"sriimad bhagavad giitaa
Bhagavad Gita in Velthuis romanization
vi.sayasuucii
adhyaaya 1  •  arjunavi.saadayoga
adhyaaya 2  •  saa.mkhyayoga
adhyaaya 3  •  karmayoga
adhyaaya 4  •  j~naanakarmasa.mnyaasayoga
adhyaaya 5  •  karmasa.mnyaasayoga
adhyaaya 6  •  aatmasa.myamayoga
adhyaaya 7  •  j~naanavij~naanayoga
adhyaaya 8  •  ak.sarabrahmayoga
adhyaaya 9  •  raajavidyaaraajaguhyayoga
adhyaaya 10  •  vibhuutiyoga
adhyaaya 11  •  vi"svaruupadar"sanayoga
adhyaaya 12  •  bhaktiyoga
adhyaaya 13  •  k.setrak.setraj~navibhaagayoga
adhyaaya 14  •  guNatrayavibhaagayoga
adhyaaya 15  •  puru.sottamayoga
adhyaaya 16  •  daivaasurasa.mpadvibhaagayoga
adhyaaya 17  •  "sraddhaatrayavibhaagayoga
adhyaaya 18  •  mok.sasa.mnyaasayoga
prathamo.adhyaayaH
dh.rtaraa.s.tra uvaaca
dharmak.setre kuruk.setre samavetaa yuyutsavaH|
maamakaaH paaN.davaa"scaiva kimakurvata sa.mjaya||1||
sa.mjaya uvaaca
d.r.s.tvaa tu paaN.davaaniika.m vyuu.dha.m duryodhanastadaa|
aacaaryamupasa.mgamya raajaa vacanamabraviit||2||
pa"syaitaa.m paaN.duputraaNaamaacaarya mahatii.m camuum|
vyuu.dhaa.m drupadaputreNa tava "si.syeNa dhiimataa||3||
atra "suuraa mahe.svaasaa bhiimaarjunasamaa yudhi|
yuyudhaano viraa.ta"sca drupada"sca mahaarathaH||4||
dh.r.s.taketu"scekitaanaH kaa"siraaja"sca viiryavaan|
purujitkuntibhoja"sca "saibya"sca narapu.mgavaH||5||
yudhaamanyu"sca vikraanta uttamaujaa"sca viiryavaan|
saubhadro draupadeyaa"sca sarva eva mahaarathaaH||6||
asmaaka.m tu vi"si.s.taa ye taannibodha dvijottama|
naayakaa mama sainyasya sa.mj~naartha.m taanbraviimi te||7||
bhavaanbhii.sma"sca karNa"sca k.rpa"sca samiti.mjayaH|
a"svatthaamaa vikarNa"sca saumadattistathaiva ca||8||
anye ca bahavaH "suuraa madarthe tyaktajiivitaaH|
naanaa"sastrapraharaNaaH sarve yuddhavi"saaradaaH||9||
aparyaapta.m tadasmaaka.m bala.m bhii.smaabhirak.sitam|
paryaapta.m tvidamete.saa.m bala.m bhiimaabhirak.sitam||10||
ayane.su ca sarve.su yathaabhaagamavasthitaaH|
bhii.smamevaabhirak.santu bhavantaH sarva eva hi||11||
tasya sa.mjanayanhar.sa.m kuruv.rddhaH pitaamahaH|
si.mhanaada.m vinadyoccaiH "sa"nkha.m dadhmau prataapavaan||12||
tataH "sa"nkhaa"sca bherya"sca paNavaanakagomukhaaH|
sahasaivaabhyahanyanta sa "sabdastumulo.abhavat||13||
tataH "svetairhayairyukte mahati syandane sthitau|
maadhavaH paaN.dava"scaiva divyau "sa"nkhau pradaghmatuH||14||
paa~ncajanya.m h.r.siike"so devadatta.m dhana.mjayaH|
pauN.dra.m dadhmau mahaa"sa"nkha.m bhiimakarmaa v.rkodaraH||15||
anantavijaya.m raajaa kuntiiputro yudhi.s.thiraH|
nakulaH sahadeva"sca sugho.samaNipu.spakau||16||
kaa"sya"sca parame.svaasaH "sikhaN.dii ca mahaarathaH|
dh.r.s.tadyumno viraa.ta"sca saatyaki"scaaparaajitaH||17||
drupado draupadeyaa"sca sarva"saH p.rthiviipate|
saubhadra"sca mahaabaahuH "sa"nkhaandadhmuH p.rthakp.rthak||18||
sa gho.so dhaartaraa.s.traaNaa.m h.rdayaani vyadaarayat|
nabha"sca p.rthivii.m caiva tumulo vyanunaadayan||19||
atha vyavasthitaand.r.s.tvaa dhaartaraa.s.traankapidhvajaH|
prav.rtte "sastrasa.mpaate dhanurudyamya paaN.davaH||20||
h.r.siike"sa.m tadaa vaakyamidamaaha mahiipate|
arjuna uvaaca
