୍ଯନ୍ତେ ଯଜ୍ଞଭାବିତାଃ
ତୈର୍ଦତ୍ତାନପ୍ରଦାଯୈଭ୍ଯୋ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ତେନ ଏବ ସଃ॥୧୨॥
ଯଜ୍ଞଶିଷ୍ଟାଶିନଃ ସନ୍ତୋ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ବକିଲ୍ଵିଷୈଃ
ଭୁଞ୍ଜତେ ତେ ତ୍ବଘଂ ପାପା ଯେ ପଚନ୍ତ୍ଯାତ୍ମକାରଣାତ୍॥୧୩॥
ଅନ୍ନାଦ୍ଭବନ୍ତି ଭୂତାନି ପର୍ଜନ୍ଯାଦନ୍ନସଂଭବଃ
ଯଜ୍ଞାଦ୍ଭବତି ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଯଜ୍ଞଃ କର୍ମସମୁଦ୍ଭବଃ॥୧୪॥
କର୍ମ ଵ୍ରହ୍ମୋଦ୍ଭବଂ ବିଦ୍ଧି ଵ୍ରହ୍ମାକ୍ଷରସମୁଦ୍ଭବମ୍
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ବଗତଂ ଵ୍ରହ୍ମ ନିତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍॥୧୫॥
ଏବଂ ପ୍ରବର୍ତିତଂ ଚକ୍ରଂ ନାନୁବର୍ତଯତୀହ ଯଃ
ଅଘାଯୁରିନ୍ଦ୍ରିଯାରାମୋ ମୋଘଂ ପାର୍ଥ ସ ଜୀବତି॥୧୬॥
ଯସ୍ତ୍ବାତ୍ମରତିରେବ ସ୍ଯାଦାତ୍ମତୃପ୍ତଶ୍ଚ ମାନବଃ
ଆତ୍ମନ୍ଯେବ ଚ ସଂତୁଷ୍ଟସ୍ତସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ନ ବିଦ୍ଯତେ॥୧୭॥
ନୈବ ତସ୍ଯ କୃତେନାର୍ଥୋ ନାକୃତେନେହ କଶ୍ଚନ
ନ ଚାସ୍ଯ ସର୍ବଭୂତେଷୁ କଶ୍ଚିଦର୍ଥବ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ॥୧୮॥
ତସ୍ମାଦସକ୍ତଃ ସତତଂ କାର୍ଯଂ କର୍ମ ସମାଚର
ଅସକ୍ତୋ ହ୍ଯାଚରନ୍କର୍ମ ପରମାପ୍ନୋତି ପୂରୁଷଃ॥୧୯॥
କର୍ମଣୈବ ହି ସଂସିଦ୍ଧିମାସ୍ଥିତା ଜନକାଦଯଃ
ଲୋକସଂଗ୍ରହମେବାପି ସଂପଶ୍ଯନ୍କର୍ତୁମର୍ହସି॥୨୦॥
ଯଦ୍ଯଦାଚରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତତ୍ତଦେବେତରୋ ଜନଃ
ସ ଯତ୍ପ୍ରମାଣଂ କୁରୁତେ ଲୋକସ୍ତଦନୁବର୍ତତେ॥୨୧॥
ନ ମେ ପାର୍ଥାସ୍ତି କର୍ତବ୍ଯଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ କିଂଚନ
ନାନବାପ୍ତମବାପ୍ତବ୍ଯଂ ବର୍ତ ଏବ ଚ କର୍ମଣି॥୨୨॥
ଯଦି ହ୍ଯହଂ ନ ବର୍ତେଯଂ ଜାତୁ କର୍ମଣ୍ଯତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ମମ ବର୍ତ୍ମାନୁବର୍ତନ୍ତେ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପାର୍ଥ ସର୍ବଶଃ॥୨୩॥
ଉତ୍ସୀଦେଯୁରିମେ ଲୋକା ନ କୁର୍ଯାଂ କର୍ମ ଚେଦହମ୍
ସଂକରସ୍ଯ ଚ କର୍ତା ସ୍ଯାମୁପହନ୍ଯାମିମାଃ ପ୍ରଜାଃ॥୨୪॥
ସକ୍ତାଃ କର୍ମଣ୍ଯବିଦ୍ବାଂସୋ ଯଥା କୁର୍ବନ୍ତି ଭାରତ
କୁର୍ଯାଦ୍ବିଦ୍ବାଂସ୍ତଥାସକ୍ତଶ୍ଚିକୀର୍ଷୁର୍ଲୋକସଂଗ୍ରହମ୍॥୨୫॥
ନ ଵୁଦ୍ଧିଭେଦଂ ଜନଯେଦଜ୍ଞାନାଂ କର୍ମସଙ୍ଗିନାମ୍
ଜୋଷଯେତ୍ସର୍ବକର୍ମାଣି ବିଦ୍ବାନ୍ଯୁକ୍ତଃ ସମାଚରନ୍॥୨୬॥
ପ୍ରକୃତେଃ କ୍ରିଯମାଣାନି ଗୁଣୈଃ କର୍ମାଣି ସର୍ବଶଃ
ଅହଂକାରବିମୂଢାତ୍ମା କର୍ତାହମିତି ମନ୍ଯତେ॥୨୭॥
ତତ୍ତ୍ବବିତ୍ତୁ ମହାଵାହୋ ଗୁଣକର୍ମବିଭାଗଯୋଃ
ଗୁଣା ଗୁଣେଷୁ ବର୍ତନ୍ତ ଇତି ମତ୍ବା ନ ସଜ୍ଜତେ॥୨୮॥
ପ୍ରକୃତେର୍ଗୁଣସଂମୂଢାଃ ସଜ୍ଜନ୍ତେ ଗୁଣକର୍ମସୁ
ତାନକୃତ୍ସ୍ନବିଦୋ ମନ୍ଦାନ୍କୃତ୍ସ୍ନବିନ୍ନ ବିଚାଲଯେତ୍॥୨୯॥
ମଯି ସର୍ବାଣି କର୍ମାଣି ସଂନ୍ଯସ୍ଯାଧ୍ଯାତ୍ମଚେତସା
ନିରାଶୀର୍ନିର୍ମମୋ ଭୂତ୍ବା ଯୁଧ୍ଯସ୍ବ ବିଗତଜ୍ବରଃ॥୩୦॥
ଯେ ମେ ମତମିଦଂ ନିତ୍ଯମନୁତିଷ୍ଠନ୍ତି ମାନବାଃ
ଶ୍ରଦ୍ଧାବନ୍ତୋଽନସୂଯନ୍ତୋ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେ ତେଽପି କର୍ମଭିଃ॥୩୧॥
ଯେ ତ୍ବେତଦଭ୍ଯସୂଯନ୍ତୋ ନାନୁତିଷ୍ଠନ୍ତି ମେ ମତମ୍
ସର୍ବଜ୍ଞାନବିମୂଢାଂସ୍ତାନ୍ବିଦ୍ଧି ନଷ୍ଟାନଚେତସଃ॥୩୨॥
ସଦୃଶଂ ଚେଷ୍ଟତେ ସ୍ବସ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତେର୍ଜ୍ଞାନବାନପି
ପ୍ରକୃତିଂ ଯାନ୍ତି ଭୂତାନି ନିଗ୍ରହଃ କିଂ କରିଷ୍ଯତି॥୩୩॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ଯାର୍ଥେ ରାଗଦ୍ବେଷୌ ବ୍ଯବସ୍ଥିତୌ
ତଯୋର୍ନ ବଶମାଗଚ୍ଛେତ୍ତୌ ହ୍ଯସ୍ଯ ପରିପନ୍ଥିନୌ॥୩୪॥
ଶ୍ରେଯାନ୍ସ୍ବଧର୍ମୋ ବିଗୁଣଃ ପରଧର୍ମାତ୍ସ୍ବନୁଷ୍ଠିତାତ୍
ସ୍ବଧର୍ମେ ନିଧନଂ ଶ୍ରେଯଃ ପରଧର୍ମୋ ଭଯାବହଃ॥୩୫॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ଅଥ କେନ ପ୍ରଯୁକ୍ତୋଽଯଂ ପାପଂ ଚରତି ପୂରୁଷଃ
ଅନିଚ୍ଛନ୍ନପି ବାର୍ଷ୍ଣେଯ ଵଲାଦିବ ନିଯୋଜିତଃ॥୩୬॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
କାମ ଏଷ କ୍ରୋଧ ଏଷ ରଜୋଗୁଣସମୁଦ୍ଭବଃ
ମହାଶନୋ ମହାପାପ୍ମା ବିଦ୍ଧ୍ଯେନମିହ ବୈରିଣମ୍॥୩୭॥
ଧୂମେନାବ୍ରିଯତେ ବହ୍ନିର୍ଯଥାଦର୍ଶୋ ମଲେନ ଚ
ଯଥୋଲ୍ଵେନାବୃତୋ ଗର୍ଭସ୍ତଥା ତେନେଦମାବୃତମ୍॥୩୮॥
ଆବୃତଂ ଜ୍ଞାନମେତେନ ଜ୍ଞାନିନୋ ନିତ୍ଯବୈରିଣା
କାମରୂପେଣ କୌନ୍ତେଯ ଦୁଷ୍ପୂରେଣାନଲେନ ଚ॥୩୯॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମନୋ ଵୁଦ୍ଧିରସ୍ଯାଧିଷ୍ଠାନମୁଚ୍ଯତେ
ଏତୈର୍ବିମୋହଯତ୍ଯେଷ ଜ୍ଞାନମାବୃତ୍ଯ ଦେହିନମ୍॥୪୦॥
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ବମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯାଦୌ ନିଯମ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ
ପାପ୍ମାନଂ ପ୍ରଜହି ହ୍ଯେନଂ ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନନାଶନମ୍॥୪୧॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପରାଣ୍ଯାହୁରିନ୍ଦ୍ରିଯେଭ୍ଯଃ ପରଂ ମନଃ
ମନସସ୍ତୁ ପରା ଵୁଦ୍ଧିର୍ଯୋ ଵୁଦ୍ଧେଃ ପରତସ୍ତୁ ସଃ॥୪୨॥
ଏବଂ ଵୁଦ୍ଧେଃ ପରଂ ଵୁଦ୍ଧ୍ବା ସଂସ୍ତଭ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ଜହି ଶତ୍ରୁଂ ମହାଵାହୋ କାମରୂପଂ ଦୁରାସଦମ୍॥୪୩॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ କର୍ମଯୋଗୋ ନାମ ତୃତୀଯୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୩॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୪    ଜ୍ଞାନକର୍ମସଂନ୍ଯାସଯୋଗ
ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଇମଂ ବିବସ୍ବତେ ଯୋଗଂ ପ୍ରୋକ୍ତବାନହମବ୍ଯଯମ୍
ବିବସ୍ବାନ୍ମନବେ ପ୍ରାହ ମନୁରିକ୍ଷ୍ବାକବେଽଵ୍ରବୀତ୍॥୧॥
ଏବଂ ପରଂପରାପ୍ରାପ୍ତମିମଂ ରାଜର୍ଷଯୋ ବିଦୁଃ
ସ କାଲେନେହ ମହତା ଯୋଗୋ ନଷ୍ଟଃ ପରଂତପ॥୨॥
ସ ଏବାଯଂ ମଯା ତେଽଦ୍ଯ ଯୋଗଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପୁରାତନଃ
ଭକ୍ତୋଽସି ମେ ସଖା ଚେତି ରହସ୍ଯଂ ହ୍ଯେତଦୁତ୍ତମମ୍॥୩॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ଅପରଂ ଭବତୋ ଜନ୍ମ ପରଂ ଜନ୍ମ ବିବସ୍ବତଃ
କଥମେତଦ୍ବିଜାନୀଯାଂ ତ୍ବମାଦୌ ପ୍ରୋକ୍ତବାନିତି॥୪॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଵହୂନି ମେ ବ୍ଯତୀତାନି ଜନ୍ମାନି ତବ ଚାର୍ଜୁନ
ତାନ୍ଯହଂ ବେଦ ସର୍ବାଣି ନ ତ୍ବଂ ବେତ୍ଥ ପରଂତପ॥୫॥
ଅଜୋଽପି ସନ୍ନବ୍ଯଯାତ୍ମା ଭୂତାନାମୀଶ୍ବରୋଽପି ସନ୍
ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ବାମଧିଷ୍ଠାଯ ସଂଭବାମ୍ଯାତ୍ମମାଯଯା॥୬॥
ଯଦା ଯଦା ହି ଧର୍ମସ୍ଯ ଗ୍ଲାନିର୍ଭବତି ଭାରତ
ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନମଧର୍ମସ୍ଯ ତଦାତ୍ମାନଂ ସୃଜାମ୍ଯହମ୍॥୭॥
ପରିତ୍ରାଣାଯ ସାଧୂନାଂ ବିନାଶାଯ ଚ ଦୁଷ୍କୃତାମ୍
ଧର୍ମସଂସ୍ଥାପନାର୍ଥାଯ ସଂଭବାମି ଯୁଗେ ଯୁଗେ॥୮॥
ଜନ୍ମ କର୍ମ ଚ ମେ ଦିବ୍ଯମେବଂ ଯୋ ବେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ବତଃ
ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା ଦେହଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନୈତି ମାମେତି ସୋଽର୍ଜୁନ॥୯॥
ବୀତରାଗଭଯକ୍ରୋଧା ମନ୍ମଯା ମାମୁପାଶ୍ରିତାଃ
ଵହବୋ ଜ୍ଞାନତପସା ପୂତା ମଦ୍ଭାବମାଗତାଃ॥୧୦॥
ଯେ ଯଥା ମାଂ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତାଂସ୍ତଥୈବ ଭଜାମ୍ଯହମ୍
ମମ ବର୍ତ୍ମାନୁବର୍ତନ୍ତେ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପାର୍ଥ ସର୍ବଶଃ॥୧୧॥
କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତଃ କର୍ମଣାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ଯଜନ୍ତ ଇହ ଦେବତାଃ
କ୍ଷିପ୍ରଂ ହି ମାନୁଷେ ଲୋକେ ସିଦ୍ଧିର୍ଭବତି କର୍ମଜା॥୧୨॥
ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଯଂ ମଯା ସୃଷ୍ଟଂ ଗୁଣକର୍ମବିଭାଗଶଃ
ତସ୍ଯ କର୍ତାରମପି ମାଂ ବିଦ୍ଧ୍ଯକର୍ତାରମବ୍ଯଯମ୍॥୧୩॥
ନ ମାଂ କର୍ମାଣି ଲିମ୍ପନ୍ତି ନ ମେ କର୍ମଫଲେ ସ୍ପୃହା
ଇତି ମାଂ ଯୋଽଭିଜାନାତି କର୍ମଭିର୍ନ ସ ଵଧ୍ଯତେ॥୧୪॥
ଏବଂ ଜ୍ଞାତ୍ବା କୃତଂ କର୍ମ ପୂର୍ବୈରପି ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ
କୁରୁ କର୍ମୈବ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ବଂ ପୂର୍ବୈଃ ପୂର୍ବତରଂ କୃତମ୍॥୧୫॥
କିଂ କର୍ମ କିମକର୍ମେତି କବଯୋଽପ୍ଯତ୍ର ମୋହିତାଃ
ତତ୍ତେ କର୍ମ ପ୍ରବକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ବା ମୋକ୍ଷ୍ଯସେଽଶୁଭାତ୍॥୧୬॥
କର୍ମଣୋ ହ୍ଯପି ଵୋଦ୍ଧବ୍ଯଂ ଵୋଦ୍ଧବ୍ଯଂ ଚ ବିକର୍ମଣଃ
ଅକର୍ମଣଶ୍ଚ ଵୋଦ୍ଧବ୍ଯଂ ଗହନା କର୍ମଣୋ ଗତିଃ॥୧୭॥
କର୍ମଣ୍ଯକର୍ମ ଯଃ ପଶ୍ଯେଦକର୍ମଣି ଚ କର୍ମ ଯଃ
ସ ଵୁଦ୍ଧିମାନ୍ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସ ଯୁକ୍ତଃ କୃତ୍ସ୍ନକର୍ମକୃତ୍॥୧୮॥
ଯସ୍ଯ ସର୍ବେ ସମାରମ୍ଭାଃ କାମସଂକଲ୍ପବର୍ଜିତାଃ
ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଦଗ୍ଧକର୍ମାଣଂ ତମାହୁଃ ପଣ୍ଡିତଂ ଵୁଧାଃ॥୧୯॥
ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା କର୍ମଫଲାସଙ୍ଗଂ ନିତ୍ଯତୃପ୍ତୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ
କର୍ମଣ୍ଯଭିପ୍ରବୃତ୍ତୋଽପି ନୈବ କିଂଚିତ୍କରୋତି ସଃ॥୨୦॥
ନିରାଶୀର୍ଯତଚିତ୍ତାତ୍ମା ତ୍ଯକ୍ତସର୍ବପରିଗ୍ରହଃ
ଶାରୀରଂ କେବଲଂ କର୍ମ କୁର୍ବନ୍ନାପ୍ନୋତି କିଲ୍ଵିଷମ୍॥୨୧॥
ଯଦୃଚ୍ଛାଲାଭସଂତୁଷ୍ଟୋ ଦ୍ବନ୍ଦ୍ବାତୀତୋ ବିମତ୍ସରଃ
ସମଃ ସିଦ୍ଧାବସିଦ୍ଧୌ ଚ କୃତ୍ବାପି ନ ନିଵଧ୍ଯତେ॥୨୨॥
ଗତସଙ୍ଗସ୍ଯ ମୁକ୍ତସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାବସ୍ଥିତଚେତସଃ
ଯଜ୍ଞାଯାଚରତଃ କର୍ମ ସମଗ୍ରଂ ପ୍ରବିଲୀଯତେ॥୨୩॥
ଵ୍ରହ୍ମାର୍ପଣଂ ଵ୍ରହ୍ମ ହବିର୍ଵ୍ରହ୍ମାଗ୍ନୌ ଵ୍ରହ୍ମଣା ହୁତମ୍
ଵ୍ରହ୍ମୈବ ତେନ ଗନ୍ତବ୍ଯଂ ଵ୍ରହ୍ମକର୍ମସମାଧିନା॥୨୪॥
ଦୈବମେବାପରେ ଯଜ୍ଞଂ ଯୋଗିନଃ ପର୍ଯୁପାସତେ
ଵ୍ରହ୍ମାଗ୍ନାବପରେ ଯଜ୍ଞଂ ଯଜ୍ଞେନୈବୋପଜୁହ୍ବତି॥୨୫॥
ଶ୍ରୋତ୍ରାଦୀନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯନ୍ଯେ ସଂଯମାଗ୍ନିଷୁ ଜୁହ୍ବତି
ଶଵ୍ଦାଦୀନ୍ବିଷଯାନନ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଗ୍ନିଷୁ ଜୁହ୍ବତି॥୨୬॥
ସର୍ବାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯକର୍ମାଣି ପ୍ରାଣକର୍ମାଣି ଚାପରେ
ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗାଗ୍ନୌ ଜୁହ୍ବତି ଜ୍ଞାନଦୀପିତେ॥୨୭॥
ଦ୍ରବ୍ଯଯଜ୍ଞାସ୍ତପୋଯଜ୍ଞା ଯୋଗଯଜ୍ଞାସ୍ତଥାପରେ
ସ୍ବାଧ୍ଯାଯଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଯତଯଃ ସଂଶିତବ୍ରତାଃ॥୨୮॥
ଅପାନେ ଜୁହ୍ବତି ପ୍ରାଣଂ ପ୍ରାଣେଽପାନଂ ତଥାପରେ
ପ୍ରାଣାପାନଗତୀ ରୁଦ୍ଧ୍ବା ପ୍ରାଣାଯାମପରାଯଣାଃ॥୨୯॥
ଅପରେ ନିଯତାହାରାଃ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରାଣେଷୁ ଜୁହ୍ବତି
ସର୍ବେଽପ୍ଯେତେ ଯଜ୍ଞବିଦୋ ଯଜ୍ଞକ୍ଷପିତକଲ୍ମଷାଃ॥୩୦॥
ଯଜ୍ଞଶିଷ୍ଟାମୃତଭୁଜୋ ଯାନ୍ତି ଵ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍
ନାଯଂ ଲୋକୋଽସ୍ତ୍ଯଯଜ୍ଞସ୍ଯ କୁତୋଽନ୍ଯଃ କୁରୁସତ୍ତମ॥୩୧॥
ଏବଂ ଵହୁବିଧା ଯଜ୍ଞା ବିତତା ଵ୍ରହ୍ମଣୋ ମୁଖେ
କର୍ମଜାନ୍ବିଦ୍ଧି ତାନ୍ସର୍ବାନେବଂ ଜ୍ଞାତ୍ବା ବିମୋକ୍ଷ୍ଯସେ॥୩୨॥
ଶ୍ରେଯାନ୍ଦ୍ରବ୍ଯମଯାଦ୍ଯଜ୍ଞାଜ୍ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞଃ ପରଂତପ
ସର୍ବଂ କର୍ମାଖିଲଂ ପାର୍ଥ ଜ୍ଞାନେ ପରିସମାପ୍ଯତେ॥୩୩॥
ତଦ୍ବିଦ୍ଧି ପ୍ରଣିପାତେନ ପରିପ୍ରଶ୍ନେନ ସେବଯା
ଉପଦେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନିନସ୍ତତ୍ତ୍ବଦର୍ଶିନଃ॥୩୪॥
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ବା ନ ପୁନର୍ମୋହମେବଂ ଯାସ୍ଯସି ପାଣ୍ଡବ
ଯେନ ଭୂତାନ୍ଯଶେଷେଣ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯଥୋ ମଯି॥୩୫॥
ଅପି ଚେଦସି ପାପେଭ୍ଯଃ ସର୍ବେଭ୍ଯଃ ପାପକୃତ୍ତମଃ
ସର୍ବଂ ଜ୍ଞାନପ୍ଲବେନୈବ ବୃଜିନଂ ସଂତରିଷ୍ଯସି॥୩୬॥
ଯଥୈଧାଂସି ସମିଦ୍ଧୋଽଗ୍ନିର୍ଭସ୍ମସାତ୍କୁରୁତେଽର୍ଜୁନ
ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିଃ ସର୍ବକର୍ମାଣି ଭସ୍ମସାତ୍କୁରୁତେ ତଥା॥୩୭॥
ନ ହି ଜ୍ଞାନେନ ସଦୃଶଂ ପବିତ୍ରମିହ ବିଦ୍ଯତେ
ତତ୍ସ୍ବଯଂ ଯୋଗସଂସିଦ୍ଧଃ କାଲେନାତ୍ମନି ବିନ୍ଦତି॥୩୮॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାବାଁଲ୍ଲଭତେ ଜ୍ଞାନଂ ତତ୍ପରଃ ସଂଯତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଜ୍ଞାନଂ ଲଵ୍ଧ୍ବା ପରାଂ ଶାନ୍ତିମଚିରେଣାଧିଗଚ୍ଛତି॥୩୯॥
ଅଜ୍ଞଶ୍ଚାଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଶ୍ଚ ସଂଶଯାତ୍ମା ବିନଶ୍ଯତି
ନାଯଂ ଲୋକୋଽସ୍ତି ନ ପରୋ ନ ସୁଖଂ ସଂଶଯାତ୍ମନଃ॥୪୦॥
ଯୋଗସଂନ୍ଯସ୍ତକର୍ମାଣଂ ଜ୍ଞାନସଂଛିନ୍ନସଂଶଯମ୍
ଆତ୍ମବନ୍ତଂ ନ କର୍ମାଣି ନିଵଧ୍ନନ୍ତି ଧନଂଜଯ॥୪୧॥
ତସ୍ମାଦଜ୍ଞାନସଂଭୂତଂ ହୃତ୍ସ୍ଥଂ ଜ୍ଞାନାସିନାତ୍ମନଃ
ଛିତ୍ତ୍ବୈନଂ ସଂଶଯଂ ଯୋଗମାତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଭାରତ॥୪୨॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ଜ୍ଞାନକର୍ମସଂନ୍ଯାସଯୋଗୋ ନାମ ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୪॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୫    କର୍ମସଂନ୍ଯାସଯୋଗ
ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ସଂନ୍ଯାସଂ କର୍ମଣାଂ କୃଷ୍ଣ ପୁନର୍ଯୋଗଂ ଚ ଶଂସସି
ଯଚ୍ଛ୍ରେଯ ଏତଯୋରେକଂ ତନ୍ମେ ଵ୍ରୂହି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍॥୧॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ସଂନ୍ଯାସଃ କର୍ମଯୋଗଶ୍ଚ ନିଃଶ୍ରେଯସକରାବୁଭୌ
ତଯୋସ୍ତୁ କର୍ମସଂନ୍ଯାସାତ୍କର୍ମଯୋଗୋ ବିଶିଷ୍ଯତେ॥୨॥
ଜ୍ଞେଯଃ ସ ନିତ୍ଯସଂନ୍ଯାସୀ ଯୋ ନ ଦ୍ବେଷ୍ଟି ନ କାଙ୍କ୍ଷତି
ନିର୍ଦ୍ବନ୍ଦ୍ବୋ ହି ମହାଵାହୋ ସୁଖଂ ଵନ୍ଧାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ॥୩॥
ସାଂଖ୍ଯଯୋଗୌ ପୃଥଗ୍ଵାଲାଃ ପ୍ରବଦନ୍ତି ନ ପଣ୍ଡିତାଃ
ଏକମପ୍ଯାସ୍ଥିତଃ ସମ୍ଯଗୁଭଯୋର୍ବିନ୍ଦତେ ଫଲମ୍॥୪॥
ଯତ୍ସାଂଖ୍ଯୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଯୋଗୈରପି ଗମ୍ଯତେ
ଏକଂ ସାଂଖ୍ଯଂ ଚ ଯୋଗଂ ଚ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି॥୫॥
ସଂନ୍ଯାସସ୍ତୁ ମହାଵାହୋ ଦୁଃଖମାପ୍ତୁମଯୋଗତଃ
ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ମୁନିର୍ଵ୍ରହ୍ମ ନଚିରେଣାଧିଗଚ୍ଛତି॥୬॥
ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ବିଜିତାତ୍ମା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ସର୍ବଭୂତାତ୍ମଭୂତାତ୍ମା କୁର୍ବନ୍ନପି ନ ଲିପ୍ଯତେ॥୭॥
ନୈବ କିଂଚିତ୍କରୋମୀତି ଯୁକ୍ତୋ ମନ୍ଯେତ ତତ୍ତ୍ବବିତ୍
ପଶ୍ଯଞ୍ଶୃଣ୍ବନ୍ସ୍ପୃଶଞ୍ଜିଘ୍ରନ୍ନଶ୍ନନ୍ଗଚ୍ଛନ୍ସ୍ବପଞ୍ଶ୍ବସନ୍॥୮॥
ପ୍ରଲପନ୍ବିସୃଜନ୍ଗୃହ୍ଣନ୍ନୁନ୍ମିଷନ୍ନିମିଷନ୍ନପି
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ବର୍ତନ୍ତ ଇତି ଧାରଯନ୍॥୯॥
ଵ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଧାଯ କର୍ମାଣି ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା କରୋତି ଯଃ
ଲିପ୍ଯତେ ନ ସ ପାପେନ ପଦ୍ମପତ୍ରମିବାମ୍ଭସା॥୧୦॥
କାଯେନ ମନସା ଵୁଦ୍ଧ୍ଯା କେବଲୈରିନ୍ଦ୍ରିଯୈରପି
ଯୋଗିନଃ କର୍ମ କୁର୍ବନ୍ତି ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ବାତ୍ମଶୁଦ୍ଧଯେ॥୧୧॥
ଯୁକ୍ତଃ କର୍ମଫଲଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା ଶାନ୍ତିମାପ୍ନୋତି ନୈଷ୍ଠିକୀମ୍
ଅଯୁକ୍ତଃ କାମକାରେଣ ଫଲେ ସକ୍ତୋ ନିଵଧ୍ଯତେ॥୧୨॥
ସର୍ବକର୍ମାଣି ମନସା ସଂନ୍ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ସୁଖଂ ବଶୀ
ନବଦ୍ବାରେ ପୁରେ ଦେହୀ ନୈବ କୁର୍ବନ୍ନ କାରଯନ୍॥୧୩॥
ନ କର୍ତୃତ୍ବଂ ନ କର୍ମାଣି ଲୋକସ୍ଯ ସୃଜତି ପ୍ରଭୁଃ
ନ କର୍ମଫଲସଂଯୋଗଂ ସ୍ବଭାବସ୍ତୁ ପ୍ରବର୍ତତେ॥୧୪॥
ନାଦତ୍ତେ କସ୍ଯଚିତ୍ପାପଂ ନ ଚୈବ ସୁକୃତଂ ବିଭୁଃ
ଅଜ୍ଞାନେନାବୃତଂ ଜ୍ଞାନଂ ତେନ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଜନ୍ତବଃ॥୧୫॥
ଜ୍ଞାନେନ ତୁ ତଦଜ୍ଞାନଂ ଯେଷାଂ ନାଶିତମାତ୍ମନଃ
ତେଷାମାଦିତ୍ଯବଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରକାଶଯତି ତତ୍ପରମ୍॥୧୬॥
ତଦ୍ଵୁଦ୍ଧଯସ୍ତଦାତ୍ମାନସ୍ତନ୍ନିଷ୍ଠାସ୍ତତ୍ପରାଯଣାଃ
ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯପୁନରାବୃତ୍ତିଂ ଜ୍ଞାନନିର୍ଧୂତକଲ୍ମଷାଃ॥୧୭॥
ବିଦ୍ଯାବିନଯସଂପନ୍ନେ ଵ୍ରାହ୍ମଣେ ଗବି ହସ୍ତିନି
ଶୁନି ଚୈବ ଶ୍ବପାକେ ଚ ପଣ୍ଡିତାଃ ସମଦର୍ଶିନଃ॥୧୮॥
ଇହୈବ ତୈର୍ଜିତଃ ସର୍ଗୋ ଯେଷାଂ ସାମ୍ଯେ ସ୍ଥିତଂ ମନଃ
ନିର୍ଦୋଷଂ ହି ସମଂ ଵ୍ରହ୍ମ ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ରହ୍ମଣି ତେ ସ୍ଥିତାଃ॥୧୯॥
ନ ପ୍ରହୃଷ୍ଯେତ୍ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନୋଦ୍ବିଜେତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଚାପ୍ରିଯମ୍
ସ୍ଥିରଵୁଦ୍ଧିରସଂମୂଢୋ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଵ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତଃ॥୨୦॥
ଵାହ୍ଯସ୍ପର୍ଶେଷ୍ବସକ୍ତାତ୍ମା ବିନ୍ଦତ୍ଯାତ୍ମନି ଯତ୍ସୁଖମ୍
ସ ଵ୍ରହ୍ମଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସୁଖମକ୍ଷଯମଶ୍ନୁତେ॥୨୧॥
ଯେ ହି ସଂସ୍ପର୍ଶଜା ଭୋଗା ଦୁଃଖଯୋନଯ ଏବ ତେ
ଆଦ୍ଯନ୍ତବନ୍ତଃ କୌନ୍ତେଯ ନ ତେଷୁ ରମତେ ଵୁଧଃ॥୨୨॥
ଶକ୍ନୋତୀହୈବ ଯଃ ସୋଢୁଂ ପ୍ରାକ୍ଶରୀରବିମୋକ୍ଷଣାତ୍
କାମକ୍ରୋଧୋଦ୍ଭବଂ ବେଗଂ ସ ଯୁକ୍ତଃ ସ ସୁଖୀ ନରଃ॥୨୩॥
ଯୋଽନ୍ତଃସୁଖୋଽନ୍ତରାରାମସ୍ତଥାନ୍ତର୍ଜ୍ଯୋତିରେବ ଯଃ
ସ ଯୋଗୀ ଵ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣଂ ଵ୍ରହ୍ମଭୂତୋଽଧିଗଚ୍ଛତି॥୨୪॥
ଲଭନ୍ତେ ଵ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣମୃଷଯଃ କ୍ଷୀଣକଲ୍ମଷାଃ
ଛିନ୍ନଦ୍ବୈଧା ଯତାତ୍ମାନଃ ସର୍ବଭୂତହିତେ ରତାଃ॥୨୫॥
କାମକ୍ରୋଧବିଯୁକ୍ତାନାଂ ଯତୀନାଂ ଯତଚେତସାମ୍
ଅଭିତୋ ଵ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣଂ ବର୍ତତେ ବିଦିତାତ୍ମନାମ୍॥୨୬॥
ସ୍ପର୍ଶାନ୍କୃତ୍ବା ଵହିର୍ଵାହ୍ଯାଂଶ୍ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚୈବାନ୍ତରେ ଭ୍ରୁବୋଃ
ପ୍ରାଣାପାନୌ ସମୌ କୃତ୍ବା ନାସାଭ୍ଯନ୍ତରଚାରିଣୌ॥୨୭॥
ଯତେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋଵୁଦ୍ଧିର୍ମୁନିର୍ମୋକ୍ଷପରାଯଣଃ
ବିଗତେଚ୍ଛାଭଯକ୍ରୋଧୋ ଯଃ ସଦା ମୁକ୍ତ ଏବ ସଃ॥୨୮॥
ଭୋକ୍ତାରଂ ଯଜ୍ଞତପସାଂ ସର୍ବଲୋକମହେଶ୍ବରମ୍
ସୁହୃଦଂ ସର୍ବଭୂତାନାଂ ଜ୍ଞାତ୍ବା ମାଂ ଶାନ୍ତିମୃଚ୍ଛତି॥୨୯॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ କର୍ମସଂନ୍ଯାସଯୋଗୋ ନାମ ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୫॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୬    ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗ
ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଅନାଶ୍ରିତଃ କର୍ମଫଲଂ କାର୍ଯଂ କର୍ମ କରୋତି ଯଃ
ସ ସଂନ୍ଯାସୀ ଚ ଯୋଗୀ ଚ ନ ନିରଗ୍ନିର୍ନ ଚାକ୍ରିଯଃ॥୧॥
ଯଂ ସଂନ୍ଯାସମିତି ପ୍ରାହୁର୍ଯୋଗଂ ତଂ ବିଦ୍ଧି ପାଣ୍ଡବ
ନ ହ୍ଯସଂନ୍ଯସ୍ତସଂକଲ୍ପୋ ଯୋଗୀ ଭବତି କଶ୍ଚନ॥୨॥
ଆରୁରୁକ୍ଷୋର୍ମୁନେର୍ଯୋଗଂ କର୍ମ କାରଣମୁଚ୍ଯତେ
ଯୋଗାରୂଢସ୍ଯ ତସ୍ଯୈବ ଶମଃ କାରଣମୁଚ୍ଯତେ॥୩॥
ଯଦା ହି ନେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ନ କର୍ମସ୍ବନୁଷଜ୍ଜତେ
ସର୍ବସଂକଲ୍ପସଂନ୍ଯାସୀ ଯୋଗାରୂଢସ୍ତଦୋଚ୍ଯତେ॥୪॥
ଉଦ୍ଧରେଦାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ନାତ୍ମାନମବସାଦଯେତ୍
ଆତ୍ମୈବ ହ୍ଯାତ୍ମନୋ ଵନ୍ଧୁରାତ୍ମୈବ ରିପୁରାତ୍ମନଃ॥୫॥
ଵନ୍ଧୁରାତ୍ମାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ ଯେନାତ୍ମୈବାତ୍ମନା ଜିତଃ
ଅନାତ୍ମନସ୍ତୁ ଶତ୍ରୁତ୍ବେ ବର୍ତେତାତ୍ମୈବ ଶତ୍ରୁବତ୍॥୬॥
ଜିତାତ୍ମନଃ ପ୍ରଶାନ୍ତସ୍ଯ ପରମାତ୍ମା ସମାହିତଃ
ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ତଥା ମାନାପମାନଯୋଃ॥୭॥
ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନତୃପ୍ତାତ୍ମା କୂଟସ୍ଥୋ ବିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଯୁକ୍ତ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଞ୍ଚନଃ॥୮॥
ସୁହୃନ୍ମିତ୍ରାର୍ଯୁଦାସୀନମଧ୍ଯସ୍ଥଦ୍ବେଷ୍ଯଵନ୍ଧୁଷୁ
ସାଧୁଷ୍ବପି ଚ ପାପେଷୁ ସମଵୁଦ୍ଧିର୍ବିଶିଷ୍ଯତେ॥୯॥
ଯୋଗୀ ଯୁଞ୍ଜୀତ ସତତମାତ୍ମାନଂ ରହସି ସ୍ଥିତଃ
ଏକାକୀ ଯତଚିତ୍ତାତ୍ମା ନିରାଶୀରପରିଗ୍ରହଃ॥୧୦॥
ଶୁଚୌ ଦେଶେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ସ୍ଥିରମାସନମାତ୍ମନଃ
ନାତ୍ଯୁଚ୍ଛ୍ରିତଂ ନାତିନୀଚଂ ଚୈଲାଜିନକୁଶୋତ୍ତରମ୍॥୧୧॥
ତତ୍ରୈକାଗ୍ରଂ ମନଃ କୃତ୍ବା ଯତଚିତ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ରିଯାଃ
ଉପବିଶ୍ଯାସନେ ଯୁଞ୍ଜ୍ଯାଦ୍ଯୋଗମାତ୍ମବିଶୁଦ୍ଧଯେ॥୧୨॥
ସମଂ କାଯଶିରୋଗ୍ରୀବଂ ଧାରଯନ୍ନଚଲଂ ସ୍ଥିରଃ
ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାସିକାଗ୍ରଂ ସ୍ବଂ ଦିଶଶ୍ଚାନବଲୋକଯନ୍॥୧୩॥
ପ୍ରଶାନ୍ତାତ୍ମା ବିଗତଭୀର୍ଵ୍ରହ୍ମଚାରିବ୍ରତେ ସ୍ଥିତଃ
ମନଃ ସଂଯମ୍ଯ ମଚ୍ଚିତ୍ତୋ ଯୁକ୍ତ ଆସୀତ ମତ୍ପରଃ॥୧୪॥
ଯୁଞ୍ଜନ୍ନେବଂ ସଦାତ୍ମାନଂ ଯୋଗୀ ନିଯତମାନସଃ
ଶାନ୍ତିଂ ନିର୍ବାଣପରମାଂ ମତ୍ସଂସ୍ଥାମଧିଗଚ୍ଛତି॥୧୫॥
ନାତ୍ଯଶ୍ନତସ୍ତୁ ଯୋଗୋଽସ୍ତି ନ ଚୈକାନ୍ତମନଶ୍ନତଃ
ନ ଚାତିସ୍ବପ୍ନଶୀଲସ୍ଯ ଜାଗ୍ରତୋ ନୈବ ଚାର୍ଜୁନ॥୧୬॥
ଯୁକ୍ତାହାରବିହାରସ୍ଯ ଯୁକ୍ତଚେଷ୍ଟସ୍ଯ କର୍ମସୁ
ଯୁକ୍ତସ୍ବପ୍ନାବଵୋଧସ୍ଯ ଯୋଗୋ ଭବତି ଦୁଃଖହା॥୧୭॥
ଯଦା ବିନିଯତଂ ଚିତ୍ତମାତ୍ମନ୍ଯେବାବତିଷ୍ଠତେ
ନିଃସ୍ପୃହଃ ସର୍ବକାମେଭ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ତଦା॥୧୮॥
ଯଥା ଦୀପୋ ନିବାତସ୍ଥୋ ନେଙ୍ଗତେ ସୋପମା ସ୍ମୃତା
ଯୋଗିନୋ ଯତଚିତ୍ତସ୍ଯ ଯୁଞ୍ଜତୋ ଯୋଗମାତ୍ମନଃ॥୧୯॥
ଯତ୍ରୋପରମତେ ଚିତ୍ତଂ ନିରୁଦ୍ଧଂ ଯୋଗସେବଯା
ଯତ୍ର ଚୈବାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ପଶ୍ଯନ୍ନାତ୍ମନି ତୁଷ୍ଯତି॥୨୦॥
ସୁଖମାତ୍ଯନ୍ତିକଂ ଯତ୍ତଦ୍ଵୁଦ୍ଧିଗ୍ରାହ୍ଯମତୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ବେତ୍ତି ଯତ୍ର ନ ଚୈବାଯଂ ସ୍ଥିତଶ୍ଚଲତି ତତ୍ତ୍ବତଃ॥୨୧॥
ଯଂ ଲଵ୍ଧ୍ବା ଚାପରଂ ଲାଭଂ ମନ୍ଯତେ ନାଧିକଂ ତତଃ
ଯସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିତୋ ନ ଦୁଃଖେନ ଗୁରୁଣାପି ବିଚାଲ୍ଯତେ॥୨୨॥
ତଂ ବିଦ୍ଯାଦ୍ଦୁଃଖସଂଯୋଗବିଯୋଗଂ ଯୋଗସଂଜ୍ଞିତମ୍
ସ ନିଶ୍ଚଯେନ ଯୋକ୍ତବ୍ଯୋ ଯୋଗୋଽନିର୍ବିଣ୍ଣଚେତସା॥୨୩॥
ସଂକଲ୍ପପ୍ରଭବାନ୍କାମାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା ସର୍ବାନଶେଷତଃ
ମନସୈବେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ବିନିଯମ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ॥୨୪॥
ଶନୈଃ ଶନୈରୁପରମେଦ୍ଵୁଦ୍ଧ୍ଯା ଧୃତିଗୃହୀତଯା
ଆତ୍ମସଂସ୍ଥଂ ମନଃ କୃତ୍ବା ନ କିଂଚିଦପି ଚିନ୍ତଯେତ୍॥୨୫॥
ଯତୋ ଯତୋ ନିଶ୍ଚରତି ମନଶ୍ଚଞ୍ଚଲମସ୍ଥିରମ୍
ତତସ୍ତତୋ ନିଯମ୍ଯୈତଦାତ୍ମନ୍ଯେବ ବଶଂ ନଯେତ୍॥୨୬॥
ପ୍ରଶାନ୍ତମନସଂ ହ୍ଯେନଂ ଯୋଗିନଂ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍
ଉପୈତି ଶାନ୍ତରଜସଂ ଵ୍ରହ୍ମଭୂତମକଲ୍ମଷମ୍॥୨୭॥
ଯୁଞ୍ଜନ୍ନେବଂ ସଦାତ୍ମାନଂ ଯୋଗୀ ବିଗତକଲ୍ମଷଃ
ସୁଖେନ ଵ୍ରହ୍ମସଂସ୍ପର୍ଶମତ୍ଯନ୍ତଂ ସୁଖମଶ୍ନୁତେ॥୨୮॥
ସର୍ବଭୂତସ୍ଥମାତ୍ମାନଂ ସର୍ବଭୂତାନି ଚାତ୍ମନି
ଈକ୍ଷତେ ଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସର୍ବତ୍ର ସମଦର୍ଶନଃ॥୨୯॥
ଯୋ ମାଂ ପଶ୍ଯତି ସର୍ବତ୍ର ସର୍ବଂ ଚ ମଯି ପଶ୍ଯତି
ତସ୍ଯାହଂ ନ ପ୍ରଣଶ୍ଯାମି ସ ଚ ମେ ନ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି॥୩୦॥
ସର୍ବଭୂତସ୍ଥିତଂ ଯୋ ମାଂ ଭଜତ୍ଯେକତ୍ବମାସ୍ଥିତଃ
ସର୍ବଥା ବର୍ତମାନୋଽପି ସ ଯୋଗୀ ମଯି ବର୍ତତେ॥୩୧॥
ଆତ୍ମୌପମ୍ଯେନ ସର୍ବତ୍ର ସମଂ ପଶ୍ଯତି ଯୋଽର୍ଜୁନ
ସୁଖଂ ବା ଯଦି ବା ଦୁଃଖଂ ସ ଯୋଗୀ ପରମୋ ମତଃ॥୩୨॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ଯୋଽଯଂ ଯୋଗସ୍ତ୍ବଯା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସାମ୍ଯେନ ମଧୁସୂଦନ
ଏତସ୍ଯାହଂ ନ ପଶ୍ଯାମି ଚଞ୍ଚଲତ୍ବାତ୍ସ୍ଥିତିଂ ସ୍ଥିରାମ୍॥୩୩॥
ଚଞ୍ଚଲଂ ହି ମନଃ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରମାଥି ଵଲବଦ୍ଦୃଢମ୍
ତସ୍ଯାହଂ ନିଗ୍ରହଂ ମନ୍ଯେ ବାଯୋରିବ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍॥୩୪॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଅସଂଶଯଂ ମହାଵାହୋ ମନୋ ଦୁର୍ନିଗ୍ରହଂ ଚଲମ୍
ଅଭ୍ଯାସେନ ତୁ କୌନ୍ତେଯ ବୈରାଗ୍ଯେଣ ଚ ଗୃହ୍ଯତେ॥୩୫॥
ଅସଂଯତାତ୍ମନା ଯୋଗୋ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ ଇତି ମେ ମତିଃ
ବଶ୍ଯାତ୍ମନା ତୁ ଯତତା ଶକ୍ଯୋଽବାପ୍ତୁମୁପାଯତଃ॥୩୬॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ଅଯତିଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯୋପେତୋ ଯୋଗାଚ୍ଚଲିତମାନସଃ
ଅପ୍ରାପ୍ଯ ଯୋଗସଂସିଦ୍ଧିଂ କାଂ ଗତିଂ କୃଷ୍ଣ ଗଚ୍ଛତି॥୩୭॥
କଚ୍ଚିନ୍ନୋଭଯବିଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ଛିନ୍ନାଭ୍ରମିବ ନଶ୍ଯତି
ଅପ୍ରତିଷ୍ଠୋ ମହାଵାହୋ ବିମୂଢୋ ଵ୍ରହ୍ମଣଃ ପଥି॥୩୮॥
ଏତନ୍ମେ ସଂଶଯଂ କୃଷ୍ଣ ଛେତ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷତଃ
ତ୍ବଦନ୍ଯଃ ସଂଶଯସ୍ଯାସ୍ଯ ଛେତ୍ତା ନ ହ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ॥୩୯॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ପାର୍ଥ ନୈବେହ ନାମୁତ୍ର ବିନାଶସ୍ତସ୍ଯ ବିଦ୍ଯତେ
ନ ହି କଲ୍ଯାଣକୃତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁର୍ଗତିଂ ତାତ ଗଚ୍ଛତି॥୪୦॥
ପ୍ରାପ୍ଯ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ଲୋକାନୁଷିତ୍ବା ଶାଶ୍ବତୀଃ ସମାଃ
ଶୁଚୀନାଂ ଶ୍ରୀମତାଂ ଗେହେ ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟୋଽଭିଜାଯତେ॥୪୧॥
ଅଥବା ଯୋଗିନାମେବ କୁଲେ ଭବତି ଧୀମତାମ୍
ଏତଦ୍ଧି ଦୁର୍ଲଭତରଂ ଲୋକେ ଜନ୍ମ ଯଦୀଦୃଶମ୍॥୪୨॥
ତତ୍ର ତଂ ଵୁଦ୍ଧିସଂଯୋଗଂ ଲଭତେ ପୌର୍ବଦେହିକମ୍
ଯତତେ ଚ ତତୋ ଭୂଯଃ ସଂସିଦ୍ଧୌ କୁରୁନନ୍ଦନ॥୪୩॥
ପୂର୍ବାଭ୍ଯାସେନ ତେନୈବ ହ୍ରିଯତେ ହ୍ଯବଶୋଽପି ସଃ
ଜିଜ୍ଞାସୁରପି ଯୋଗସ୍ଯ ଶଵ୍ଦଵ୍ରହ୍ମାତିବର୍ତତେ॥୪୪॥
ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ଯତମାନସ୍ତୁ ଯୋଗୀ ସଂଶୁଦ୍ଧକିଲ୍ଵିଷଃ
ଅନେକଜନ୍ମସଂସିଦ୍ଧସ୍ତତୋ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍॥୪୫॥
ତପସ୍ବିଭ୍ଯୋଽଧିକୋ ଯୋଗୀ ଜ୍ଞାନିଭ୍ଯୋଽପି ମତୋଽଧିକଃ
କର୍ମିଭ୍ଯଶ୍ଚାଧିକୋ ଯୋଗୀ ତସ୍ମାଦ୍ଯୋଗୀ ଭବାର୍ଜୁନ॥୪୬॥
ଯୋଗିନାମପି ସର୍ବେଷାଂ ମଦ୍ଗତେନାନ୍ତରାତ୍ମନା
ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ଭଜତେ ଯୋ ମାଂ ସ ମେ ଯୁକ୍ତତମୋ ମତଃ॥୪୭॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ଆତ୍ମସଂଯମଯୋଗୋ ନାମ ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୬॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୭    ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନଯୋଗ
ସପ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ମଯ୍ଯାସକ୍ତମନାଃ ପାର୍ଥ ଯୋଗଂ ଯୁଞ୍ଜନ୍ମଦାଶ୍ରଯଃ
ଅସଂଶଯଂ ସମଗ୍ରଂ ମାଂ ଯଥା ଜ୍ଞାସ୍ଯସି ତଚ୍ଛୃଣୁ॥୧॥
ଜ୍ଞାନଂ ତେଽହଂ ସବିଜ୍ଞାନମିଦଂ ବକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଶେଷତଃ
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ବା ନେହ ଭୂଯୋଽନ୍ଯଜ୍ଜ୍ଞାତବ୍ଯମବଶିଷ୍ଯତେ॥୨॥
ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସହସ୍ରେଷୁ କଶ୍ଚିଦ୍ଯତତି ସିଦ୍ଧଯେ
ଯତତାମପି ସିଦ୍ଧାନାଂ କଶ୍ଚିନ୍ମାଂ ବେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ବତଃ॥୩॥
ଭୂମିରାପୋଽନଲୋ ବାଯୁଃ ଖଂ ମନୋ ଵୁଦ୍ଧିରେବ ଚ
ଅହଂକାର ଇତୀଯଂ ମେ ଭିନ୍ନା ପ୍ରକୃତିରଷ୍ଟଧା॥୪॥
ଅପରେଯମିତସ୍ତ୍ବନ୍ଯାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ବିଦ୍ଧି ମେ ପରାମ୍
ଜୀବଭୂତାଂ ମହାଵାହୋ ଯଯେଦଂ ଧାର୍ଯତେ ଜଗତ୍॥୫॥
ଏତଦ୍ଯୋନୀନି ଭୂତାନି ସର୍ବାଣୀତ୍ଯୁପଧାରଯ
ଅହଂ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ ଜଗତଃ ପ୍ରଭବଃ ପ୍ରଲଯସ୍ତଥା॥୬॥
ମତ୍ତଃ ପରତରଂ ନାନ୍ଯତ୍କିଂଚିଦସ୍ତି ଧନଂଜଯ
ମଯି ସର୍ବମିଦଂ ପ୍ରୋତଂ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣା ଇବ॥୭॥
ରସୋଽହମପ୍ସୁ କୌନ୍ତେଯ ପ୍ରଭାସ୍ମି ଶଶିସୂର୍ଯଯୋଃ
ପ୍ରଣବଃ ସର୍ବବେଦେଷୁ ଶଵ୍ଦଃ ଖେ ପୌରୁଷଂ ନୃଷୁ॥୮॥
ପୁଣ୍ଯୋ ଗନ୍ଧଃ ପୃଥିବ୍ଯାଂ ଚ ତେଜଶ୍ଚାସ୍ମି ବିଭାବସୌ
ଜୀବନଂ ସର୍ବଭୂତେଷୁ ତପଶ୍ଚାସ୍ମି ତପସ୍ବିଷୁ॥୯॥
ଵୀଜଂ ମାଂ ସର୍ବଭୂତାନାଂ ବିଦ୍ଧି ପାର୍ଥ ସନାତନମ୍
ଵୁଦ୍ଧିର୍ଵୁଦ୍ଧିମତାମସ୍ମି ତେଜସ୍ତେଜସ୍ବିନାମହମ୍॥୧୦॥
ଵଲଂ ଵଲବତାଂ ଚାହଂ କାମରାଗବିବର୍ଜିତମ୍
ଧର୍ମାବିରୁଦ୍ଧୋ ଭୂତେଷୁ କାମୋଽସ୍ମି ଭରତର୍ଷଭ॥୧୧॥
ଯେ ଚୈବ ସାତ୍ତ୍ବିକା ଭାବା ରାଜସାସ୍ତାମସାଶ୍ଚ ଯେ
ମତ୍ତ ଏବେତି ତାନ୍ବିଦ୍ଧି ନ ତ୍ବହଂ ତେଷୁ ତେ ମଯି॥୧୨॥
ତ୍ରିଭିର୍ଗୁଣମଯୈର୍ଭାବୈରେଭିଃ ସର୍ବମିଦଂ ଜଗତ୍
ମୋହିତଂ ନାଭିଜାନାତି ମାମେଭ୍ଯଃ ପରମବ୍ଯଯମ୍॥୧୩॥
ଦୈବୀ ହ୍ଯେଷା ଗୁଣମଯୀ ମମ ମାଯା ଦୁରତ୍ଯଯା
ମାମେବ ଯେ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ମାଯାମେତାଂ ତରନ୍ତି ତେ॥୧୪॥
ନ ମାଂ ଦୁଷ୍କୃତିନୋ ମୂଢାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ନରାଧମାଃ
ମାଯଯାପହୃତଜ୍ଞାନା ଆସୁରଂ ଭାବମାଶ୍ରିତାଃ॥୧୫॥
ଚତୁର୍ବିଧା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ଜନାଃ ସୁକୃତିନୋଽର୍ଜୁନ
ଆର୍ତୋ ଜିଜ୍ଞାସୁରର୍ଥାର୍ଥୀ ଜ୍ଞାନୀ ଚ ଭରତର୍ଷଭ॥୧୬॥
ତେଷାଂ ଜ୍ଞାନୀ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତ ଏକଭକ୍ତିର୍ବିଶିଷ୍ଯତେ
ପ୍ରିଯୋ ହି ଜ୍ଞାନିନୋଽତ୍ଯର୍ଥମହଂ ସ ଚ ମମ ପ୍ରିଯଃ॥୧୭॥
ଉଦାରାଃ ସର୍ବ ଏବୈତେ ଜ୍ଞାନୀ ତ୍ବାତ୍ମୈବ ମେ ମତମ୍
ଆସ୍ଥିତଃ ସ ହି ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ମାମେବାନୁତ୍ତମାଂ ଗତିମ୍॥୧୮॥
ଵହୂନାଂ ଜନ୍ମନାମନ୍ତେ ଜ୍ଞାନବାନ୍ମାଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ବାସୁଦେବଃ ସର୍ବମିତି ସ ମହାତ୍ମା ସୁଦୁର୍ଲଭଃ॥୧୯॥
କାମୈସ୍ତୈସ୍ତୈର୍ହୃତଜ୍ଞାନାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେଽନ୍ଯଦେବତାଃ
ତଂ ତଂ ନିଯମମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ନିଯତାଃ ସ୍ବଯା॥୨୦॥
ଯୋ ଯୋ ଯାଂ ଯାଂ ତନୁଂ ଭକ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାର୍ଚିତୁମିଚ୍ଛତି
ତସ୍ଯ ତସ୍ଯାଚଲାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ତାମେବ ବିଦଧାମ୍ଯହମ୍॥୨୧॥
ସ ତଯା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଯାରାଧନମୀହତେ
ଲଭତେ ଚ ତତଃ କାମାନ୍ମଯୈବ ବିହିତାନ୍ହି ତାନ୍॥୨୨॥
ଅନ୍ତବତ୍ତୁ ଫଲଂ ତେଷାଂ ତଦ୍ଭବତ୍ଯଲ୍ପମେଧସାମ୍
ଦେବାନ୍ଦେବଯଜୋ ଯାନ୍ତି ମଦ୍ଭକ୍ତା ଯାନ୍ତି ମାମପି॥୨୩॥
ଅବ୍ଯକ୍ତଂ ବ୍ଯକ୍ତିମାପନ୍ନଂ ମନ୍ଯନ୍ତେ ମାମଵୁଦ୍ଧଯଃ
ପରଂ ଭାବମଜାନନ୍ତୋ ମମାବ୍ଯଯମନୁତ୍ତମମ୍॥୨୪॥
ନାହଂ ପ୍ରକାଶଃ ସର୍ବସ୍ଯ ଯୋଗମାଯାସମାବୃତଃ
ମୂଢୋଽଯଂ ନାଭିଜାନାତି ଲୋକୋ ମାମଜମବ୍ଯଯମ୍॥୨୫॥
ବେଦାହଂ ସମତୀତାନି ବର୍ତମାନାନି ଚାର୍ଜୁନ
ଭବିଷ୍ଯାଣି ଚ ଭୂତାନି ମାଂ ତୁ ବେଦ ନ କଶ୍ଚନ॥୨୬॥
ଇଚ୍ଛାଦ୍ବେଷସମୁତ୍ଥେନ ଦ୍ବନ୍ଦ୍ବମୋହେନ ଭାରତ
ସର୍ବଭୂତାନି ସଂମୋହଂ ସର୍ଗେ ଯାନ୍ତି ପରଂତପ॥୨୭॥
ଯେଷାଂ ତ୍ବନ୍ତଗତଂ ପାପଂ ଜନାନାଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
ତେ ଦ୍ବନ୍ଦ୍ବମୋହନିର୍ମୁକ୍ତା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ଦୃଢବ୍ରତାଃ॥୨୮॥
ଜରାମରଣମୋକ୍ଷାଯ ମାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯତନ୍ତି ଯେ
ତେ ଵ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ବିଦୁଃ କୃତ୍ସ୍ନମଧ୍ଯାତ୍ମଂ କର୍ମ ଚାଖିଲମ୍॥୨୯॥
ସାଧିଭୂତାଧିଦୈବଂ ମାଂ ସାଧିଯଜ୍ଞଂ ଚ ଯେ ବିଦୁଃ
ପ୍ରଯାଣକାଲେଽପି ଚ ମାଂ ତେ ବିଦୁର୍ଯୁକ୍ତଚେତସଃ॥୩୦॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନଯୋଗୋ ନାମ ସପ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୭॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୮    ଅକ୍ଷରଵ୍ରହ୍ମଯୋଗ
ଅଷ୍ଟମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
କିଂ ତଦ୍ଵ୍ରହ୍ମ କିମଧ୍ଯାତ୍ମଂ କିଂ କର୍ମ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ଅଧିଭୂତଂ ଚ କିଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଧିଦୈବଂ କିମୁଚ୍ଯତେ॥୧॥
ଅଧିଯଜ୍ଞଃ କଥଂ କୋଽତ୍ର ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ମଧୁସୂଦନ
ପ୍ରଯାଣକାଲେ ଚ କଥଂ ଜ୍ଞେଯୋଽସି ନିଯତାତ୍ମଭିଃ॥୨॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଅକ୍ଷରଂ ଵ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ସ୍ବଭାବୋଽଧ୍ଯାତ୍ମମୁଚ୍ଯତେ
ଭୂତଭାବୋଦ୍ଭବକରୋ ବିସର୍ଗଃ କର୍ମସଂଜ୍ଞିତଃ॥୩॥
ଅଧିଭୂତଂ କ୍ଷରୋ ଭାବଃ ପୁରୁଷଶ୍ଚାଧିଦୈବତମ୍
ଅଧିଯଜ୍ଞୋଽହମେବାତ୍ର ଦେହେ ଦେହଭୃତାଂ ବର॥୪॥
ଅନ୍ତକାଲେ ଚ ମାମେବ ସ୍ମରନ୍ମୁକ୍ତ୍ବା କଲେବରମ୍
ଯଃ ପ୍ରଯାତି ସ ମଦ୍ଭାବଂ ଯାତି ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ॥୫॥
ଯଂ ଯଂ ବାପି ସ୍ମରନ୍ଭାବଂ ତ୍ଯଜତ୍ଯନ୍ତେ କଲେବରମ୍
ତଂ ତମେବୈତି କୌନ୍ତେଯ ସଦା ତଦ୍ଭାବଭାବିତଃ॥୬॥
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ବେଷୁ କାଲେଷୁ ମାମନୁସ୍ମର ଯୁଧ୍ଯ ଚ
ମଯ୍ଯର୍ପିତମନୋଵୁଦ୍ଧିର୍ମାମେବୈଷ୍ଯସ୍ଯସଂଶଯମ୍॥୭॥
ଅଭ୍ଯାସଯୋଗଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା ନାନ୍ଯଗାମିନା
ପରମଂ ପୁରୁଷଂ ଦିବ୍ଯଂ ଯାତି ପାର୍ଥାନୁଚିନ୍ତଯନ୍॥୮॥
କବିଂ ପୁରାଣମନୁଶାସିତାରମଣୋରଣୀଯଂସମନୁସ୍ମରେଦ୍ଯଃ
ସର୍ବସ୍ଯ ଧାତାରମଚିନ୍ତ୍ଯରୂପମାଦିତ୍ଯବର୍ଣଂ ତମସଃ ପରସ୍ତାତ୍॥୯॥
ପ୍ରଯାଣକାଲେ ମନସାଚଲେନ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯୁକ୍ତୋ ଯୋଗଵଲେନ ଚୈବ
ଭ୍ରୁବୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାଣମାବେଶ୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ସ ତଂ ପରଂ ପୁରୁଷମୁପୈତି ଦିବ୍ଯମ୍॥୧୦॥
ଯଦକ୍ଷରଂ ବେଦବିଦୋ ବଦନ୍ତି ବିଶନ୍ତି ଯଦ୍ଯତଯୋ ବୀତରାଗାଃ
ଯଦିଚ୍ଛନ୍ତୋ ଵ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚରନ୍ତି ତତ୍ତେ ପଦଂ ସଂଗ୍ରହେଣ ପ୍ରବକ୍ଷ୍ଯେ॥୧୧॥
ସର୍ବଦ୍ବାରାଣି ସଂଯମ୍ଯ ମନୋ ହୃଦି ନିରୁଧ୍ଯ ଚ
ମୂର୍ଧ୍ନ୍ଯାଧାଯାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଣମାସ୍ଥିତୋ ଯୋଗଧାରଣାମ୍॥୧୨॥
ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ଵ୍ରହ୍ମ ବ୍ଯାହରନ୍ମାମନୁସ୍ମରନ୍
ଯଃ ପ୍ରଯାତି ତ୍ଯଜନ୍ଦେହଂ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍॥୧୩॥
ଅନନ୍ଯଚେତାଃ ସତତଂ ଯୋ ମାଂ ସ୍ମରତି ନିତ୍ଯଶଃ
ତସ୍ଯାହଂ ସୁଲଭଃ ପାର୍ଥ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ॥୧୪॥
ମାମୁପେତ୍ଯ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦୁଃଖାଲଯମଶାଶ୍ବତମ୍
ନାପ୍ନୁବନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଃ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ପରମାଂ ଗତାଃ॥୧୫॥
ଆଵ୍ରହ୍ମଭୁବନାଲ୍ଲୋକାଃ ପୁନରାବର୍ତିନୋଽର୍ଜୁନ
ମାମୁପେତ୍ଯ ତୁ କୌନ୍ତେଯ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ବିଦ୍ଯତେ॥୧୬॥
ସହସ୍ରଯୁଗପର୍ଯନ୍ତମହର୍ଯଦ୍ଵ୍ରହ୍ମଣୋ ବିଦୁଃ
ରାତ୍ରିଂ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତାଂ ତେଽହୋରାତ୍ରବିଦୋ ଜନାଃ॥୧୭॥
ଅବ୍ଯକ୍ତାଦ୍ବ୍ଯକ୍ତଯଃ ସର୍ବାଃ ପ୍ରଭବନ୍ତ୍ଯହରାଗମେ
ରାତ୍ର୍ଯାଗମେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ତତ୍ରୈବାବ୍ଯକ୍ତସଂଜ୍ଞକେ॥୧୮॥
ଭୂତଗ୍ରାମଃ ସ ଏବାଯଂ ଭୂତ୍ବା ଭୂତ୍ବା ପ୍ରଲୀଯତେ
ରାତ୍ର୍ଯାଗମେଽବଶଃ ପାର୍ଥ ପ୍ରଭବତ୍ଯହରାଗମେ॥୧୯॥
ପରସ୍ତସ୍ମାତ୍ତୁ ଭାବୋଽନ୍ଯୋଽବ୍ଯକ୍ତୋଽବ୍ଯକ୍ତାତ୍ସନାତନଃ
ଯଃ ସ ସର୍ବେଷୁ ଭୂତେଷୁ ନଶ୍ଯତ୍ସୁ ନ ବିନଶ୍ଯତି॥୨୦॥
ଅବ୍ଯକ୍ତୋଽକ୍ଷର ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତମାହୁଃ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିବର୍ତନ୍ତେ ତଦ୍ଧାମ ପରମଂ ମମ॥୨୧॥
ପୁରୁଷଃ ସ ପରଃ ପାର୍ଥ ଭକ୍ତ୍ଯା ଲଭ୍ଯସ୍ତ୍ବନନ୍ଯଯା
ଯସ୍ଯାନ୍ତଃସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ଯେନ ସର୍ବମିଦଂ ତତମ୍॥୨୨॥
ଯତ୍ର କାଲେ ତ୍ବନାବୃତ୍ତିମାବୃତ୍ତିଂ ଚୈବ ଯୋଗିନଃ
ପ୍ରଯାତା ଯାନ୍ତି ତଂ କାଲଂ ବକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତର୍ଷଭ॥୨୩॥
ଅଗ୍ନିର୍ଜୋତିରହଃ ଶୁକ୍ଲଃ ଷଣ୍ମାସା ଉତ୍ତରାଯଣମ୍
ତତ୍ର ପ୍ରଯାତା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵ୍ରହ୍ମ ଵ୍ରହ୍ମବିଦୋ ଜନାଃ॥୨୪॥
ଧୂମୋ ରାତ୍ରିସ୍ତଥା କୃଷ୍ଣଃ ଷଣ୍ମାସା ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍
ତତ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରମସଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଯୋଗୀ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିବର୍ତତେ॥୨୫॥
ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣେ ଗତୀ ହ୍ଯେତେ ଜଗତଃ ଶାଶ୍ବତେ ମତେ
ଏକଯା ଯାତ୍ଯନାବୃତ୍ତିମନ୍ଯଯାବର୍ତତେ ପୁନଃ॥୨୬॥
ନୈତେ ସୃତୀ ପାର୍ଥ ଜାନନ୍ଯୋଗୀ ମୁହ୍ଯତି କଶ୍ଚନ
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ବେଷୁ କାଲେଷୁ ଯୋଗଯୁକ୍ତୋ ଭବାର୍ଜୁନ॥୨୭॥
ବେଦେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷୁ ତପଃସୁ ଚୈବ ଦାନେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ପ୍ରଦିଷ୍ଟମ୍
ଅତ୍ଯେତି ତତ୍ସର୍ବମିଦଂ ବିଦିତ୍ବାଯୋଗୀ ପରଂ ସ୍ଥାନମୁପୈତି ଚାଦ୍ଯମ୍॥୨୮॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ଅକ୍ଷରଵ୍ରହ୍ମଯୋଗୋ ନାମାଷ୍ଟମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୮॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୯    ରାଜବିଦ୍ଯାରାଜଗୁହ୍ଯଯୋଗ
ନବମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଇଦଂ ତୁ ତେ ଗୁହ୍ଯତମଂ ପ୍ରବକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯନସୂଯବେ
ଜ୍ଞାନଂ ବିଜ୍ଞାନସହିତଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ବା ମୋକ୍ଷ୍ଯସେଽଶୁଭାତ୍॥୧॥
ରାଜବିଦ୍ଯା ରାଜଗୁହ୍ଯଂ ପବିତ୍ରମିଦମୁତ୍ତମମ୍
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାବଗମଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ସୁସୁଖଂ କର୍ତୁମବ୍ଯଯମ୍॥୨॥
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଃ ପୁରୁଷା ଧର୍ମସ୍ଯାସ୍ଯ ପରଂତପ
ଅପ୍ରାପ୍ଯ ମାଂ ନିବର୍ତନ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁସଂସାରବର୍ତ୍ମନି॥୩॥
ମଯା ତତମିଦଂ ସର୍ବଂ ଜଗଦବ୍ଯକ୍ତମୂର୍ତିନା
ମତ୍ସ୍ଥାନି ସର୍ବଭୂତାନି ନ ଚାହଂ ତେଷ୍ବବସ୍ଥିତଃ॥୪॥
ନ ଚ ମତ୍ସ୍ଥାନି ଭୂତାନି ପଶ୍ଯ ମେ ଯୋଗମୈଶ୍ବରମ୍
ଭୂତଭୃନ୍ନ ଚ ଭୂତସ୍ଥୋ ମମାତ୍ମା ଭୂତଭାବନଃ॥୫॥
ଯଥାକାଶସ୍ଥିତୋ ନିତ୍ଯଂ ବାଯୁଃ ସର୍ବତ୍ରଗୋ ମହାନ୍
ତଥା ସର୍ବାଣି ଭୂତାନି ମତ୍ସ୍ଥାନୀତ୍ଯୁପଧାରଯ॥୬॥
ସର୍ବଭୂତାନି କୌନ୍ତେଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଯାନ୍ତି ମାମିକାମ୍
କଲ୍ପକ୍ଷଯେ ପୁନସ୍ତାନି କଲ୍ପାଦୌ ବିସୃଜାମ୍ଯହମ୍॥୭॥
ପ୍ରକୃତିଂ ସ୍ବାମବଷ୍ଟଭ୍ଯ ବିସୃଜାମି ପୁନଃ ପୁନଃ
ଭୂତଗ୍ରାମମିମଂ କୃତ୍ସ୍ନମବଶଂ ପ୍ରକୃତେର୍ବଶାତ୍॥୮॥
ନ ଚ ମାଂ ତାନି କର୍ମାଣି ନିଵଧ୍ନନ୍ତି ଧନଂଜଯ
ଉଦାସୀନବଦାସୀନମସକ୍ତଂ ତେଷୁ କର୍ମସୁ॥୯॥
ମଯାଧ୍ଯକ୍ଷେଣ ପ୍ରକୃତିଃ ସୂଯତେ ସଚରାଚରମ୍
ହେତୁନାନେନ କୌନ୍ତେଯ ଜଗଦ୍ବିପରିବର୍ତତେ॥୧୦॥
ଅବଜାନନ୍ତି ମାଂ ମୂଢା ମାନୁଷୀଂ ତନୁମାଶ୍ରିତମ୍
ପରଂ ଭାବମଜାନନ୍ତୋ ମମ ଭୂତମହେଶ୍ବରମ୍॥୧୧॥
ମୋଘାଶା ମୋଘକର୍ମାଣୋ ମୋଘଜ୍ଞାନା ବିଚେତସଃ
ରାକ୍ଷସୀମାସୁରୀଂ ଚୈବ ପ୍ରକୃତିଂ ମୋହିନୀଂ ଶ୍ରିତାଃ॥୧୨॥
ମହାତ୍ମାନସ୍ତୁ ମାଂ ପାର୍ଥ ଦୈବୀଂ ପ୍ରକୃତିମାଶ୍ରିତାଃ
ଭଜନ୍ତ୍ଯନନ୍ଯମନସୋ ଜ୍ଞାତ୍ବା ଭୂତାଦିମବ୍ଯଯମ୍॥୧୩॥
ସତତଂ କୀର୍ତଯନ୍ତୋ ମାଂ ଯତନ୍ତଶ୍ଚ ଦୃଢବ୍ରତାଃ
ନମସ୍ଯନ୍ତଶ୍ଚ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତା ଉପାସତେ॥୧୪॥
ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞେନ ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ଯଜନ୍ତୋ ମାମୁପାସତେ
ଏକତ୍ବେନ ପୃଥକ୍ତ୍ବେନ ଵହୁଧା ବିଶ୍ବତୋମୁଖମ୍॥୧୫॥
ଅହଂ କ୍ରତୁରହଂ ଯଜ୍ଞଃ ସ୍ବଧାହମହମୌଷଧମ୍
ମନ୍ତ୍ରୋଽହମହମେବାଜ୍ଯମହମଗ୍ନିରହଂ ହୁତମ୍॥୧୬॥
ପିତାହମସ୍ଯ ଜଗତୋ ମାତା ଧାତା ପିତାମହଃ
ବେଦ୍ଯଂ ପବିତ୍ରମୋଂକାର ଋକ୍ସାମ ଯଜୁରେବ ଚ॥୧୭॥
ଗତିର୍ଭର୍ତା ପ୍ରଭୁଃ ସାକ୍ଷୀ ନିବାସଃ ଶରଣଂ ସୁହୃତ୍
ପ୍ରଭବଃ ପ୍ରଲଯଃ ସ୍ଥାନଂ ନିଧାନଂ ଵୀଜମବ୍ଯଯମ୍॥୧୮॥
ତପାମ୍ଯହମହଂ ବର୍ଷଂ ନିଗୃହ୍ଣାମ୍ଯୁତ୍ସୃଜାମି ଚ
ଅମୃତଂ ଚୈବ ମୃତ୍ଯୁଶ୍ଚ ସଦସଚ୍ଚାହମର୍ଜୁନ॥୧୯॥
ତ୍ରୈବିଦ୍ଯା ମାଂ ସୋମପାଃ ପୂତପାପା ଯଜ୍ଞୈରିଷ୍ଟ୍ବା ସ୍ବର୍ଗତିଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ
ତେ ପୁଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଲୋକମଶ୍ନନ୍ତି ଦିବ୍ଯାନ୍ଦିବି ଦେବଭୋଗାନ୍॥୨୦॥
ତେ ତଂ ଭୁକ୍ତ୍ବା ସ୍ବର୍ଗଲୋକଂ ବିଶାଲଂ କ୍ଷୀଣେ ପୁଣ୍ଯେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ବିଶନ୍ତି
ଏବଂ ତ୍ରଯୀଧର୍ମମନୁପ୍ରପନ୍ନା ଗତାଗତଂ କାମକାମା ଲଭନ୍ତେ॥୨୧॥
ଅନନ୍ଯାଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତୋ ମାଂ ଯେ ଜନାଃ ପର୍ଯୁପାସତେ
ଏଷାଂ ନିତ୍ଯାଭିଯୁକ୍ତାନାଂ ଯୋଗକ୍ଷେମଂ ବହାମ୍ଯହମ୍॥୨୨॥
ଯେଽପ୍ଯନ୍ଯଦେବତା ଭକ୍ତା ଯଜନ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ବିତାଃ
ତେଽପି ମାମେବ କୌନ୍ତେଯ ଯଜନ୍ତ୍ଯବିଧିପୂର୍ବକମ୍॥୨୩॥
ଅହଂ ହି ସର୍ବଯଜ୍ଞାନାଂ ଭୋକ୍ତା ଚ ପ୍ରଭୁରେବ ଚ
ନ ତୁ ମାମଭିଜାନନ୍ତି ତତ୍ତ୍ବେନାତଶ୍ଚ୍ଯବନ୍ତି ତେ॥୨୪॥
ଯାନ୍ତି ଦେବବ୍ରତା ଦେବାନ୍ପିତୄନ୍ଯାନ୍ତି ପିତୃବ୍ରତାଃ
ଭୂତାନି ଯାନ୍ତି ଭୂତେଜ୍ଯା ଯାନ୍ତି ମଦ୍ଯାଜିନୋଽପି ମାମ୍॥୨୫॥
ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ତୋଯଂ ଯୋ ମେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ତଦହଂ ଭକ୍ତ୍ଯୁପହୃତମଶ୍ନାମି ପ୍ରଯତାତ୍ମନଃ॥୨୬॥
ଯତ୍କରୋଷି ଯଦଶ୍ନାସି ଯଜ୍ଜୁହୋଷି ଦଦାସି ଯତ୍
ଯତ୍ତପସ୍ଯସି କୌନ୍ତେଯ ତତ୍କୁରୁଷ୍ବ ମଦର୍ପଣମ୍॥୨୭॥
ଶୁଭାଶୁଭଫଲୈରେବଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ କର୍ମଵନ୍ଧନୈଃ
ସଂନ୍ଯାସଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ବିମୁକ୍ତୋ ମାମୁପୈଷ୍ଯସି॥୨୮॥
ସମୋଽହଂ ସର୍ବଭୂତେଷୁ ନ ମେ ଦ୍ବେଷ୍ଯୋଽସ୍ତି ନ ପ୍ରିଯଃ
ଯେ ଭଜନ୍ତି ତୁ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଯି ତେ ତେଷୁ ଚାପ୍ଯହମ୍॥୨୯॥
ଅପି ଚେତ୍ସୁଦୁରାଚାରୋ ଭଜତେ ମାମନନ୍ଯଭାକ୍
ସାଧୁରେବ ସ ମନ୍ତବ୍ଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ବ୍ଯବସିତୋ ହି ସଃ॥୩୦॥
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଭବତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଶଶ୍ବଚ୍ଛାନ୍ତିଂ ନିଗଚ୍ଛତି
କୌନ୍ତେଯ ପ୍ରତିଜାନୀହି ନ ମେ ଭକ୍ତଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି॥୩୧॥
ମାଂ ହି ପାର୍ଥ ବ୍ଯପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯେଽପି ସ୍ଯୁଃ ପାପଯୋନଯଃ
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ବୈଶ୍ଯାସ୍ତଥା ଶୂଦ୍ରାସ୍ତେଽପି ଯାନ୍ତି ପରାଂ ଗତିମ୍॥୩୨॥
କିଂ ପୁନର୍ଵ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୁଣ୍ଯା ଭକ୍ତା ରାଜର୍ଷଯସ୍ତଥା
ଅନିତ୍ଯମସୁଖଂ ଲୋକମିମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭଜସ୍ବ ମାମ୍॥୩୩॥
ମନ୍ମନା ଭବ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମଦ୍ଯାଜୀ ମାଂ ନମସ୍କୁରୁ
ମାମେବୈଷ୍ଯସି ଯୁକ୍ତ୍ବୈବମାତ୍ମାନଂ ମତ୍ପରାଯଣଃ॥୩୪॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ରାଜବିଦ୍ଯାରାଜଗୁହ୍ଯଯୋଗୋ ନାମ ନବମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୯॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୧୦    ବିଭୂତିଯୋଗ
ଦଶମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଭୂଯ ଏବ ମହାଵାହୋ ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ବଚଃ
ଯତ୍ତେଽହଂ ପ୍ରୀଯମାଣାଯ ବକ୍ଷ୍ଯାମି ହିତକାମ୍ଯଯା॥୧॥
ନ ମେ ବିଦୁଃ ସୁରଗଣାଃ ପ୍ରଭବଂ ନ ମହର୍ଷଯଃ
ଅହମାଦିର୍ହି ଦେବାନାଂ ମହର୍ଷୀଣାଂ ଚ ସର୍ବଶଃ॥୨॥
ଯୋ ମାମଜମନାଦିଂ ଚ ବେତ୍ତି ଲୋକମହେଶ୍ବରମ୍
ଅସଂମୂଢଃ ସ ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ସର୍ବପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ॥୩॥
ଵୁଦ୍ଧିର୍ଜ୍ଞାନମସଂମୋହଃ କ୍ଷମା ସତ୍ଯଂ ଦମଃ ଶମଃ
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭବୋଽଭାବୋ ଭଯଂ ଚାଭଯମେବ ଚ॥୪॥
ଅହିଂସା ସମତା ତୁଷ୍ଟିସ୍ତପୋ ଦାନଂ ଯଶୋଽଯଶଃ
ଭବନ୍ତି ଭାବା ଭୂତାନାଂ ମତ୍ତ ଏବ ପୃଥଗ୍ବିଧାଃ॥୫॥
ମହର୍ଷଯଃ ସପ୍ତ ପୂର୍ବେ ଚତ୍ବାରୋ ମନବସ୍ତଥା
ମଦ୍ଭାବା ମାନସା ଜାତା ଯେଷାଂ ଲୋକ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ॥୬॥
ଏତାଂ ବିଭୂତିଂ ଯୋଗଂ ଚ ମମ ଯୋ ବେତ୍ତି ତତ୍ତ୍ବତଃ
ସୋଽବିକମ୍ପେନ ଯୋଗେନ ଯୁଜ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ॥୭॥
ଅହଂ ସର୍ବସ୍ଯ ପ୍ରଭବୋ ମତ୍ତଃ ସର୍ବଂ ପ୍ରବର୍ତତେ
ଇତି ମତ୍ବା ଭଜନ୍ତେ ମାଂ ଵୁଧା ଭାବସମନ୍ବିତାଃ॥୮॥
ମଚ୍ଚିତ୍ତା ମଦ୍ଗତପ୍ରାଣା ଵୋଧଯନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍
କଥଯନ୍ତଶ୍ଚ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ରମନ୍ତି ଚ॥୯॥
ତେଷାଂ ସତତଯୁକ୍ତାନାଂ ଭଜତାଂ ପ୍ରୀତିପୂର୍ବକମ୍
ଦଦାମି ଵୁଦ୍ଧିଯୋଗଂ ତଂ ଯେନ ମାମୁପଯାନ୍ତି ତେ॥୧୦॥
ତେଷାମେବାନୁକମ୍ପାର୍ଥମହମଜ୍ଞାନଜଂ ତମଃ
ନାଶଯାମ୍ଯାତ୍ମଭାବସ୍ଥୋ ଜ୍ଞାନଦୀପେନ ଭାସ୍ବତା॥୧୧॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ପରଂ ଵ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଧାମ ପବିତ୍ରଂ ପରମଂ ଭବାନ୍
ପୁରୁଷଂ ଶାଶ୍ବତଂ ଦିବ୍ଯମାଦିଦେବମଜଂ ବିଭୁମ୍॥୧୨॥
ଆହୁସ୍ତ୍ବାମୃଷଯଃ ସର୍ବେ ଦେବର୍ଷିର୍ନାରଦସ୍ତଥା
ଅସିତୋ ଦେବଲୋ ବ୍ଯାସଃ ସ୍ବଯଂ ଚୈବ ଵ୍ରବୀଷି ମେ॥୧୩॥
ସର୍ବମେତଦୃତଂ ମନ୍ଯେ ଯନ୍ମାଂ ବଦସି କେଶବ
ନ ହି ତେ ଭଗବନ୍ବ୍ଯକ୍ତିଂ ବିଦୁର୍ଦେବା ନ ଦାନବାଃ॥୧୪॥
ସ୍ବଯମେବାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ବେତ୍ଥ ତ୍ବଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ
ଭୂତଭାବନ ଭୂତେଶ ଦେବଦେବ ଜଗତ୍ପତେ॥୧୫॥
ବକ୍ତୁମର୍ହସ୍ଯଶେଷେଣ ଦିବ୍ଯା ହ୍ଯାତ୍ମବିଭୂତଯଃ
ଯାଭିର୍ବିଭୂତିଭିର୍ଲୋକାନିମାଂସ୍ତ୍ବଂ ବ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି॥୧୬॥
କଥଂ ବିଦ୍ଯାମହଂ ଯୋଗିଂସ୍ତ୍ବାଂ ସଦା ପରିଚିନ୍ତଯନ୍
କେଷୁ କେଷୁ ଚ ଭାବେଷୁ ଚିନ୍ତ୍ଯୋଽସି ଭଗବନ୍ମଯା॥୧୭॥
ବିସ୍ତରେଣାତ୍ମନୋ ଯୋଗଂ ବିଭୂତିଂ ଚ ଜନାର୍ଦନ
ଭୂଯଃ କଥଯ ତୃପ୍ତିର୍ହି ଶୃଣ୍ବତୋ ନାସ୍ତି ମେଽମୃତମ୍॥୧୮॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ହନ୍ତ ତେ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଦିବ୍ଯା ହ୍ଯାତ୍ମବିଭୂତଯଃ
ପ୍ରାଧାନ୍ଯତଃ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ତୋ ବିସ୍ତରସ୍ଯ ମେ॥୧୯॥
ଅହମାତ୍ମା ଗୁଡାକେଶ ସର୍ବଭୂତାଶଯସ୍ଥିତଃ
ଅହମାଦିଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଂ ଚ ଭୂତାନାମନ୍ତ ଏବ ଚ॥୨୦॥
ଆଦିତ୍ଯାନାମହଂ ବିଷ୍ଣୁର୍ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ରବିରଂଶୁମାନ୍
ମରୀଚିର୍ମରୁତାମସ୍ମି ନକ୍ଷତ୍ରାଣାମହଂ ଶଶୀ॥୨୧॥
ବେଦାନାଂ ସାମବେଦୋଽସ୍ମି ଦେବାନାମସ୍ମି ବାସବଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ମନଶ୍ଚାସ୍ମି ଭୂତାନାମସ୍ମି ଚେତନା॥୨୨॥
ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଶଂକରଶ୍ଚାସ୍ମି ବିତ୍ତେଶୋ ଯକ୍ଷରକ୍ଷସାମ୍
ବସୂନାଂ ପାବକଶ୍ଚାସ୍ମି ମେରୁଃ ଶିଖରିଣାମହମ୍॥୨୩॥
ପୁରୋଧସାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯଂ ମାଂ ବିଦ୍ଧି ପାର୍ଥ ଵୃହସ୍ପତିମ୍
ସେନାନୀନାମହଂ ସ୍କନ୍ଦଃ ସରସାମସ୍ମି ସାଗରଃ॥୨୪॥
ମହର୍ଷୀଣାଂ ଭୃଗୁରହଂ ଗିରାମସ୍ମ୍ଯେକମକ୍ଷରମ୍
ଯଜ୍ଞାନାଂ ଜପଯଜ୍ଞୋଽସ୍ମି ସ୍ଥାବରାଣାଂ ହିମାଲଯଃ॥୨୫॥
ଅଶ୍ବତ୍ଥଃ ସର୍ବବୃକ୍ଷାଣାଂ ଦେବର୍ଷୀଣାଂ ଚ ନାରଦଃ
ଗନ୍ଧର୍ବାଣାଂ ଚିତ୍ରରଥଃ ସିଦ୍ଧାନାଂ କପିଲୋ ମୁନିଃ॥୨୬॥
ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବସମଶ୍ବାନାଂ ବିଦ୍ଧି ମାମମୃତୋଦ୍ଭବମ୍
ଐରାବତଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ନରାଣାଂ ଚ ନରାଧିପମ୍॥୨୭॥
ଆଯୁଧାନାମହଂ ବଜ୍ରଂ ଧେନୂନାମସ୍ମି କାମଧୁକ୍
ପ୍ରଜନଶ୍ଚାସ୍ମି କନ୍ଦର୍ପଃ ସର୍ପାଣାମସ୍ମି ବାସୁକିଃ॥୨୮॥
ଅନନ୍ତଶ୍ଚାସ୍ମି ନାଗାନାଂ ବରୁଣୋ ଯାଦସାମହମ୍
ପିତୄଣାମର୍ଯମା ଚାସ୍ମି ଯମଃ ସଂଯମତାମହମ୍॥୨୯॥
ପ୍ରହ୍ଲାଦଶ୍ଚାସ୍ମି ଦୈତ୍ଯାନାଂ କାଲଃ କଲଯତାମହମ୍
ମୃଗାଣାଂ ଚ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରୋଽହଂ ବୈନତେଯଶ୍ଚ ପକ୍ଷିଣାମ୍॥୩୦॥
ପବନଃ ପବତାମସ୍ମି ରାମଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାମହମ୍
ଝଷାଣାଂ ମକରଶ୍ଚାସ୍ମି ସ୍ରୋତସାମସ୍ମି ଜାହ୍ନବୀ॥୩୧॥
ସର୍ଗାଣାମାଦିରନ୍ତଶ୍ଚ ମଧ୍ଯଂ ଚୈବାହମର୍ଜୁନ
ଅଧ୍ଯାତ୍ମବିଦ୍ଯା ବିଦ୍ଯାନାଂ ବାଦଃ ପ୍ରବଦତାମହମ୍॥୩୨॥
ଅକ୍ଷରାଣାମକାରୋଽସ୍ମି ଦ୍ବନ୍ଦ୍ବଃ ସାମାସିକସ୍ଯ ଚ
ଅହମେବାକ୍ଷଯଃ କାଲୋ ଧାତାହଂ ବିଶ୍ବତୋମୁଖଃ॥୩୩॥
ମୃତ୍ଯୁଃ ସର୍ବହରଶ୍ଚାହମୁଦ୍ଭବଶ୍ଚ ଭବିଷ୍ଯତାମ୍
କୀର୍ତିଃ ଶ୍ରୀର୍ବାକ୍ଚ ନାରୀଣାଂ ସ୍ମୃତିର୍ମେଧା ଧୃତିଃ କ୍ଷମା॥୩୪॥
ଵୃହତ୍ସାମ ତଥା ସାମ୍ନାଂ ଗାଯତ୍ରୀ ଛନ୍ଦସାମହମ୍
ମାସାନାଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷୋଽହମୃତୂନାଂ କୁସୁମାକରଃ॥୩୫॥
ଦ୍ଯୂତଂ ଛଲଯତାମସ୍ମି ତେଜସ୍ତେଜସ୍ବିନାମହମ୍
ଜଯୋଽସ୍ମି ବ୍ଯବସାଯୋଽସ୍ମି ସତ୍ତ୍ବଂ ସତ୍ତ୍ବବତାମହମ୍॥୩୬॥
ବୃଷ୍ଣୀନାଂ ବାସୁଦେବୋଽସ୍ମି ପାଣ୍ଡବାନାଂ ଧନଂଜଯଃ
ମୁନୀନାମପ୍ଯହଂ ବ୍ଯାସଃ କବୀନାମୁଶନା କବିଃ॥୩୭॥
ଦଣ୍ଡୋ ଦମଯତାମସ୍ମି ନୀତିରସ୍ମି ଜିଗୀଷତାମ୍
ମୌନଂ ଚୈବାସ୍ମି ଗୁହ୍ଯାନାଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନବତାମହମ୍॥୩୮॥
ଯଚ୍ଚାପି ସର୍ବଭୂତାନାଂ ଵୀଜଂ ତଦହମର୍ଜୁନ
ନ ତଦସ୍ତି ବିନା ଯତ୍ସ୍ଯାନ୍ମଯା ଭୂତଂ ଚରାଚରମ୍॥୩୯॥
ନାନ୍ତୋଽସ୍ତି ମମ ଦିବ୍ଯାନାଂ ବିଭୂତୀନାଂ ପରଂତପ
ଏଷ ତୂଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ବିଭୂତେର୍ବିସ୍ତରୋ ମଯା॥୪୦॥
ଯଦ୍ଯଦ୍ବିଭୂତିମତ୍ସତ୍ତ୍ବଂ ଶ୍ରୀମଦୂର୍ଜିତମେବ ବା
ତତ୍ତଦେବାବଗଚ୍ଛ ତ୍ବଂ ମମ ତେଜୋଂଽଶସଂଭବମ୍॥୪୧॥
ଅଥବା ଵହୁନୈତେନ କିଂ ଜ୍ଞାତେନ ତବାର୍ଜୁନ
ବିଷ୍ଟଭ୍ଯାହମିଦଂ କୃତ୍ସ୍ନମେକାଂଶେନ ସ୍ଥିତୋ ଜଗତ୍॥୪୨॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ବିଭୂତିଯୋଗୋ ନାମ ଦଶମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୧୦॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୧୧    ବିଶ୍ବରୂପଦର୍ଶନଯୋଗ
ଏକାଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ମଦନୁଗ୍ରହାଯ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯମଧ୍ଯାତ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍
ଯତ୍ତ୍ବଯୋକ୍ତଂ ବଚସ୍ତେନ ମୋହୋଽଯଂ ବିଗତୋ ମମ॥୧॥
ଭବାପ୍ଯଯୌ ହି ଭୂତାନାଂ ଶ୍ରୁତୌ ବିସ୍ତରଶୋ ମଯା
ତ୍ବତ୍ତଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ ମାହାତ୍ମ୍ଯମପି ଚାବ୍ଯଯମ୍॥୨॥
ଏବମେତଦ୍ଯଥାତ୍ଥ ତ୍ବମାତ୍ମାନଂ ପରମେଶ୍ବର
ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ତେ ରୂପମୈଶ୍ବରଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ॥୩॥
ମନ୍ଯସେ ଯଦି ତଚ୍ଛକ୍ଯଂ ମଯା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିତି ପ୍ରଭୋ
ଯୋଗେଶ୍ବର ତତୋ ମେ ତ୍ବଂ ଦର୍ଶଯାତ୍ମାନମବ୍ଯଯମ୍॥୪॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ପଶ୍ଯ ମେ ପାର୍ଥ ରୂପାଣି ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ନାନାବିଧାନି ଦିବ୍ଯାନି ନାନାବର୍ଣାକୃତୀନି ଚ॥୫॥
ପଶ୍ଯାଦିତ୍ଯାନ୍ବସୂନ୍ରୁଦ୍ରାନଶ୍ବିନୌ ମରୁତସ୍ତଥା
ଵହୂନ୍ଯଦୃଷ୍ଟପୂର୍ବାଣି ପଶ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯାଣି ଭାରତ॥୬॥
ଇହୈକସ୍ଥଂ ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ ପଶ୍ଯାଦ୍ଯ ସଚରାଚରମ୍
ମମ ଦେହେ ଗୁଡାକେଶ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛସି॥୭॥
ନ ତୁ ମାଂ ଶକ୍ଯସେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମନେନୈବ ସ୍ବଚକ୍ଷୁଷା
ଦିବ୍ଯଂ ଦଦାମି ତେ ଚକ୍ଷୁଃ ପଶ୍ଯ ମେ ଯୋଗମୈଶ୍ବରମ୍॥୮॥
ସଂଜଯ ଉବାଚ।
ଏବମୁକ୍ତ୍ବା ତତୋ ରାଜନ୍ମହାଯୋଗେଶ୍ବରୋ ହରିଃ
ଦର୍ଶଯାମାସ ପାର୍ଥାଯ ପରମଂ ରୂପମୈଶ୍ବରମ୍॥୯॥
ଅନେକବକ୍ତ୍ରନଯନମନେକାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍
ଅନେକଦିବ୍ଯାଭରଣଂ ଦିବ୍ଯାନେକୋଦ୍ଯତାଯୁଧମ୍॥୧୦॥
ଦିବ୍ଯମାଲ୍ଯାମ୍ଵରଧରଂ ଦିବ୍ଯଗନ୍ଧାନୁଲେପନମ୍
ସର୍ବାଶ୍ଚର୍ଯମଯଂ ଦେବମନନ୍ତଂ ବିଶ୍ବତୋମୁଖମ୍॥୧୧॥
ଦିବି ସୂର୍ଯସହସ୍ରସ୍ଯ ଭବେଦ୍ଯୁଗପଦୁତ୍ଥିତା
ଯଦି ଭାଃ ସଦୃଶୀ ସା ସ୍ଯାଦ୍ଭାସସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ॥୧୨॥
ତତ୍ରୈକସ୍ଥଂ ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ ପ୍ରବିଭକ୍ତମନେକଧା
ଅପଶ୍ଯଦ୍ଦେବଦେବସ୍ଯ ଶରୀରେ ପାଣ୍ଡବସ୍ତଦା॥୧୩॥
ତତଃ ସ ବିସ୍ମଯାବିଷ୍ଟୋ ହୃଷ୍ଟରୋମା ଧନଂଜଯଃ
ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଦେବଂ କୃତାଞ୍ଜଲିରଭାଷତ॥୧୪॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ପଶ୍ଯାମି ଦେବାଂସ୍ତବ ଦେବ ଦେହେ ସର୍ବାଂସ୍ତଥା ଭୂତବିଶେଷସଂଘାନ୍
ଵ୍ରହ୍ମାଣମୀଶଂ କମଲାସନସ୍ଥମୃଷୀଂଶ୍ଚ ସର୍ବାନୁରଗାଂଶ୍ଚ ଦିବ୍ଯାନ୍॥୧୫॥
ଅନେକଵାହୂଦରବକ୍ତ୍ରନେତ୍ରଂ ପଶ୍ଯାମି ତ୍ବାଂ ସର୍ବତୋଽନନ୍ତରୂପମ୍
ନାନ୍ତଂ ନ ମଧ୍ଯଂ ନ ପୁନସ୍ତବାଦିଂ ପଶ୍ଯାମି ବିଶ୍ବେଶ୍ବର ବିଶ୍ବରୂପ॥୧୬॥
କିରୀଟିନଂ ଗଦିନଂ ଚକ୍ରିଣଂ ଚ ତେଜୋରାଶିଂ ସର୍ବତୋ ଦୀପ୍ତିମନ୍ତମ୍
ପଶ୍ଯାମି ତ୍ବାଂ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯଂ ସମନ୍ତାଦ୍ଦୀପ୍ତାନଲାର୍କଦ୍ଯୁତିମପ୍ରମେଯମ୍॥୧୭॥
ତ୍ବମକ୍ଷରଂ ପରମଂ ବେଦିତବ୍ଯଂ ତ୍ବମସ୍ଯ ବିଶ୍ବସ୍ଯ ପରଂ ନିଧାନମ୍
ତ୍ବମବ୍ଯଯଃ ଶାଶ୍ବତଧର୍ମଗୋପ୍ତା ସନାତନସ୍ତ୍ବଂ ପୁରୁଷୋ ମତୋ ମେ॥୧୮॥
ଅନାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତମନନ୍ତବୀର୍ଯମନନ୍ତଵାହୁଂ ଶଶିସୂର୍ଯନେତ୍ରମ୍
ପଶ୍ଯାମି ତ୍ବାଂ ଦୀପ୍ତହୁତାଶବକ୍ତ୍ରଂ ସ୍ବତେଜସା ବିଶ୍ବମିଦଂ ତପନ୍ତମ୍॥୧୯॥
ଦ୍ଯାବାପୃଥିବ୍ଯୋରିଦମନ୍ତରଂ ହି ବ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ବଯୈକେନ ଦିଶଶ୍ଚ ସର୍ବାଃ
ଦୃଷ୍ଟ୍ବାଦ୍ଭୁତଂ ରୂପମୁଗ୍ରଂ ତବେଦଂ ଲୋକତ୍ରଯଂ ପ୍ରବ୍ଯଥିତଂ ମହାତ୍ମନ୍॥୨୦॥
ଅମୀ ହି ତ୍ବାଂ ସୁରସଙ୍ଘା ବିଶନ୍ତି କେଚିଦ୍ଭୀତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଗୃଣନ୍ତି
ସ୍ବସ୍ତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ବା ମହର୍ଷିସିଦ୍ଧସଂଘାଃ ସ୍ତୁବନ୍ତି ତ୍ବାଂ ସ୍ତୁତିଭିଃ ପୁଷ୍କଲାଭିଃ॥୨୧॥
ରୁଦ୍ରାଦିତ୍ଯା ବସବୋ ଯେ ଚ ସାଧ୍ଯା ବିଶ୍ବେଽଶ୍ବିନୌ ମରୁତଶ୍ଚୋଷ୍ମପାଶ୍ଚ
ଗନ୍ଧର୍ବଯକ୍ଷାସୁରସିଦ୍ଧସଂଘା ବୀକ୍ଷନ୍ତେ ତ୍ବାଂ ବିସ୍ମିତାଶ୍ଚୈବ ସର୍ବେ॥୨୨॥
ରୂପଂ ମହତ୍ତେ ଵହୁବକ୍ତ୍ରନେତ୍ରଂ ମହାଵାହୋ ଵହୁଵାହୂରୁପାଦମ୍
ଵହୂଦରଂ ଵହୁଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ବା ଲୋକାଃ ପ୍ରବ୍ଯଥିତାସ୍ତଥାହମ୍॥୨୩॥
ନଭଃସ୍ପୃଶଂ ଦୀପ୍ତମନେକବର୍ଣଂ ବ୍ଯାତ୍ତାନନଂ ଦୀପ୍ତବିଶାଲନେତ୍ରମ୍
ଦୃଷ୍ଟ୍ବା ହି ତ୍ବାଂ ପ୍ରବ୍ଯଥିତାନ୍ତରାତ୍ମା ଧୃତିଂ ନ ବିନ୍ଦାମି ଶମଂ ଚ ବିଷ୍ଣୋ॥୨୪॥
ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲାନି ଚ ତେ ମୁଖାନି ଦୃଷ୍ଟ୍ବୈବ କାଲାନଲସଂନିଭାନି
ଦିଶୋ ନ ଜାନେ ନ ଲଭେ ଚ ଶର୍ମ ପ୍ରସୀଦ ଦେବେଶ ଜଗନ୍ନିବାସ॥୨୫॥
ଅମୀ ଚ ତ୍ବାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ସର୍ବେ ସହୈବାବନିପାଲସଂଘୈଃ
ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣଃ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ତଥାସୌ ସହାସ୍ମଦୀଯୈରପି ଯୋଧମୁଖ୍ଯୈଃ॥୨୬॥
ବକ୍ତ୍ରାଣି ତେ ତ୍ବରମାଣା ବିଶନ୍ତି ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲାନି ଭଯାନକାନି
କେଚିଦ୍ବିଲଗ୍ନା ଦଶନାନ୍ତରେଷୁ ସଂଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଚୂର୍ଣିତୈରୁତ୍ତମାଙ୍ଗୈଃ॥୨୭॥
ଯଥା ନଦୀନାଂ ଵହବୋଽମ୍ଵୁବେଗାଃ ସମୁଦ୍ରମେବାଭିମୁଖା ଦ୍ରବନ୍ତି
ତଥା ତବାମୀ ନରଲୋକବୀରା ବିଶନ୍ତି ବକ୍ତ୍ରାଣ୍ଯଭିବିଜ୍ବଲନ୍ତି॥୨୮॥
ଯଥା ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଜ୍ବଲନଂ ପତଂଗା ବିଶନ୍ତି ନାଶାଯ ସମୃଦ୍ଧବେଗାଃ
ତଥୈବ ନାଶାଯ ବିଶନ୍ତି ଲୋକାସ୍ତବାପି ବକ୍ତ୍ରାଣି ସମୃଦ୍ଧବେଗାଃ॥୨୯॥
ଲେଲିହ୍ଯସେ ଗ୍ରସମାନଃ ସମନ୍ତାଲ୍ଲୋକାନ୍ସମଗ୍ରାନ୍ବଦନୈର୍ଜ୍ବଲଦ୍ଭିଃ
ତେଜୋଭିରାପୂର୍ଯ ଜଗତ୍ସମଗ୍ରଂ ଭାସସ୍ତବୋଗ୍ରାଃ ପ୍ରତପନ୍ତି ବିଷ୍ଣୋ॥୩୦॥
ଆଖ୍ଯାହି ମେ କୋ ଭବାନୁଗ୍ରରୂପୋ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେବବର ପ୍ରସୀଦ
ବିଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ଭବନ୍ତମାଦ୍ଯଂ ନ ହି ପ୍ରଜାନାମି ତବ ପ୍ରବୃତ୍ତିମ୍॥୩୧॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
କାଲୋଽସ୍ମି ଲୋକକ୍ଷଯକୃତ୍ପ୍ରବୃଦ୍ଧୋ ଲୋକାନ୍ସମାହର୍ତୁମିହ ପ୍ରବୃତ୍ତଃ
ଋତେଽପି ତ୍ବାଂ ନ ଭବିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ବେ ଯେଽବସ୍ଥିତାଃ ପ୍ରତ୍ଯନୀକେଷୁ ଯୋଧାଃ॥୩୨॥
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ବମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ଯଶୋ ଲଭସ୍ବ ଜିତ୍ବା ଶତ୍ରୂନ୍ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ବ ରାଜ୍ଯଂ ସମୃଦ୍ଧମ୍
ମଯୈବୈତେ ନିହତାଃ ପୂର୍ବମେବ ନିମିତ୍ତମାତ୍ରଂ ଭବ ସବ୍ଯସାଚିନ୍॥୩୩॥
ଦ୍ରୋଣଂ ଚ ଭୀଷ୍ମଂ ଚ ଜଯଦ୍ରଥଂ ଚ କର୍ଣଂ ତଥାନ୍ଯାନପି ଯୋଧବୀରାନ୍
ମଯା ହତାଂସ୍ତ୍ବଂ ଜହି ମା ବ୍ଯଥିଷ୍ଠା ଯୁଧ୍ଯସ୍ବ ଜେତାସି ରଣେ ସପତ୍ନାନ୍॥୩୪॥
ସଂଜଯ ଉବାଚ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ବା ବଚନଂ କେଶବସ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିର୍ବେପମାନଃ କିରୀଟୀ
ନମସ୍କୃତ୍ବା ଭୂଯ ଏବାହ କୃଷ୍ଣଂ ସଗଦ୍ଗଦଂ ଭୀତଭୀତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ॥୩୫॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ସ୍ଥାନେ ହୃଷୀକେଶ ତବ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯା ଜଗତ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଯତ୍ଯନୁରଜ୍ଯତେ ଚ
ରକ୍ଷାଂସି ଭୀତାନି ଦିଶୋ ଦ୍ରବନ୍ତି ସର୍ବେ ନମସ୍ଯନ୍ତି ଚ ସିଦ୍ଧସଂଘାଃ॥୩୬॥
କସ୍ମାଚ୍ଚ ତେ ନ ନମେରନ୍ମହାତ୍ମନ୍ଗରୀଯସେ ଵ୍ରହ୍ମଣୋଽପ୍ଯାଦିକର୍ତ୍ରେ
ଅନନ୍ତ ଦେବେଶ ଜଗନ୍ନିବାସ ତ୍ବମକ୍ଷରଂ ସଦସତ୍ତତ୍ପରଂ ଯତ୍॥୩୭॥
ତ୍ବମାଦିଦେବଃ ପୁରୁଷଃ ପୁରାଣସ୍ତ୍ବମସ୍ଯ ବିଶ୍ବସ୍ଯ ପରଂ ନିଧାନମ୍
ବେତ୍ତାସି ବେଦ୍ଯଂ ଚ ପରଂ ଚ ଧାମ ତ୍ବଯା ତତଂ ବିଶ୍ବମନନ୍ତରୂପ॥୩୮॥
ବାଯୁର୍ଯମୋଽଗ୍ନିର୍ବରୁଣଃ ଶଶାଙ୍କଃ ପ୍ରଜାପତିସ୍ତ୍ବଂ ପ୍ରପିତାମହଶ୍ଚ
ନମୋ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ସହସ୍ରକୃତ୍ବଃ ପୁନଶ୍ଚ ଭୂଯୋଽପି ନମୋ ନମସ୍ତେ॥୩୯॥
ନମଃ ପୁରସ୍ତାଦଥ ପୃଷ୍ଠତସ୍ତେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ସର୍ବତ ଏବ ସର୍ବ
ଅନନ୍ତବୀର୍ଯାମିତବିକ୍ରମସ୍ତ୍ବଂ ସର୍ବଂ ସମାପ୍ନୋଷି ତତୋଽସି ସର୍ବଃ॥୪୦॥
ସଖେତି ମତ୍ବା ପ୍ରସଭଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ହେ କୃଷ୍ଣ ହେ ଯାଦବ ହେ ସଖେତି
ଅଜାନତା ମହିମାନଂ ତବେଦଂ ମଯା ପ୍ରମାଦାତ୍ପ୍ରଣଯେନ ବାପି॥୪୧॥
ଯଚ୍ଚାବହାସାର୍ଥମସତ୍କୃତୋଽସି ବିହାରଶଯ୍ଯାସନଭୋଜନେଷୁ
ଏକୋଽଥବାପ୍ଯଚ୍ଯୁତ ତତ୍ସମକ୍ଷଂ ତତ୍କ୍ଷାମଯେ ତ୍ବାମହମପ୍ରମେଯମ୍॥୪୨॥
ପିତାସି ଲୋକସ୍ଯ ଚରାଚରସ୍ଯ ତ୍ବମସ୍ଯ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ଗୁରୁର୍ଗରୀଯାନ୍
ନ ତ୍ବତ୍ସମୋଽସ୍ତ୍ଯଭ୍ଯଧିକଃ କୁତୋଽନ୍ଯୋ ଲୋକତ୍ରଯେଽପ୍ଯପ୍ରତିମପ୍ରଭାବ॥୪୩॥
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଣମ୍ଯ ପ୍ରଣିଧାଯ କାଯଂ ପ୍ରସାଦଯେ ତ୍ବାମହମୀଶମୀଡ୍ଯମ୍
ପିତେବ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସଖେବ ସଖ୍ଯୁଃ ପ୍ରିଯଃ ପ୍ରିଯାଯାର୍ହସି ଦେବ ସୋଢୁମ୍॥୪୪॥
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ବଂ ହୃଷିତୋଽସ୍ମି ଦୃଷ୍ଟ୍ବା ଭଯେନ ଚ ପ୍ରବ୍ଯଥିତଂ ମନୋ ମେ
ତଦେବ ମେ ଦର୍ଶଯ ଦେବରୂପଂ ପ୍ରସୀଦ ଦେବେଶ ଜଗନ୍ନିବାସ॥୪୫॥
କିରୀଟିନଂ ଗଦିନଂ ଚକ୍ରହସ୍ତମିଚ୍ଛାମି ତ୍ବାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମହଂ ତଥୈବ
ତେନୈବ ରୂପେଣ ଚତୁର୍ଭୁଜେନ ସହସ୍ରଵାହୋ ଭବ ବିଶ୍ବମୂର୍ତେ॥୪୬॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ମଯା ପ୍ରସନ୍ନେନ ତବାର୍ଜୁନେଦଂ ରୂପଂ ପରଂ ଦର୍ଶିତମାତ୍ମଯୋଗାତ୍
ତେଜୋମଯଂ ବିଶ୍ବମନନ୍ତମାଦ୍ଯଂ ଯନ୍ମେ ତ୍ବଦନ୍ଯେନ ନ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ବମ୍॥୪୭॥
ନ ବେଦଯଜ୍ଞାଧ୍ଯଯନୈର୍ନ ଦାନୈର୍ନ ଚ କ୍ରିଯାଭିର୍ନ ତପୋଭିରୁଗ୍ରୈଃ
ଏବଂରୂପଃ ଶକ୍ଯ ଅହଂ ନୃଲୋକେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ବଦନ୍ଯେନ କୁରୁପ୍ରବୀର॥୪୮॥
ମା ତେ ବ୍ଯଥା ମା ଚ ବିମୂଢଭାବୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ବା ରୂପଂ ଘୋରମୀଦୃଙ୍ମମେଦମ୍
ବ୍ଯପେତଭୀଃ ପ୍ରୀତମନାଃ ପୁନସ୍ତ୍ବଂ ତଦେବ ମେ ରୂପମିଦଂ ପ୍ରପଶ୍ଯ॥୪୯॥
ସଂଜଯ ଉବାଚ।
ଇତ୍ଯର୍ଜୁନଂ ବାସୁଦେବସ୍ତଥୋକ୍ତ୍ବା ସ୍ବକଂ ରୂପଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ଭୂଯଃ
ଆଶ୍ବାସଯାମାସ ଚ ଭୀତମେନଂ ଭୂତ୍ବା ପୁନଃ ସୌମ୍ଯବପୁର୍ମହାତ୍ମା॥୫୦॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ବେଦଂ ମାନୁଷଂ ରୂପଂ ତବ ସୌମ୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନ
ଇଦାନୀମସ୍ମି ସଂବୃତ୍ତଃ ସଚେତାଃ ପ୍ରକୃତିଂ ଗତଃ॥୫୧॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ସୁଦୁର୍ଦର୍ଶମିଦଂ ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟବାନସି ଯନ୍ମମ
ଦେବା ଅପ୍ଯସ୍ଯ ରୂପସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ଦର୍ଶନକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ॥୫୨॥
ନାହଂ ବେଦୈର୍ନ ତପସା ନ ଦାନେନ ନ ଚେଜ୍ଯଯା
ଶକ୍ଯ ଏବଂବିଧୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୃଷ୍ଟବାନସି ମାଂ ଯଥା॥୫୩॥
ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ବନନ୍ଯଯା ଶକ୍ଯ ଅହମେବଂବିଧୋଽର୍ଜୁନ
ଜ୍ଞାତୁଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଚ ତତ୍ତ୍ବେନ ପ୍ରବେଷ୍ଟୁଂ ଚ ପରଂତପ॥୫୪॥
ମତ୍କର୍ମକୃନ୍ମତ୍ପରମୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ସଙ୍ଗବର୍ଜିତଃ
ନିର୍ବୈରଃ ସର୍ବଭୂତେଷୁ ଯଃ ସ ମାମେତି ପାଣ୍ଡବ॥୫୫॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ବିଶ୍ବରୂପଦର୍ଶନଯୋଗୋ ନାମୈକାଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୧୧॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୧୨    ଭକ୍ତିଯୋଗ
ଦ୍ବାଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ଏବଂ ସତତଯୁକ୍ତା ଯେ ଭକ୍ତାସ୍ତ୍ବାଂ ପର୍ଯୁପାସତେ
ଯେ ଚାପ୍ଯକ୍ଷରମବ୍ଯକ୍ତଂ ତେଷାଂ କେ ଯୋଗବିତ୍ତମାଃ॥୧॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ମଯ୍ଯାବେଶ୍ଯ ମନୋ ଯେ ମାଂ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତା ଉପାସତେ
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯୋପେତାସ୍ତେ ମେ ଯୁକ୍ତତମା ମତାଃ॥୨॥
ଯେ ତ୍ବକ୍ଷରମନିର୍ଦେଶ୍ଯମବ୍ଯକ୍ତଂ ପର୍ଯୁପାସତେ
ସର୍ବତ୍ରଗମଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଚ କୂଟସ୍ଥମଚଲଂ ଧ୍ରୁବମ୍॥୩॥
ସଂନିଯମ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ସର୍ବତ୍ର ସମଵୁଦ୍ଧଯଃ
ତେ ପ୍ରାପ୍ନୁବନ୍ତି ମାମେବ ସର୍ବଭୂତହିତେ ରତାଃ॥୪॥
କ୍ଲେଶୋଽଧିକତରସ୍ତେଷାମବ୍ଯକ୍ତାସକ୍ତଚେତସାମ୍
ଅବ୍ଯକ୍ତା ହି ଗତିର୍ଦୁଃଖଂ ଦେହବଦ୍ଭିରବାପ୍ଯତେ॥୫॥
ଯେ ତୁ ସର୍ବାଣି କର୍ମାଣି ମଯି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ମତ୍ପରାଃ
ଅନନ୍ଯେନୈବ ଯୋଗେନ ମାଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତ ଉପାସତେ॥୬॥
ତେଷାମହଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତା ମୃତ୍ଯୁସଂସାରସାଗରାତ୍
ଭବାମିନ ଚିରାତ୍ପାର୍ଥ ମଯ୍ଯାବେଶିତଚେତସାମ୍॥୭॥
ମଯ୍ଯେବ ମନ ଆଧତ୍ସ୍ବ ମଯି ଵୁଦ୍ଧିଂ ନିବେଶଯ
ନିବସିଷ୍ଯସି ମଯ୍ଯେବ ଅତ ଊର୍ଧ୍ବଂ ନ ସଂଶଯଃ॥୮॥
ଅଥ ଚିତ୍ତଂ ସମାଧାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋଷି ମଯି ସ୍ଥିରମ୍
ଅଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ତତୋ ମାମିଚ୍ଛାପ୍ତୁଂ ଧନଂଜଯ॥୯॥
ଅଭ୍ଯାସେଽପ୍ଯସମର୍ଥୋଽସି ମତ୍କର୍ମପରମୋ ଭବ
ମଦର୍ଥମପି କର୍ମାଣି କୁର୍ବନ୍ସିଦ୍ଧିମବାପ୍ସ୍ଯସି॥୧୦॥
ଅଥୈତଦପ୍ଯଶକ୍ତୋଽସି କର୍ତୁଂ ମଦ୍ଯୋଗମାଶ୍ରିତଃ
ସର୍ବକର୍ମଫଲତ୍ଯାଗଂ ତତଃ କୁରୁ ଯତାତ୍ମବାନ୍॥୧୧॥
ଶ୍ରେଯୋ ହି ଜ୍ଞାନମଭ୍ଯାସାଜ୍ଜ୍ଞାନାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ବିଶିଷ୍ଯତେ
ଧ୍ଯାନାତ୍କର୍ମଫଲତ୍ଯାଗସ୍ତ୍ଯାଗାଚ୍ଛାନ୍ତିରନନ୍ତରମ୍॥୧୨॥
ଅଦ୍ବେଷ୍ଟା ସର୍ବଭୂତାନାଂ ମୈତ୍ରଃ କରୁଣ ଏବ ଚ
ନିର୍ମମୋ ନିରହଂକାରଃ ସମଦୁଃଖସୁଖଃ କ୍ଷମୀ॥୧୩॥
ସଂତୁଷ୍ଟଃ ସତତଂ ଯୋଗୀ ଯତାତ୍ମା ଦୃଢନିଶ୍ଚଯଃ
ମଯ୍ଯର୍ପିତମନୋଵୁଦ୍ଧିର୍ଯୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ॥୧୪॥
ଯସ୍ମାନ୍ନୋଦ୍ବିଜତେ ଲୋକୋ ଲୋକାନ୍ନୋଦ୍ବିଜତେ ଚ ଯଃ
ହର୍ଷାମର୍ଷଭଯୋଦ୍ବେଗୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଯଃ ସ ଚ ମେ ପ୍ରିଯଃ॥୧୫॥
ଅନପେକ୍ଷଃ ଶୁଚିର୍ଦକ୍ଷ ଉଦାସୀନୋ ଗତବ୍ଯଥଃ
ସର୍ବାରମ୍ଭପରିତ୍ଯାଗୀ ଯୋ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ॥୧୬॥
ଯୋ ନ ହୃଷ୍ଯତି ନ ଦ୍ବେଷ୍ଟି ନ ଶୋଚତି ନ କାଙ୍କ୍ଷତି
ଶୁଭାଶୁଭପରିତ୍ଯାଗୀ ଭକ୍ତିମାନ୍ଯଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ॥୧୭॥
ସମଃ ଶତ୍ରୌ ଚ ମିତ୍ରେ ଚ ତଥା ମାନାପମାନଯୋଃ
ଶୀତୋଷ୍ଣସୁଖଦୁଃଖେଷୁ ସମଃ ସଙ୍ଗବିବର୍ଜିତଃ॥୧୮॥
ତୁଲ୍ଯନିନ୍ଦାସ୍ତୁତିର୍ମୌନୀ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଯେନ କେନଚିତ୍
ଅନିକେତଃ ସ୍ଥିରମତିର୍ଭକ୍ତିମାନ୍ମେ ପ୍ରିଯୋ ନରଃ॥୧୯॥
ଯେ ତୁ ଧର୍ମ୍ଯାମୃତମିଦଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ପର୍ଯୁପାସତେ
ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନା ମତ୍ପରମା ଭକ୍ତାସ୍ତେଽତୀବ ମେ ପ୍ରିଯାଃ॥୨୦॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ଭକ୍ତିଯୋଗୋ ନାମ ଦ୍ବାଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୧୨॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୧୩    କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞବିଭାଗଯୋଗ
ତ୍ରଯୋଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଇଦଂ ଶରୀରଂ କୌନ୍ତେଯ କ୍ଷେତ୍ରମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ଏତଦ୍ଯୋ ବେତ୍ତି ତଂ ପ୍ରାହୁଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଇତି ତଦ୍ବିଦଃ॥୧॥
କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଂ ଚାପି ମାଂ ବିଦ୍ଧି ସର୍ବକ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ଭାରତ
କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଯୋର୍ଜ୍ଞାନଂ ଯତ୍ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ମତଂ ମମ॥୨॥
ତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ଯଚ୍ଚ ଯାଦୃକ୍ଚ ଯଦ୍ବିକାରି ଯତଶ୍ଚ ଯତ୍
ସ ଚ ଯୋ ଯତ୍ପ୍ରଭାବଶ୍ଚ ତତ୍ସମାସେନ ମେ ଶୃଣୁ॥୩॥
ଋଷିଭିର୍ଵହୁଧା ଗୀତଂ ଛନ୍ଦୋଭିର୍ବିବିଧୈଃ ପୃଥକ୍
ଵ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରପଦୈଶ୍ଚୈବ ହେତୁମଦ୍ଭିର୍ବିନିଶ୍ଚିତୈଃ॥୪॥
ମହାଭୂତାନ୍ଯହଂକାରୋ ଵୁଦ୍ଧିରବ୍ଯକ୍ତମେବ ଚ
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଦଶୈକଂ ଚ ପଞ୍ଚ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯଗୋଚରାଃ॥୫॥
ଇଚ୍ଛା ଦ୍ବେଷଃ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ସଂଘାତଶ୍ଚେତନା ଧୃତିଃ
ଏତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ସମାସେନ ସବିକାରମୁଦାହୃତମ୍॥୬॥
ଅମାନିତ୍ବମଦମ୍ଭିତ୍ବମହିଂସା କ୍ଷାନ୍ତିରାର୍ଜବମ୍
ଆଚାର୍ଯୋପାସନଂ ଶୌଚଂ ସ୍ଥୈର୍ଯମାତ୍ମବିନିଗ୍ରହଃ॥୭॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ବୈରାଗ୍ଯମନହଂକାର ଏବ ଚ
ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାବ୍ଯାଧିଦୁଃଖଦୋଷାନୁଦର୍ଶନମ୍॥୮॥
ଅସକ୍ତିରନଭିଷ୍ବଙ୍ଗଃ ପୁତ୍ରଦାରଗୃହାଦିଷୁ
ନିତ୍ଯଂ ଚ ସମଚିତ୍ତତ୍ବମିଷ୍ଟାନିଷ୍ଟୋପପତ୍ତିଷୁ॥୯॥
ମଯି ଚାନନ୍ଯଯୋଗେନ ଭକ୍ତିରବ୍ଯଭିଚାରିଣୀ
ବିବିକ୍ତଦେଶସେବିତ୍ବମରତିର୍ଜନସଂସଦି॥୧୦॥
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନନିତ୍ଯତ୍ବଂ ତତ୍ତ୍ବଜ୍ଞାନାର୍ଥଦର୍ଶନମ୍
ଏତଜ୍ଜ୍ଞାନମିତି ପ୍ରୋକ୍ତମଜ୍ଞାନଂ ଯଦତୋଽନ୍ଯଥା॥୧୧॥
ଜ୍ଞେଯଂ ଯତ୍ତତ୍ପ୍ରବକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ବାମୃତମଶ୍ନୁତେ
ଅନାଦିମତ୍ପରଂ ଵ୍ରହ୍ମ ନ ସତ୍ତନ୍ନାସଦୁଚ୍ଯତେ॥୧୨॥
ସର୍ବତଃପାଣିପାଦଂ ତତ୍ସର୍ବତୋଽକ୍ଷିଶିରୋମୁଖମ୍
ସର୍ବତଃଶ୍ରୁତିମଲ୍ଲୋକେ ସର୍ବମାବୃତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି॥୧୩॥
ସର୍ବେନ୍ଦ୍ରିଯଗୁଣାଭାସଂ ସର୍ବେନ୍ଦ୍ରିଯବିବର୍ଜିତମ୍
ଅସକ୍ତଂ ସର୍ବଭୃଚ୍ଚୈବ ନିର୍ଗୁଣଂ ଗୁଣଭୋକ୍ତୃ ଚ॥୧୪॥
ଵହିରନ୍ତଶ୍ଚ ଭୂତାନାମଚରଂ ଚରମେବ ଚ
ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ବାତ୍ତଦବିଜ୍ଞେଯଂ ଦୂରସ୍ଥଂ ଚାନ୍ତିକେ ଚ ତତ୍॥୧୫॥
ଅବିଭକ୍ତଂ ଚ ଭୂତେଷୁ ବିଭକ୍ତମିବ ଚ ସ୍ଥିତମ୍
ଭୂତଭର୍ତୃ ଚ ତଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ଗ୍ରସିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ଚ॥୧୬॥
ଜ୍ଯୋତିଷାମପି ତଜ୍ଜ୍ଯୋତିସ୍ତମସଃ ପରମୁଚ୍ଯତେ
ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଜ୍ଞାନଗମ୍ଯଂ ହୃଦି ସର୍ବସ୍ଯ ବିଷ୍ଠିତମ୍॥୧୭॥
ଇତି କ୍ଷେତ୍ରଂ ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଚୋକ୍ତଂ ସମାସତଃ
ମଦ୍ଭକ୍ତ ଏତଦ୍ବିଜ୍ଞାଯ ମଦ୍ଭାବାଯୋପପଦ୍ଯତେ॥୧୮॥
ପ୍ରକୃତିଂ ପୁରୁଷଂ ଚୈବ ବିଦ୍ଧ୍ଯନାଦି ଉଭାବପି
ବିକାରାଂଶ୍ଚ ଗୁଣାଂଶ୍ଚୈବ ବିଦ୍ଧି ପ୍ରକୃତିସଂଭବାନ୍॥୧୯॥
କାର୍ଯକାରଣକର୍ତୃତ୍ବେ ହେତୁଃ ପ୍ରକୃତିରୁଚ୍ଯତେ
ପୁରୁଷଃ ସୁଖଦୁଃଖାନାଂ ଭୋକ୍ତୃତ୍ବେ ହେତୁରୁଚ୍ଯତେ॥୨୦॥
ପୁରୁଷଃ ପ୍ରକୃତିସ୍ଥୋ ହି ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପ୍ରକୃତିଜାନ୍ଗୁଣାନ୍
କାରଣଂ ଗୁଣସଙ୍ଗୋଽସ୍ଯ ସଦସଦ୍ଯୋନିଜନ୍ମସୁ॥୨୧॥
ଉପଦ୍ରଷ୍ଟାନୁମନ୍ତା ଚ ଭର୍ତା ଭୋକ୍ତା ମହେଶ୍ବରଃ
ପରମାତ୍ମେତି ଚାପ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷଃ ପରଃ॥୨୨॥
ଯ ଏବଂ ବେତ୍ତି ପୁରୁଷଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଚ ଗୁଣୈଃ ସହ
ସର୍ବଥା ବର୍ତମାନୋଽପି ନ ସ ଭୂଯୋଽଭିଜାଯତେ॥୨୩॥
ଧ୍ଯାନେନାତ୍ମନି ପଶ୍ଯନ୍ତି କେଚିଦାତ୍ମାନମାତ୍ମନା
ଅନ୍ଯେ ସାଂଖ୍ଯେନ ଯୋଗେନ କର୍ମଯୋଗେନ ଚାପରେ॥୨୪॥
ଅନ୍ଯେ ତ୍ବେବମଜାନନ୍ତଃ ଶ୍ରୁତ୍ବାନ୍ଯେଭ୍ଯ ଉପାସତେ
ତେଽପି ଚାତିତରନ୍ତ୍ଯେବ ମୃତ୍ଯୁଂ ଶ୍ରୁତିପରାଯଣାଃ॥୨୫॥
ଯାବତ୍ସଂଜାଯତେ କିଂଚିତ୍ସତ୍ତ୍ବଂ ସ୍ଥାବରଜଙ୍ଗମମ୍
କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞସଂଯୋଗାତ୍ତଦ୍ବିଦ୍ଧି ଭରତର୍ଷଭ॥୨୬॥
ସମଂ ସର୍ବେଷୁ ଭୂତେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ପରମେଶ୍ବରମ୍
ବିନଶ୍ଯତ୍ସ୍ବବିନଶ୍ଯନ୍ତଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି॥୨୭॥
ସମଂ ପଶ୍ଯନ୍ହି ସର୍ବତ୍ର ସମବସ୍ଥିତମୀଶ୍ବରମ୍
ନ ହିନସ୍ତ୍ଯାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ତତୋ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍॥୨୮॥
ପ୍ରକୃତ୍ଯୈବ ଚ କର୍ମାଣି କ୍ରିଯମାଣାନି ସର୍ବଶଃ
ଯଃ ପଶ୍ଯତି ତଥାତ୍ମାନମକର୍ତାରଂ ସ ପଶ୍ଯତି॥୨୯॥
ଯଦା ଭୂତପୃଥଗ୍ଭାବମେକସ୍ଥମନୁପଶ୍ଯତି
ତତ ଏବ ଚ ବିସ୍ତାରଂ ଵ୍ରହ୍ମ ସଂପଦ୍ଯତେ ତଦା॥୩୦॥
ଅନାଦିତ୍ବାନ୍ନିର୍ଗୁଣତ୍ବାତ୍ପରମାତ୍ମାଯମବ୍ଯଯଃ
ଶରୀରସ୍ଥୋଽପି କୌନ୍ତେଯ ନ କରୋତି ନ ଲିପ୍ଯତେ॥୩୧॥
ଯଥା ସର୍ବଗତଂ ସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଦାକାଶଂ ନୋପଲିପ୍ଯତେ
ସର୍ବତ୍ରାବସ୍ଥିତୋ ଦେହେ ତଥାତ୍ମା ନୋପଲିପ୍ଯତେ॥୩୨॥
ଯଥା ପ୍ରକାଶଯତ୍ଯେକଃ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଲୋକମିମଂ ରବିଃ
କ୍ଷେତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରୀ ତଥା କୃତ୍ସ୍ନଂ ପ୍ରକାଶଯତି ଭାରତ॥୩୩॥
କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଯୋରେବମନ୍ତରଂ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷା
ଭୂତପ୍ରକୃତିମୋକ୍ଷଂ ଚ ଯେ ବିଦୁର୍ଯାନ୍ତି ତେ ପରମ୍॥୩୪॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞବିଭାଗଯୋଗୋ ନାମ ତ୍ରଯୋଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୧୩॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୧୪    ଗୁଣତ୍ରଯବିଭାଗଯୋଗ
ଚତୁର୍ଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ପରଂ ଭୂଯଃ ପ୍ରବକ୍ଷ୍ଯାମି ଜ୍ଞାନାନାଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ବା ମୁନଯଃ ସର୍ବେ ପରାଂ ସିଦ୍ଧିମିତୋ ଗତାଃ॥୧॥
ଇଦଂ ଜ୍ଞାନମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ମମ ସାଧର୍ମ୍ଯମାଗତାଃ
ସର୍ଗେଽପି ନୋପଜାଯନ୍ତେ ପ୍ରଲଯେ ନ ବ୍ଯଥନ୍ତି ଚ॥୨॥
ମମ ଯୋନିର୍ମହଦ୍ଵ୍ରହ୍ମ ତସ୍ମିନ୍ଗର୍ଭଂ ଦଧାମ୍ଯହମ୍
ସଂଭବଃ ସର୍ବଭୂତାନାଂ ତତୋ ଭବତି ଭାରତ॥୩॥
ସର୍ବଯୋନିଷୁ କୌନ୍ତେଯ ମୂର୍ତଯଃ ସଂଭବନ୍ତି ଯାଃ
ତାସାଂ ଵ୍ରହ୍ମ ମହଦ୍ଯୋନିରହଂ ଵୀଜପ୍ରଦଃ ପିତା॥୪॥
ସତ୍ତ୍ବଂ ରଜସ୍ତମ ଇତି ଗୁଣାଃ ପ୍ରକୃତିସଂଭବାଃ
ନିଵଧ୍ନନ୍ତି ମହାଵାହୋ ଦେହେ ଦେହିନମବ୍ଯଯମ୍॥୫॥
ତତ୍ର ସତ୍ତ୍ବଂ ନିର୍ମଲତ୍ବାତ୍ପ୍ରକାଶକମନାମଯମ୍
ସୁଖସଙ୍ଗେନ ଵଧ୍ନାତି ଜ୍ଞାନସଙ୍ଗେନ ଚାନଘ॥୬॥
ରଜୋ ରାଗାତ୍ମକଂ ବିଦ୍ଧି ତୃଷ୍ଣାସଙ୍ଗସମୁଦ୍ଭବମ୍
ତନ୍ନିଵଧ୍ନାତି କୌନ୍ତେଯ କର୍ମସଙ୍ଗେନ ଦେହିନମ୍॥୭॥
ତମସ୍ତ୍ବଜ୍ଞାନଜଂ ବିଦ୍ଧି ମୋହନଂ ସର୍ବଦେହିନାମ୍
ପ୍ରମାଦାଲସ୍ଯନିଦ୍ରାଭିସ୍ତନ୍ନିଵଧ୍ନାତି ଭାରତ॥୮॥
ସତ୍ତ୍ବଂ ସୁଖେ ସଂଜଯତି ରଜଃ କର୍ମଣି ଭାରତ
ଜ୍ଞାନମାବୃତ୍ଯ ତୁ ତମଃ ପ୍ରମାଦେ ସଂଜଯତ୍ଯୁତ॥୯॥
ରଜସ୍ତମଶ୍ଚାଭିଭୂଯ ସତ୍ତ୍ବଂ ଭବତି ଭାରତ
ରଜଃ ସତ୍ତ୍ବଂ ତମଶ୍ଚୈବ ତମଃ ସତ୍ତ୍ବଂ ରଜସ୍ତଥା॥୧୦॥
ସର୍ବଦ୍ବାରେଷୁ ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରକାଶ ଉପଜାଯତେ
ଜ୍ଞାନଂ ଯଦା ତଦା ବିଦ୍ଯାଦ୍ବିବୃଦ୍ଧଂ ସତ୍ତ୍ବମିତ୍ଯୁତ॥୧୧॥
ଲୋଭଃ ପ୍ରବୃତ୍ତିରାରମ୍ଭଃ କର୍ମଣାମଶମଃ ସ୍ପୃହା
ରଜସ୍ଯେତାନି ଜାଯନ୍ତେ ବିବୃଦ୍ଧେ ଭରତର୍ଷଭ॥୧୨॥
ଅପ୍ରକାଶୋଽପ୍ରବୃତ୍ତିଶ୍ଚ ପ୍ରମାଦୋ ମୋହ ଏବ ଚ
ତମସ୍ଯେତାନି ଜାଯନ୍ତେ ବିବୃଦ୍ଧେ କୁରୁନନ୍ଦନ॥୧୩॥
ଯଦା ସତ୍ତ୍ବେ ପ୍ରବୃଦ୍ଧେ ତୁ ପ୍ରଲଯଂ ଯାତି ଦେହଭୃତ୍
ତଦୋତ୍ତମବିଦାଂ ଲୋକାନମଲାନ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ॥୧୪॥
ରଜସି ପ୍ରଲଯଂ ଗତ୍ବା କର୍ମସଙ୍ଗିଷୁ ଜାଯତେ
ତଥା ପ୍ରଲୀନସ୍ତମସି ମୂଢଯୋନିଷୁ ଜାଯତେ॥୧୫॥
କର୍ମଣଃ ସୁକୃତସ୍ଯାହୁଃ ସାତ୍ତ୍ବିକଂ ନିର୍ମଲଂ ଫଲମ୍
ରଜସସ୍ତୁ ଫଲଂ ଦୁଃଖମଜ୍ଞାନଂ ତମସଃ ଫଲମ୍॥୧୬॥
ସତ୍ତ୍ବାତ୍ସଂଜାଯତେ ଜ୍ଞାନଂ ରଜସୋ ଲୋଭ ଏବ ଚ
ପ୍ରମାଦମୋହୌ ତମସୋ ଭବତୋଽଜ୍ଞାନମେବ ଚ॥୧୭॥
ଊର୍ଧ୍ବଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସତ୍ତ୍ବସ୍ଥା ମଧ୍ଯେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ରାଜସାଃ
ଜଘନ୍ଯଗୁଣବୃତ୍ତିସ୍ଥା ଅଧୋ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତାମସାଃ॥୧୮॥
ନାନ୍ଯଂ ଗୁଣେଭ୍ଯଃ କର୍ତାରଂ ଯଦା ଦ୍ରଷ୍ଟାନୁପଶ୍ଯତି
ଗୁଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରଂ ବେତ୍ତି ମଦ୍ଭାବଂ ସୋଽଧିଗଚ୍ଛତି॥୧୯॥
ଗୁଣାନେତାନତୀତ୍ଯ ତ୍ରୀନ୍ଦେହୀ ଦେହସମୁଦ୍ଭବାନ୍
ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁଜରାଦୁଃଖୈର୍ବିମୁକ୍ତୋଽମୃତମଶ୍ନୁତେ॥୨୦॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
କୈର୍ଲିଙ୍ଗୈସ୍ତ୍ରୀନ୍ଗୁଣାନେତାନତୀତୋ ଭବତି ପ୍ରଭୋ
କିମାଚାରଃ କଥଂ ଚୈତାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ଗୁଣାନତିବର୍ତତେ॥୨୧॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ପ୍ରକାଶଂ ଚ ପ୍ରବୃତ୍ତିଂ ଚ ମୋହମେବ ଚ ପାଣ୍ଡବ
ତ ଦ୍ବେଷ୍ଟି ସଂପ୍ରବୃତ୍ତାନି ନ ନିବୃତ୍ତାନି କାଙ୍କ୍ଷତି॥୨୨॥
ଉଦାସୀନବଦାସୀନୋ ଗୁଣୈର୍ଯୋ ନ ବିଚାଲ୍ଯତେ
ଗୁଣା ବର୍ତନ୍ତ ଇତ୍ଯେବ ଯୋଽବତିଷ୍ଠତି ନେଙ୍ଗତେ॥୨୩॥
ସମଦୁଃଖସୁଖଃ ସ୍ବସ୍ଥଃ ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକାଞ୍ଚନଃ
ତୁଲ୍ଯପ୍ରିଯାପ୍ରିଯୋ ଧୀରସ୍ତୁଲ୍ଯନିନ୍ଦାତ୍ମସଂସ୍ତୁତିଃ॥୨୪॥
ମାନାପମାନଯୋସ୍ତୁଲ୍ଯସ୍ତୁଲ୍ଯୋ ମିତ୍ରାରିପକ୍ଷଯୋଃ
ସର୍ବାରମ୍ଭପରିତ୍ଯାଗୀ ଗୁଣାତୀତଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ॥୨୫॥
ମାଂ ଚ ଯୋଽବ୍ଯଭିଚାରେଣ ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ସେବତେ
ସ ଗୁଣାନ୍ସମତୀତ୍ଯୈତାନ୍ଵ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ॥୨୬॥
ଵ୍ରହ୍ମଣୋ ହି ପ୍ରତିଷ୍ଠାହମମୃତସ୍ଯାବ୍ଯଯସ୍ଯ ଚ
ଶାଶ୍ବତସ୍ଯ ଚ ଧର୍ମସ୍ଯ ସୁଖସ୍ଯୈକାନ୍ତିକସ୍ଯ ଚ॥୨୭॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ଗୁଣତ୍ରଯବିଭାଗଯୋଗୋ ନାମ ଚତୁର୍ଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୧୪॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୧୫    ପୁରୁଷୋତ୍ତମଯୋଗ
ପଞ୍ଚଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଊର୍ଧ୍ବମୂଲମଧଃଶାଖମଶ୍ବତ୍ଥଂ ପ୍ରାହୁରବ୍ଯଯମ୍
ଛନ୍ଦାଂସି ଯସ୍ଯ ପର୍ଣାନି ଯସ୍ତଂ ବେଦ ସ ବେଦବିତ୍॥୧॥
ଅଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ବଂ ପ୍ରସୃତାସ୍ତସ୍ଯ ଶାଖା ଗୁଣପ୍ରବୃଦ୍ଧା ବିଷଯପ୍ରବାଲାଃ
ଅଧଶ୍ଚ ମୂଲାନ୍ଯନୁସଂତତାନି କର୍ମାନୁଵନ୍ଧୀନି ମନୁଷ୍ଯଲୋକେ॥୨॥
ନ ରୂପମସ୍ଯେହ ତଥୋପଲଭ୍ଯତେ ନାନ୍ତୋ ନ ଚାଦିର୍ନ ଚ ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠା
ଅଶ୍ବତ୍ଥମେନଂ ସୁବିରୂଢମୂଲମସଙ୍ଗଶସ୍ତ୍ରେଣ ଦୃଢେନ ଛିତ୍ତ୍ବା॥୩॥
ତତଃ ପଦଂ ତତ୍ପରିମାର୍ଗିତବ୍ଯଂ ଯସ୍ମିନ୍ଗତା ନ ନିବର୍ତନ୍ତି ଭୂଯଃ
ତମେବ ଚାଦ୍ଯଂ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ଯତଃ ପ୍ରବୃତ୍ତିଃ ପ୍ରସୃତା ପୁରାଣୀ॥୪॥
ନିର୍ମାନମୋହା ଜିତସଙ୍ଗଦୋଷା ଅଧ୍ଯାତ୍ମନିତ୍ଯା ବିନିବୃତ୍ତକାମାଃ
ଦ୍ବନ୍ଦ୍ବୈର୍ବିମୁକ୍ତାଃ ସୁଖଦୁଃଖସଂଜ୍ଞୈର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯମୂଢାଃ ପଦମବ୍ଯଯଂ ତତ୍॥୫॥
ନ ତଦ୍ଭାସଯତେ ସୂର୍ଯୋ ନ ଶଶାଙ୍କୋ ନ ପାବକଃ
ଯଦ୍ଗତ୍ବା ନ ନିବର୍ତନ୍ତେ ତଦ୍ଧାମ ପରମଂ ମମ॥୬॥
ମମୈବାଂଶୋ ଜୀବଲୋକେ ଜୀବଭୂତଃ ସନାତନଃ
ମନଃଷଷ୍ଠାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରକୃତିସ୍ଥାନି କର୍ଷତି॥୭॥
ଶରୀରଂ ଯଦବାପ୍ନୋତି ଯଚ୍ଚାପ୍ଯୁତ୍କ୍ରାମତୀଶ୍ବରଃ
ଗୃହୀତ୍ବୈତାନି ସଂଯାତି ବାଯୁର୍ଗନ୍ଧାନିବାଶଯାତ୍॥୮॥
ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଚକ୍ଷୁଃ ସ୍ପର୍ଶନଂ ଚ ରସନଂ ଘ୍ରାଣମେବ ଚ
ଅଧିଷ୍ଠାଯ ମନଶ୍ଚାଯଂ ବିଷଯାନୁପସେବତେ॥୯॥
ଉତ୍କ୍ରାମନ୍ତଂ ସ୍ଥିତଂ ବାପି ଭୁଞ୍ଜାନଂ ବା ଗୁଣାନ୍ବିତମ୍
ବିମୂଢା ନାନୁପଶ୍ଯନ୍ତି ପଶ୍ଯନ୍ତି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷଃ॥୧୦॥
ଯତନ୍ତୋ ଯୋଗିନଶ୍ଚୈନଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମନ୍ଯବସ୍ଥିତମ୍
ଯତନ୍ତୋଽପ୍ଯକୃତାତ୍ମାନୋ ନୈନଂ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯଚେତସଃ॥୧୧॥
ଯଦାଦିତ୍ଯଗତଂ ତେଜୋ ଜଗଦ୍ଭାସଯତେଽଖିଲମ୍
ଯଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସି ଯଚ୍ଚାଗ୍ନୌ ତତ୍ତେଜୋ ବିଦ୍ଧି ମାମକମ୍॥୧୨॥
ଗାମାବିଶ୍ଯ ଚ ଭୂତାନି ଧାରଯାମ୍ଯହମୋଜସା
ପୁଷ୍ଣାମି ଚୌଷଧୀଃ ସର୍ବାଃ ସୋମୋ ଭୂତ୍ବା ରସାତ୍ମକଃ॥୧୩॥
ଅହଂ ବୈଶ୍ବାନରୋ ଭୂତ୍ବା ପ୍ରାଣିନାଂ ଦେହମାଶ୍ରିତଃ
ପ୍ରାଣାପାନସମାଯୁକ୍ତଃ ପଚାମ୍ଯନ୍ନଂ ଚତୁର୍ବିଧମ୍॥୧୪॥
ସର୍ବସ୍ଯ ଚାହଂ ହୃଦି ସନ୍ନିବିଷ୍ଟୋ ମତ୍ତଃ ସ୍ମୃତିର୍ଜ୍ଞାନମପୋହନଂ ଚ
ବେଦୈଶ୍ଚ ସର୍ବୈରହମେବ ବେଦ୍ଯୋ ବେଦାନ୍ତକୃଦ୍ବେଦବିଦେବ ଚାହମ୍॥୧୫॥
ଦ୍ବାବିମୌ ପୁରୁଷୌ ଲୋକେ କ୍ଷରଶ୍ଚାକ୍ଷର ଏବ ଚ
କ୍ଷରଃ ସର୍ବାଣି ଭୂତାନି କୂଟସ୍ଥୋଽକ୍ଷର ଉଚ୍ଯତେ॥୧୬॥
ଉତ୍ତମଃ ପୁରୁଷସ୍ତ୍ବନ୍ଯଃ ପରମାତ୍ମେତ୍ଯୁଧାହୃତଃ
ଯୋ ଲୋକତ୍ରଯମାବିଶ୍ଯ ଵିଭର୍ତ୍ଯବ୍ଯଯ ଈଶ୍ବରଃ॥୧୭॥
ଯସ୍ମାତ୍କ୍ଷରମତୀତୋଽହମକ୍ଷରାଦପି ଚୋତ୍ତମଃ
ଅତୋଽସ୍ମି ଲୋକେ ବେଦେ ଚ ପ୍ରଥିତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ॥୧୮॥
ଯୋ ମାମେବମସଂମୂଢୋ ଜାନାତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ସ ସର୍ବବିଦ୍ଭଜତି ମାଂ ସର୍ବଭାବେନ ଭାରତ॥୧୯॥
ଇତି ଗୁହ୍ଯତମଂ ଶାସ୍ତ୍ରମିଦମୁକ୍ତଂ ମଯାନଘ
ଏତଦ୍ଵୁଦ୍ଧ୍ବା ଵୁଦ୍ଧିମାନ୍ସ୍ଯାତ୍କୃତକୃତ୍ଯଶ୍ଚ ଭାରତ॥୨୦॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଯୋଗୋ ନାମ ପଞ୍ଚଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୧୫॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୧୬    ଦୈବାସୁରସଂପଦ୍ବିଭାଗଯୋଗ
ଷୋଡଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ଅଭଯଂ ସତ୍ତ୍ବସଂଶୁଦ୍ଧିର୍ଜ୍ଞାନଯୋଗବ୍ଯବସ୍ଥିତିଃ
ଦାନଂ ଦମଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚ ସ୍ବାଧ୍ଯାଯସ୍ତପ ଆର୍ଜବମ୍॥୧॥
ଅହିଂସା ସତ୍ଯମକ୍ରୋଧସ୍ତ୍ଯାଗଃ ଶାନ୍ତିରପୈଶୁନମ୍
ଦଯା ଭୂତେଷ୍ବଲୋଲୁପ୍ତ୍ବଂ ମାର୍ଦବଂ ହ୍ରୀରଚାପଲମ୍॥୨॥
ତେଜଃ କ୍ଷମା ଧୃତିଃ ଶୌଚମଦ୍ରୋହୋ ନାତିମାନିତା
ଭବନ୍ତି ସଂପଦଂ ଦୈବୀମଭିଜାତସ୍ଯ ଭାରତ॥୩॥
ଦମ୍ଭୋ ଦର୍ପୋଽଭିମାନଶ୍ଚ କ୍ରୋଧଃ ପାରୁଷ୍ଯମେବ ଚ
ଅଜ୍ଞାନଂ ଚାଭିଜାତସ୍ଯ ପାର୍ଥ ସଂପଦମାସୁରୀମ୍॥୪॥
ଦୈବୀ ସଂପଦ୍ବିମୋକ୍ଷାଯ ନିଵନ୍ଧାଯାସୁରୀ ମତା
ମା ଶୁଚଃ ସଂପଦଂ ଦୈବୀମଭିଜାତୋଽସି ପାଣ୍ଡବ॥୫॥
ଦ୍ବୌ ଭୂତସର୍ଗୌ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଦୈବ ଆସୁର ଏବ ଚ
ଦୈବୋ ବିସ୍ତରଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତ ଆସୁରଂ ପାର୍ଥ ମେ ଶୃଣୁ॥୬॥
ପ୍ରବୃତ୍ତିଂ ଚ ନିବୃତ୍ତିଂ ଚ ଜନା ନ ବିଦୁରାସୁରାଃ
ନ ଶୌଚଂ ନାପି ଚାଚାରୋ ନ ସତ୍ଯଂ ତେଷୁ ବିଦ୍ଯତେ॥୭॥
ଅସତ୍ଯମପ୍ରତିଷ୍ଠଂ ତେ ଜଗଦାହୁରନୀଶ୍ବରମ୍
ଅପରସ୍ପରସଂଭୂତଂ କିମନ୍ଯତ୍କାମହୈତୁକମ୍॥୮॥
ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମବଷ୍ଟଭ୍ଯ ନଷ୍ଟାତ୍ମାନୋଽଲ୍ପଵୁଦ୍ଧଯଃ
ପ୍ରଭବନ୍ତ୍ଯୁଗ୍ରକର୍ମାଣଃ କ୍ଷଯାଯ ଜଗତୋଽହିତାଃ॥୯॥
କାମମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦୁଷ୍ପୂରଂ ଦମ୍ଭମାନମଦାନ୍ବିତାଃ
ମୋହାଦ୍ଗୃହୀତ୍ବାସଦ୍ଗ୍ରାହାନ୍ପ୍ରବର୍ତନ୍ତେଽଶୁଚିବ୍ରତାଃ॥୧୦॥
ଚିନ୍ତାମପରିମେଯାଂ ଚ ପ୍ରଲଯାନ୍ତାମୁପାଶ୍ରିତାଃ
କାମୋପଭୋଗପରମା ଏତାବଦିତି ନିଶ୍ଚିତାଃ॥୧୧॥
ଆଶାପାଶଶତୈର୍ଵଦ୍ଧାଃ କାମକ୍ରୋଧପରାଯଣାଃ
ଈହନ୍ତେ କାମଭୋଗାର୍ଥମନ୍ଯାଯେନାର୍ଥସଂଚଯାନ୍॥୧୨॥
ଇଦମଦ୍ଯ ମଯା ଲଵ୍ଧମିମଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯେ ମନୋରଥମ୍
ଇଦମସ୍ତୀଦମପି ମେ ଭବିଷ୍ଯତି ପୁନର୍ଧନମ୍॥୧୩॥
ଅସୌ ମଯା ହତଃ ଶତ୍ରୁର୍ହନିଷ୍ଯେ ଚାପରାନପି
ଈଶ୍ବରୋଽହମହଂ ଭୋଗୀ ସିଦ୍ଧୋଽହଂ ଵଲବାନ୍ସୁଖୀ॥୧୪॥
ଆଢ୍ଯୋଽଭିଜନବାନସ୍ମି କୋଽନ୍ଯୋସ୍ତି ସଦୃଶୋ ମଯା
ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଦାସ୍ଯାମି ମୋଦିଷ୍ଯ ଇତ୍ଯଜ୍ଞାନବିମୋହିତାଃ॥୧୫॥
ଅନେକଚିତ୍ତବିଭ୍ରାନ୍ତା ମୋହଜାଲସମାବୃତାଃ
ପ୍ରସକ୍ତାଃ କାମଭୋଗେଷୁ ପତନ୍ତି ନରକେଽଶୁଚୌ॥୧୬॥
ଆତ୍ମସଂଭାବିତାଃ ସ୍ତଵ୍ଧା ଧନମାନମଦାନ୍ବିତାଃ
ଯଜନ୍ତେ ନାମଯଜ୍ଞୈସ୍ତେ ଦମ୍ଭେନାବିଧିପୂର୍ବକମ୍॥୧୭॥
ଅହଂକାରଂ ଵଲଂ ଦର୍ପଂ କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ଚ ସଂଶ୍ରିତାଃ
ମାମାତ୍ମପରଦେହେଷୁ ପ୍ରଦ୍ବିଷନ୍ତୋଽଭ୍ଯସୂଯକାଃ॥୧୮॥
ତାନହଂ ଦ୍ବିଷତଃ କ୍ରୂରାନ୍ସଂସାରେଷୁ ନରାଧମାନ୍
କ୍ଷିପାମ୍ଯଜସ୍ରମଶୁଭାନାସୁରୀଷ୍ବେବ ଯୋନିଷୁ॥୧୯॥
ଆସୁରୀଂ ଯୋନିମାପନ୍ନା ମୂଢା ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି
ମାମପ୍ରାପ୍ଯୈବ କୌନ୍ତେଯ ତତୋ ଯାନ୍ତ୍ଯଧମାଂ ଗତିମ୍॥୨୦॥
ତ୍ରିବିଧଂ ନରକସ୍ଯେଦଂ ଦ୍ବାରଂ ନାଶନମାତ୍ମନଃ
କାମଃ କ୍ରୋଧସ୍ତଥା ଲୋଭସ୍ତସ୍ମାଦେତତ୍ତ୍ରଯଂ ତ୍ଯଜେତ୍॥୨୧॥
ଏତୈର୍ବିମୁକ୍ତଃ କୌନ୍ତେଯ ତମୋଦ୍ବାରୈସ୍ତ୍ରିଭିର୍ନରଃ
ଆଚରତ୍ଯାତ୍ମନଃ ଶ୍ରେଯସ୍ତତୋ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍॥୨୨॥
ଯଃ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ବର୍ତତେ କାମକାରତଃ
ନ ସ ସିଦ୍ଧିମବାପ୍ନୋତି ନ ସୁଖଂ ନ ପରାଂ ଗତିମ୍॥୨୩॥
ତସ୍ମାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରମାଣଂ ତେ କାର୍ଯାକାର୍ଯବ୍ଯବସ୍ଥିତୌ
ଜ୍ଞାତ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରବିଧାନୋକ୍ତଂ କର୍ମ କର୍ତୁମିହାର୍ହସି॥୨୪॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ଦୈବାସୁରସଂପଦ୍ବିଭାଗଯୋଗୋ ନାମ ଷୋଡଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୧୬॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୧୭    ଶ୍ରଦ୍ଧାତ୍ରଯବିଭାଗଯୋଗ
ସପ୍ତଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ଯେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଯଜନ୍ତେ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ବିତାଃ
ତେଷାଂ ନିଷ୍ଠା ତୁ କା କୃଷ୍ଣ ସତ୍ତ୍ବମାହୋ ରଜସ୍ତମଃ॥୧॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
ତ୍ରିବିଧା ଭବତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେହିନାଂ ସା ସ୍ବଭାବଜା
ସାତ୍ତ୍ବିକୀ ରାଜସୀ ଚୈବ ତାମସୀ ଚେତି ତାଂ ଶୃଣୁ॥୨॥
ସତ୍ତ୍ବାନୁରୂପା ସର୍ବସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭବତି ଭାରତ
ଶ୍ରଦ୍ଧାମଯୋଽଯଂ ପୁରୁଷୋ ଯୋ ଯଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଃ ସ ଏବ ସଃ॥୩॥
ଯଜନ୍ତେ ସାତ୍ତ୍ବିକା ଦେବାନ୍ଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ରାଜସାଃ
ପ୍ରେତାନ୍ଭୂତଗଣାଂଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଯଜନ୍ତେ ତାମସା ଜନାଃ॥୪॥
ଅଶାସ୍ତ୍ରବିହିତଂ ଘୋରଂ ତପ୍ଯନ୍ତେ ଯେ ତପୋ ଜନାଃ
ଦମ୍ଭାହଂକାରସଂଯୁକ୍ତାଃ କାମରାଗଵଲାନ୍ବିତାଃ॥୫॥
କର୍ଷଯନ୍ତଃ ଶରୀରସ୍ଥଂ ଭୂତଗ୍ରାମମଚେତସଃ
ମାଂ ଚୈବାନ୍ତଃଶରୀରସ୍ଥଂ ତାନ୍ବିଦ୍ଧ୍ଯାସୁରନିଶ୍ଚଯାନ୍॥୬॥
ଆହାରସ୍ତ୍ବପି ସର୍ବସ୍ଯ ତ୍ରିବିଧୋ ଭବତି ପ୍ରିଯଃ
ଯଜ୍ଞସ୍ତପସ୍ତଥା ଦାନଂ ତେଷାଂ ଭେଦମିମଂ ଶୃଣୁ॥୭॥
ଆଯୁଃସତ୍ତ୍ବଵଲାରୋଗ୍ଯସୁଖପ୍ରୀତିବିବର୍ଧନାଃ
ରସ୍ଯାଃ ସ୍ନିଗ୍ଧାଃ ସ୍ଥିରା ହୃଦ୍ଯା ଆହାରାଃ ସାତ୍ତ୍ବିକପ୍ରିଯାଃ॥୮॥
କଟ୍ବମ୍ଲଲବଣାତ୍ଯୁଷ୍ଣତୀକ୍ଷ୍ଣରୂକ୍ଷବିଦାହିନଃ
ଆହାରା ରାଜସସ୍ଯେଷ୍ଟା ଦୁଃଖଶୋକାମଯପ୍ରଦାଃ॥୯॥
ଯାତଯାମଂ ଗତରସଂ ପୂତି ପର୍ଯୁଷିତଂ ଚ ଯତ୍
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟମପି ଚାମେଧ୍ଯଂ ଭୋଜନଂ ତାମସପ୍ରିଯମ୍॥୧୦॥
ଅଫଲାକାଙ୍କ୍ଷିଭିର୍ଯଜ୍ଞୋ ବିଧିଦୃଷ୍ଟୋ ଯ ଇଜ୍ଯତେ
ଯଷ୍ଟବ୍ଯମେବେତି ମନଃ ସମାଧାଯ ସ ସାତ୍ତ୍ବିକଃ॥୧୧॥
ଅଭିସଂଧାଯ ତୁ ଫଲଂ ଦମ୍ଭାର୍ଥମପି ଚୈବ ଯତ୍
ଇଜ୍ଯତେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ବିଦ୍ଧି ରାଜସମ୍॥୧୨॥
ବିଧିହୀନମସୃଷ୍ଟାନ୍ନଂ ମନ୍ତ୍ରହୀନମଦକ୍ଷିଣମ୍
ଶ୍ରଦ୍ଧାବିରହିତଂ ଯଜ୍ଞଂ ତାମସଂ ପରିଚକ୍ଷତେ॥୧୩॥
ଦେବଦ୍ବିଜଗୁରୁପ୍ରାଜ୍ଞପୂଜନଂ ଶୌଚମାର୍ଜବମ୍
ଵ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମହିଂସା ଚ ଶାରୀରଂ ତପ ଉଚ୍ଯତେ॥୧୪॥
ଅନୁଦ୍ବେଗକରଂ ବାକ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରିଯହିତଂ ଚ ଯତ୍
ସ୍ବାଧ୍ଯାଯାଭ୍ଯସନଂ ଚୈବ ବାଙ୍ମଯଂ ତପ ଉଚ୍ଯତେ॥୧୫॥
ମନଃ ପ୍ରସାଦଃ ସୌମ୍ଯତ୍ବଂ ମୌନମାତ୍ମବିନିଗ୍ରହଃ
ଭାବସଂଶୁଦ୍ଧିରିତ୍ଯେତତ୍ତପୋ ମାନସମୁଚ୍ଯତେ॥୧୬॥
ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରଯା ତପ୍ତଂ ତପସ୍ତତ୍ତ୍ରିବିଧଂ ନରୈଃ
ଅଫଲାକାଙ୍କ୍ଷିଭିର୍ଯୁକ୍ତୈଃ ସାତ୍ତ୍ବିକଂ ପରିଚକ୍ଷତେ॥୧୭॥
ସତ୍କାରମାନପୂଜାର୍ଥଂ ତପୋ ଦମ୍ଭେନ ଚୈବ ଯତ୍
କ୍ରିଯତେ ତଦିହ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ରାଜସଂ ଚଲମଧ୍ରୁବମ୍॥୧୮॥
ମୂଢଗ୍ରାହେଣାତ୍ମନୋ ଯତ୍ପୀଡଯା କ୍ରିଯତେ ତପଃ
ପରସ୍ଯୋତ୍ସାଦନାର୍ଥଂ ବା ତତ୍ତାମସମୁଦାହୃତମ୍॥୧୯॥
ଦାତବ୍ଯମିତି ଯଦ୍ଦାନଂ ଦୀଯତେଽନୁପକାରିଣେ
ଦେଶେ କାଲେ ଚ ପାତ୍ରେ ଚ ତଦ୍ଦାନଂ ସାତ୍ତ୍ବିକଂ ସ୍ମୃତମ୍॥୨୦॥
ଯତ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ତ୍ଯୁପକାରାର୍ଥଂ ଫଲମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ବା ପୁନଃ
ଦୀଯତେ ଚ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ତଦ୍ଦାନଂ ରାଜସଂ ସ୍ମୃତମ୍॥୨୧॥
ଅଦେଶକାଲେ ଯଦ୍ଦାନମପାତ୍ରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦୀଯତେ
ଅସତ୍କୃତମବଜ୍ଞାତଂ ତତ୍ତାମସମୁଦାହୃତମ୍॥୨୨॥
ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ନିର୍ଦେଶୋ ଵ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ରିବିଧଃ ସ୍ମୃତଃ
ଵ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତେନ ବେଦାଶ୍ଚ ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ବିହିତାଃ ପୁରା॥୨୩॥
ତସ୍ମାଦୋମିତ୍ଯୁଦାହୃତ୍ଯ ଯଜ୍ଞଦାନତପଃକ୍ରିଯାଃ
ପ୍ରବର୍ତନ୍ତେ ବିଧାନୋକ୍ତାଃ ସତତଂ ଵ୍ରହ୍ମବାଦିନାମ୍॥୨୪॥
ତଦିତ୍ଯନଭିସଂଧାଯ ଫଲଂ ଯଜ୍ଞତପଃକ୍ରିଯାଃ
ଦାନକ୍ରିଯାଶ୍ଚ ବିବିଧାଃ କ୍ରିଯନ୍ତେ ମୋକ୍ଷକାଙ୍କ୍ଷିଭିଃ॥୨୫॥
ସଦ୍ଭାବେ ସାଧୁଭାବେ ଚ ସଦିତ୍ଯେତତ୍ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ
ପ୍ରଶସ୍ତେ କର୍ମଣି ତଥା ସଚ୍ଛଵ୍ଦଃ ପାର୍ଥ ଯୁଜ୍ଯତେ॥୨୬॥
ଯଜ୍ଞେ ତପସି ଦାନେ ଚ ସ୍ଥିତିଃ ସଦିତି ଚୋଚ୍ଯତେ
କର୍ମ ଚୈବ ତଦର୍ଥୀଯଂ ସଦିତ୍ଯେବାଭିଧୀଯତେ॥୨୭॥
ଅଶ୍ରଦ୍ଧଯା ହୁତଂ ଦତ୍ତଂ ତପସ୍ତପ୍ତଂ କୃତଂ ଚ ଯତ୍
ଅସଦିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ପାର୍ଥ ନ ଚ ତତ୍ପ୍ରେପ୍ଯ ନୋ ଇହ॥୨୮॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ଶ୍ରଦ୍ଧାତ୍ରଯବିଭାଗଯୋଗୋ ନାମ ସପ୍ତଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୧୭॥

ଅଧ୍ଯାଯ ୧୮    ମୋକ୍ଷସଂନ୍ଯାସଯୋଗ
ଅଷ୍ଟାଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
 
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ସଂନ୍ଯାସସ୍ଯ ମହାଵାହୋ ତତ୍ତ୍ବମିଚ୍ଛାମି ବେଦିତୁମ୍
ତ୍ଯାଗସ୍ଯ ଚ ହୃଷୀକେଶ ପୃଥକ୍କେଶିନିଷୂଦନ॥୧॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ।
କାମ୍ଯାନାଂ କର୍ମଣାଂ ନ୍ଯାସଂ ସଂନ୍ଯାସଂ କବଯୋ ବିଦୁଃ
ସର୍ବକର୍ମଫଲତ୍ଯାଗଂ ପ୍ରାହୁସ୍ତ୍ଯାଗଂ ବିଚକ୍ଷଣାଃ॥୨॥
ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଦୋଷବଦିତ୍ଯେକେ କର୍ମ ପ୍ରାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ଯଜ୍ଞଦାନତପଃକର୍ମ ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯମିତି ଚାପରେ॥୩॥
ନିଶ୍ଚଯଂ ଶୃଣୁ ମେ ତତ୍ର ତ୍ଯାଗେ ଭରତସତ୍ତମ
ତ୍ଯାଗୋ ହି ପୁରୁଷବ୍ଯାଘ୍ର ତ୍ରିବିଧଃ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତଃ॥୪॥
ଯଜ୍ଞଦାନତପଃକର୍ମ ନ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ କାର୍ଯମେବ ତତ୍
ଯଜ୍ଞୋ ଦାନଂ ତପଶ୍ଚୈବ ପାବନାନି ମନୀଷିଣାମ୍॥୫॥
ଏତାନ୍ଯପି ତୁ କର୍ମାଣି ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା ଫଲାନି ଚ
କର୍ତବ୍ଯାନୀତି ମେ ପାର୍ଥ ନିଶ୍ଚିତଂ ମତମୁତ୍ତମମ୍॥୬॥
ନିଯତସ୍ଯ ତୁ ସଂନ୍ଯାସଃ କର୍ମଣୋ ନୋପପଦ୍ଯତେ
ମୋହାତ୍ତସ୍ଯ ପରିତ୍ଯାଗସ୍ତାମସଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ॥୭॥
ଦୁଃଖମିତ୍ଯେବ ଯତ୍କର୍ମ କାଯକ୍ଲେଶଭଯାତ୍ତ୍ଯଜେତ୍
ସ କୃତ୍ବା ରାଜସଂ ତ୍ଯାଗଂ ନୈବ ତ୍ଯାଗଫଲଂ ଲଭେତ୍॥୮॥
କାର୍ଯମିତ୍ଯେବ ଯତ୍କର୍ମ ନିଯତଂ କ୍ରିଯତେଽର୍ଜୁନ
ସଙ୍ଗଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା ଫଲଂ ଚୈବ ସ ତ୍ଯାଗଃ ସାତ୍ତ୍ବିକୋ ମତଃ॥୯॥
ନ ଦ୍ବେଷ୍ଟ୍ଯକୁଶଲଂ କର୍ମ କୁଶଲେ ନାନୁଷଜ୍ଜତେ
ତ୍ଯାଗୀ ସତ୍ତ୍ବସମାବିଷ୍ଟୋ ମେଧାବୀ ଛିନ୍ନସଂଶଯଃ॥୧୦॥
ନ ହି ଦେହଭୃତା ଶକ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ କର୍ମାଣ୍ଯଶେଷତଃ
ଯସ୍ତୁ କର୍ମଫଲତ୍ଯାଗୀ ସ ତ୍ଯାଗୀତ୍ଯଭିଧୀଯତେ॥୧୧॥
ଅନିଷ୍ଟମିଷ୍ଟଂ ମିଶ୍ରଂ ଚ ତ୍ରିବିଧଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍
ଭବତ୍ଯତ୍ଯାଗିନାଂ ପ୍ରେତ୍ଯ ନ ତୁ ସଂନ୍ଯାସିନାଂ କ୍ବଚିତ୍॥୧୨॥
ପଞ୍ଚୈତାନି ମହାଵାହୋ କାରଣାନି ନିଵୋଧ ମେ
ସାଂଖ୍ଯେ କୃତାନ୍ତେ ପ୍ରୋକ୍ତାନି ସିଦ୍ଧଯେ ସର୍ବକର୍ମଣାମ୍॥୧୩॥
ଅଧିଷ୍ଠାନଂ ତଥା କର୍ତା କରଣଂ ଚ ପୃଥଗ୍ବିଧମ୍
ବିବିଧାଶ୍ଚ ପୃଥକ୍ଚେଷ୍ଟା ଦୈବଂ ଚୈବାତ୍ର ପଞ୍ଚମମ୍॥୧୪॥
ଶରୀରବାଙ୍ମନୋଭିର୍ଯତ୍କର୍ମ ପ୍ରାରଭତେ ନରଃ
ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ବା ବିପରୀତଂ ବା ପଞ୍ଚୈତେ ତସ୍ଯ ହେତବଃ॥୧୫॥
ତତ୍ରୈବଂ ସତି କର୍ତାରମାତ୍ମାନଂ କେବଲଂ ତୁ ଯଃ
ପଶ୍ଯତ୍ଯକୃତଵୁଦ୍ଧିତ୍ବାନ୍ନ ସ ପଶ୍ଯତି ଦୁର୍ମତିଃ॥୧୬॥
ଯସ୍ଯ ନାହଂକୃତୋ ଭାବୋ ଵୁଦ୍ଧିର୍ଯସ୍ଯ ନ ଲିପ୍ଯତେ
ହତ୍ବାଽପି ସ ଇମାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ନ ହନ୍ତି ନ ନିଵଧ୍ଯତେ॥୧୭॥
ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞେଯଂ ପରିଜ୍ଞାତା ତ୍ରିବିଧା କର୍ମଚୋଦନା
କରଣଂ କର୍ମ କର୍ତେତି ତ୍ରିବିଧଃ କର୍ମସଂଗ୍ରହଃ॥୧୮॥
ଜ୍ଞାନଂ କର୍ମ ଚ କର୍ତା ଚ ତ୍ରିଧୈବ ଗୁଣଭେଦତଃ
ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଗୁଣସଂଖ୍ଯାନେ ଯଥାବଚ୍ଛୃଣୁ ତାନ୍ଯପି॥୧୯॥
ସର୍ବଭୂତେଷୁ ଯେନୈକଂ ଭାବମବ୍ଯଯମୀକ୍ଷତେ
ଅବିଭକ୍ତଂ ବିଭକ୍ତେଷୁ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ବିଦ୍ଧି ସାତ୍ତ୍ବିକମ୍॥୨୦॥
ପୃଥକ୍ତ୍ବେନ ତୁ ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ନାନାଭାବାନ୍ପୃଥଗ୍ବିଧାନ୍
ବେତ୍ତି ସର୍ବେଷୁ ଭୂତେଷୁ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ବିଦ୍ଧି ରାଜସମ୍॥୨୧॥
ଯତ୍ତୁ କୃତ୍ସ୍ନବଦେକସ୍ମିନ୍କାର୍ଯେ ସକ୍ତମହୈତୁକମ୍
ଅତତ୍ତ୍ବାର୍ଥବଦଲ୍ପଂ ଚ ତତ୍ତାମସମୁଦାହୃତମ୍॥୨୨॥
ନିଯତଂ ସଙ୍ଗରହିତମରାଗଦ୍ବେଷତଃ କୃତମ୍
ଅଫଲପ୍ରେପ୍ସୁନା କର୍ମ ଯତ୍ତତ୍ସାତ୍ତ୍ବିକମୁଚ୍ଯତେ॥୨୩॥
ଯତ୍ତୁ କାମେପ୍ସୁନା କର୍ମ ସାହଂକାରେଣ ବା ପୁନଃ
କ୍ରିଯତେ ଵହୁଲାଯାସଂ ତଦ୍ରାଜସମୁଦାହୃତମ୍॥୨୪॥
ଅନୁଵନ୍ଧଂ କ୍ଷଯଂ ହିଂସାମନପେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ପୌରୁଷମ୍
ମୋହାଦାରଭ୍ଯତେ କର୍ମ ଯତ୍ତତ୍ତାମସମୁଚ୍ଯତେ॥୨୫॥
ମୁକ୍ତସଙ୍ଗୋଽନହଂବାଦୀ ଧୃତ୍ଯୁତ୍ସାହସମନ୍ବିତଃ
ସିଦ୍ଧ୍ଯସିଦ୍ଧ୍ଯୋର୍ନିର୍ବିକାରଃ କର୍ତା ସାତ୍ତ୍ବିକ ଉଚ୍ଯତେ॥୨୬॥
ରାଗୀ କର୍ମଫଲପ୍ରେପ୍ସୁର୍ଲୁଵ୍ଧୋ ହିଂସାତ୍ମକୋଽଶୁଚିଃ
ହର୍ଷଶୋକାନ୍ବିତଃ କର୍ତା ରାଜସଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ॥୨୭॥
ଅଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରାକୃତଃ ସ୍ତଵ୍ଧଃ ଶଠୋ ନୈଷ୍କୃତିକୋଽଲସଃ
ବିଷାଦୀ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ ଚ କର୍ତା ତାମସ ଉଚ୍ଯତେ॥୨୮॥
ଵୁଦ୍ଧେର୍ଭେଦଂ ଧୃତେଶ୍ଚୈବ ଗୁଣତସ୍ତ୍ରିବିଧଂ ଶୃଣୁ
ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନମଶେଷେଣ ପୃଥକ୍ତ୍ବେନ ଧନଂଜଯ॥୨୯॥
ପ୍ରବୃତ୍ତିଂ ଚ ନିବୃତ୍ତିଂ ଚ କାର୍ଯାକାର୍ଯେ ଭଯାଭଯେ
ଵନ୍ଧଂ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ଯା ବେତ୍ତି ଵୁଦ୍ଧିଃ ସା ପାର୍ଥ ସାତ୍ତ୍ବିକୀ॥୩୦॥
ଯଯା ଧର୍ମମଧର୍ମଂ ଚ କାର୍ଯଂ ଚାକାର୍ଯମେବ ଚ
ଅଯଥାବତ୍ପ୍ରଜାନାତି ଵୁଦ୍ଧିଃ ସା ପାର୍ଥ ରାଜସୀ॥୩୧॥
ଅଧର୍ମଂ ଧର୍ମମିତି ଯା ମନ୍ଯତେ ତମସାବୃତା
ସର୍ବାର୍ଥାନ୍ବିପରୀତାଂଶ୍ଚ ଵୁଦ୍ଧିଃ ସା ପାର୍ଥ ତାମସୀ॥୩୨॥
ଧୃତ୍ଯା ଯଯା ଧାରଯତେ ମନଃପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ରିଯାଃ
ଯୋଗେନାବ୍ଯଭିଚାରିଣ୍ଯା ଧୃତିଃ ସା ପାର୍ଥ ସାତ୍ତ୍ବିକୀ॥୩୩॥
ଯଯା ତୁ ଧର୍ମକାମାର୍ଥାନ୍ଧୃତ୍ଯା ଧାରଯତେଽର୍ଜୁନ
ପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଫଲାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଧୃତିଃ ସା ପାର୍ଥ ରାଜସୀ॥୩୪॥
ଯଯା ସ୍ବପ୍ନଂ ଭଯଂ ଶୋକଂ ବିଷାଦଂ ମଦମେବ ଚ
ନ ବିମୁଞ୍ଚତି ଦୁର୍ମେଧା ଧୃତିଃ ସା ପାର୍ଥ ତାମସୀ॥୩୫॥
ସୁଖଂ ତ୍ବିଦାନୀଂ ତ୍ରିବିଧଂ ଶୃଣୁ ମେ ଭରତର୍ଷଭ
ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ରମତେ ଯତ୍ର ଦୁଃଖାନ୍ତଂ ଚ ନିଗଚ୍ଛତି॥୩୬॥
ଯତ୍ତଦଗ୍ରେ ବିଷମିବ ପରିଣାମେଽମୃତୋପମମ୍
ତତ୍ସୁଖଂ ସାତ୍ତ୍ବିକଂ ପ୍ରୋକ୍ତମାତ୍ମଵୁଦ୍ଧିପ୍ରସାଦଜମ୍॥୩୭॥
ବିଷଯେନ୍ଦ୍ରିଯସଂଯୋଗାଦ୍ଯତ୍ତଦଗ୍ରେଽମୃତୋପମମ୍
ପରିଣାମେ ବିଷମିବ ତତ୍ସୁଖଂ ରାଜସଂ ସ୍ମୃତମ୍॥୩୮॥
ଯଦଗ୍ରେ ଚାନୁଵନ୍ଧେ ଚ ସୁଖଂ ମୋହନମାତ୍ମନଃ
ନିଦ୍ରାଲସ୍ଯପ୍ରମାଦୋତ୍ଥଂ ତତ୍ତାମସମୁଦାହୃତମ୍॥୩୯॥
ନ ତଦସ୍ତି ପୃଥିବ୍ଯାଂ ବା ଦିବି ଦେବେଷୁ ବା ପୁନଃ
ସତ୍ତ୍ବଂ ପ୍ରକୃତିଜୈର୍ମୁକ୍ତଂ ଯଦେଭିଃ ସ୍ଯାତ୍ତ୍ରିଭିର୍ଗୁଣୈଃ॥୪୦॥
ଵ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯବିଶାଂ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚ ପରଂତପ
କର୍ମାଣି ପ୍ରବିଭକ୍ତାନି ସ୍ବଭାବପ୍ରଭବୈର୍ଗୁଣୈଃ॥୪୧॥
ଶମୋ ଦମସ୍ତପଃ ଶୌଚଂ କ୍ଷାନ୍ତିରାର୍ଜବମେବ ଚ
ଜ୍ଞାନଂ ବିଜ୍ଞାନମାସ୍ତିକ୍ଯଂ ଵ୍ରହ୍ମକର୍ମ ସ୍ବଭାବଜମ୍॥୪୨॥
ଶୌର୍ଯଂ ତେଜୋ ଧୃତିର୍ଦାକ୍ଷ୍ଯଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଚାପ୍ଯପଲାଯନମ୍
ଦାନମୀଶ୍ବରଭାବଶ୍ଚ କ୍ଷାତ୍ରଂ କର୍ମ ସ୍ବଭାବଜମ୍॥୪୩॥
କୃଷିଗୌରକ୍ଷ୍ଯବାଣିଜ୍ଯଂ ବୈଶ୍ଯକର୍ମ ସ୍ବଭାବଜମ୍
ପରିଚର୍ଯାତ୍ମକଂ କର୍ମ ଶୂଦ୍ରସ୍ଯାପି ସ୍ବଭାବଜମ୍॥୪୪॥
ସ୍ବେ ସ୍ବେ କର୍ମଣ୍ଯଭିରତଃ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ଲଭତେ ନରଃ
ସ୍ବକର୍ମନିରତଃ ସିଦ୍ଧିଂ ଯଥା ବିନ୍ଦତି ତଚ୍ଛୃଣୁ॥୪୫॥
ଯତଃ ପ୍ରବୃତ୍ତିର୍ଭୂତାନାଂ ଯେନ ସର୍ବମିଦଂ ତତମ୍
ସ୍ବକର୍ମଣା ତମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଂ ବିନ୍ଦତି ମାନବଃ॥୪୬॥
ଶ୍ରେଯାନ୍ସ୍ବଧର୍ମୋ ବିଗୁଣଃ ପରଧର୍ମୋତ୍ସ୍ବନୁଷ୍ଠିତାତ୍
ସ୍ବଭାବନିଯତଂ କର୍ମ କୁର୍ବନ୍ନାପ୍ନୋତି କିଲ୍ଵିଷମ୍॥୪୭॥
ସହଜଂ କର୍ମ କୌନ୍ତେଯ ସଦୋଷମପି ନ ତ୍ଯଜେତ୍
ସର୍ବାରମ୍ଭା ହି ଦୋଷେଣ ଧୂମେନାଗ୍ନିରିବାବୃତାଃ॥୪୮॥
ଅସକ୍ତଵୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ବତ୍ର ଜିତାତ୍ମା ବିଗତସ୍ପୃହଃ
ନୈଷ୍କର୍ମ୍ଯସିଦ୍ଧିଂ ପରମାଂ ସଂନ୍ଯାସେନାଧିଗଚ୍ଛତି॥୪୯॥
ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯଥା ଵ୍ରହ୍ମ ତଥାପ୍ନୋତି ନିଵୋଧ ମେ
ସମାସେନୈବ କୌନ୍ତେଯ ନିଷ୍ଠା ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଯା ପରା॥୫୦॥
ଵୁଦ୍ଧ୍ଯା ବିଶୁଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତୋ ଧୃତ୍ଯାତ୍ମାନଂ ନିଯମ୍ଯ ଚ
ଶଵ୍ଦାଦୀନ୍ବିଷଯାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ବା ରାଗଦ୍ବେଷୌ ବ୍ଯୁଦସ୍ଯ ଚ॥୫୧॥
ବିବିକ୍ତସେବୀ ଲଘ୍ବାଶୀ ଯତବାକ୍କାଯମାନସଃ
ଧ୍ଯାନଯୋଗପରୋ ନିତ୍ଯଂ ବୈରାଗ୍ଯଂ ସମୁପାଶ୍ରିତଃ॥୫୨॥
ଅହଂକାରଂ ଵଲଂ ଦର୍ପଂ କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ପରିଗ୍ରହମ୍
ବିମୁଚ୍ଯ ନିର୍ମମଃ ଶାନ୍ତୋ ଵ୍ରହ୍ମଭୂଯାଯ କଲ୍ପତେ॥୫୩॥
ଵ୍ରହ୍ମଭୂତଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ନ ଶୋଚତି ନ କାଙ୍କ୍ଷତି
ସମଃ ସର୍ବେଷୁ ଭୂତେଷୁ ମଦ୍ଭକ୍ତିଂ ଲଭତେ ପରାମ୍॥୫୪॥
ଭକ୍ତ୍ଯା ମାମଭିଜାନାତି ଯାବାନ୍ଯଶ୍ଚାସ୍ମି ତତ୍ତ୍ବତଃ
ତତୋ ମାଂ ତତ୍ତ୍ବତୋ ଜ୍ଞାତ୍ବା ବିଶତେ ତଦନନ୍ତରମ୍॥୫୫॥
ସର୍ବକର୍ମାଣ୍ଯପି ସଦା କୁର୍ବାଣୋ ମଦ୍ବ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ
ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦବାପ୍ନୋତି ଶାଶ୍ବତଂ ପଦମବ୍ଯଯମ୍॥୫୬॥
ଚେତସା ସର୍ବକର୍ମାଣି ମଯି ସଂନ୍ଯସ୍ଯ ମତ୍ପରଃ
ଵୁଦ୍ଧିଯୋଗମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ମଚ୍ଚିତ୍ତଃ ସତତଂ ଭବ॥୫୭॥
ମଚ୍ଚିତ୍ତଃ ସର୍ବଦୁର୍ଗାଣି ମତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ତରିଷ୍ଯସି
ଅଥ ଚେତ୍ତ୍ବମହଂକାରାନ୍ନ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସି ବିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯସି॥୫୮॥
ଯଦହଂକାରମାଶ୍ରିତ୍ଯ ନ ଯୋତ୍ସ୍ଯ ଇତି ମନ୍ଯସେ
ମିଥ୍ଯୈଷ ବ୍ଯବସାଯସ୍ତେ ପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ବାଂ ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯତି॥୫୯॥
ସ୍ବଭାବଜେନ କୌନ୍ତେଯ ନିଵଦ୍ଧଃ ସ୍ବେନ କର୍ମଣା
କର୍ତୁଂ ନେଚ୍ଛସି ଯନ୍ମୋହାତ୍କରିଷ୍ଯସ୍ଯବଶୋଽପି ତତ୍॥୬୦॥
ଈଶ୍ବରଃ ସର୍ବଭୂତାନାଂ ହୃଦ୍ଦେଶେଽର୍ଜୁନ ତିଷ୍ଠତି
ଭ୍ରାମଯନ୍ସର୍ବଭୂତାନି ଯନ୍ତ୍ରାରୂଢାନି ମାଯଯା॥୬୧॥
ତମେବ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛ ସର୍ବଭାବେନ ଭାରତ
ତତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପରାଂ ଶାନ୍ତିଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଶାଶ୍ବତମ୍॥୬୨॥
ଇତି ତେ ଜ୍ଞାନମାଖ୍ଯାତଂ ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ମଯା
ବିମୃଶ୍ଯୈତଦଶେଷେଣ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା କୁରୁ॥୬୩॥
ସର୍ବଗୁହ୍ଯତମଂ ଭୂଯଃ ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ବଚଃ
ଇଷ୍ଟୋଽସି ମେ ଦୃଢମିତି ତତୋ ବକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ହିତମ୍॥୬୪॥
ମନ୍ମନା ଭବ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମଦ୍ଯାଜୀ ମାଂ ନମସ୍କୁରୁ
ମାମେବୈଷ୍ଯସି ସତ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରତିଜାନେ ପ୍ରିଯୋଽସି ମେ॥୬୫॥
ସର୍ବଧର୍ମାନ୍ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମାମେକଂ ଶରଣଂ ବ୍ରଜ
ଅହଂ ତ୍ବା ସର୍ବପାପେଭ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯାମି ମା ଶୁଚଃ॥୬୬॥
ଇଦଂ ତେ ନାତପସ୍କାଯ ନାଭକ୍ତାଯ କଦାଚନ
ନ ଚାଶୁଶ୍ରୂଷବେ ବାଚ୍ଯଂ ନ ଚ ମାଂ ଯୋଽଭ୍ଯସୂଯତି॥୬୭॥
ଯ ଇମଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ମଦ୍ଭକ୍ତେଷ୍ବଭିଧାସ୍ଯତି
ଭକ୍ତିଂ ମଯି ପରାଂ କୃତ୍ବା ମାମେବୈଷ୍ଯତ୍ଯସଂଶଯଃ॥୬୮॥
ନ ଚ ତସ୍ମାନ୍ମନୁଷ୍ଯେଷୁ କଶ୍ଚିନ୍ମେ ପ୍ରିଯକୃତ୍ତମଃ
ଭବିତା ନ ଚ ମେ ତସ୍ମାଦନ୍ଯଃ ପ୍ରିଯତରୋ ଭୁବି॥୬୯॥
ଅଧ୍ଯେଷ୍ଯତେ ଚ ଯ ଇମଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ ସଂବାଦମାବଯୋଃ
ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞେନ ତେନାହମିଷ୍ଟଃ ସ୍ଯାମିତି ମେ ମତିଃ॥୭୦॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନନସୂଯଶ୍ଚ ଶୃଣୁଯାଦପି ଯୋ ନରଃ
ସୋଽପି ମୁକ୍ତଃ ଶୁଭାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍॥୭୧॥
କଚ୍ଚିଦେତଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ପାର୍ଥ ତ୍ବଯୈକାଗ୍ରେଣ ଚେତସା
କଚ୍ଚିଦଜ୍ଞାନସଂମୋହଃ ପ୍ରନଷ୍ଟସ୍ତେ ଧନଂଜଯ॥୭୨॥
ଅର୍ଜୁନ ଉବାଚ।
ନଷ୍ଟୋ ମୋହଃ ସ୍ମୃତିର୍ଲଵ୍ଧା ତ୍ବତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମଯାଚ୍ଯୁତ
ସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ଗତସଂଦେହଃ କରିଷ୍ଯେ ବଚନଂ ତବ॥୭୩॥
ସଂଜଯ ଉବାଚ।
ଇତ୍ଯହଂ ବାସୁଦେବସ୍ଯ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ସଂବାଦମିମମଶ୍ରୌଷମଦ୍ଭୁତଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍॥୭୪॥
ବ୍ଯାସପ୍ରସାଦାଚ୍ଛ୍ରୁତବାନେତଦ୍ଗୁହ୍ଯମହଂ ପରମ୍
ଯୋଗଂ ଯୋଗେଶ୍ବରାତ୍କୃଷ୍ଣାତ୍ସାକ୍ଷାତ୍କଥଯତଃ ସ୍ବଯମ୍॥୭୫॥
ରାଜନ୍ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସଂବାଦମିମମଦ୍ଭୁତମ୍
କେଶବାର୍ଜୁନଯୋଃ ପୁଣ୍ଯଂ ହୃଷ୍ଯାମି ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ॥୭୬॥
ତଚ୍ଚ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ରୂପମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ହରେଃ
ବିସ୍ମଯୋ ମେ ମହାନ୍ରାଜନ୍ହୃଷ୍ଯାମି ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ॥୭୭॥
ଯତ୍ର ଯୋଗେଶ୍ବରଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯତ୍ର ପାର୍ଥୋ ଧନୁର୍ଧରଃ
ତତ୍ର ଶ୍ରୀର୍ବିଜଯୋ ଭୂତିର୍ଧ୍ରୁବା ନୀତିର୍ମତିର୍ମମ॥୭୮॥
 

ଓଂ ତତ୍ସଦିତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଵ୍ରହ୍ମବିଦ୍ଯାଯାଂ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନସଂବାଦେ ମୋକ୍ଷସଂନ୍ଯାସଯୋଗୋ ନାମାଷ୍ଟାଦଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ ॥୧୮॥