senayorubhayormadhye ratha.m sthaapaya me.acyuta||21||
yaavadetaanniriik.se.aha.m yoddhukaamaanavasthitaan|
kairmayaa saha yoddhavyamasminraNasamudyame||22||
yotsyamaanaanavek.se.aha.m ya ete.atra samaagataaH|
dhaartaraa.s.trasya durbuddheryuddhe priyacikiir.savaH||23||
sa.mjaya uvaaca
evamukto h.r.siike"so gu.daake"sena bhaarata|
senayorubhayormadhye sthaapayitvaa rathottamam||24||
bhii.smadroNapramukhataH sarve.saa.m ca mahiik.sitaam|
uvaaca paartha pa"syaitaansamavetaankuruuniti||25||
tatraapa"syatsthitaanpaarthaH pit.Rnatha pitaamahaan|
aacaaryaanmaatulaanbhraat.Rnputraanpautraansakhii.mstathaa||26||
"sva"suraansuh.rda"scaiva senayorubhayorapi|
taansamiik.sya sa kaunteyaH sarvaanbandhuunavasthitaan||27||
k.rpayaa parayaavi.s.to vi.siidannidamabraviit|
arjuna uvaaca
d.r.s.tvema.m svajana.m k.r.sNa yuyutsu.m samupasthitam||28||
siidanti mama gaatraaNi mukha.m ca pari"su.syati|
vepathu"sca "sariire me romahar.sa"sca jaayate||29||
gaaN.diiva.m sra.msate hastaattvakcaiva paridahyate|
na ca "saknomyavasthaatu.m bhramatiiva ca me manaH||30||
nimittaani ca pa"syaami vipariitaani ke"sava|
na ca "sreyo.anupa"syaami hatvaa svajanamaahave||31||
na kaa"nk.se vijaya.m k.r.sNa na ca raajya.m sukhaani ca|
ki.m no raajyena govinda ki.m bhogairjiivitena vaa||32||
ye.saamarthe kaa"nk.sita.m no raajya.m bhogaaH sukhaani ca|
ta ime.avasthitaa yuddhe praaNaa.mstyaktvaa dhanaani ca||33||
aacaaryaaH pitaraH putraastathaiva ca pitaamahaaH|
maatulaaH "sva"suraaH pautraaH "syaalaaH sa.mbandhinastathaa||34||
etaanna hantumicchaami ghnato.api madhusuudana|
api trailokyaraajyasya hetoH ki.m nu mahiik.rte||35||
nihatya dhaartaraa.s.traannaH kaa priitiH syaajjanaardana|
paapamevaa"srayedasmaanhatvaitaanaatataayinaH||36||
tasmaannaarhaa vaya.m hantu.m dhaartaraa.s.traansvabaandhavaan|
svajana.m hi katha.m hatvaa sukhinaH syaama maadhava||37||
yadyapyete na pa"syanti lobhopahatacetasaH|
kulak.sayak.rta.m do.sa.m mitradrohe ca paatakam||38||
katha.m na j~neyamasmaabhiH paapaadasmaannivartitum|
kulak.sayak.rta.m do.sa.m prapa"syadbhirjanaardana||39||
kulak.saye praNa"syanti kuladharmaaH sanaatanaaH|
dharme na.s.te kula.m k.rtsnamadharmo.abhibhavatyuta||40||
adharmaabhibhavaatk.r.sNa pradu.syanti kulastriyaH|
strii.su du.s.taasu vaar.sNeya jaayate varNasa.mkaraH||41||
sa.mkaro narakaayaiva kulaghnaanaa.m kulasya ca|
patanti pitaro hye.saa.m luptapiN.dodakakriyaaH||42||
do.sairetaiH kulaghnaanaa.m varNasa.mkarakaarakaiH|
utsaadyante jaatidharmaaH kuladharmaa"sca "saa"svataaH||43||
utsannakuladharmaaNaa.m manu.syaaNaa.m janaardana|
narake.aniyata.m vaaso bhavatiityanu"su"sruma||44||
aho bata mahatpaapa.m kartu.m vyavasitaa vayam|
yadraajyasukhalobhena hantu.m svajanamudyataaH||45||
yadi maamapratiikaarama"sastra.m "sastrapaaNayaH|
dhaartaraa.s.traa raNe hanyustanme k.sematara.m bhavet||46||
sa.mjaya uvaaca
evamuktvaarjunaH sa.mkhye rathopastha upaavi"sat|
vis.rjya sa"sara.m caapa.m "sokasa.mvignamaanasaH||47||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade arjunavi.saadayogo naama prathamo.adhyaayaH ||1||

dvitiiyo.adhyaayaH
sa.mjaya uvaaca
ta.m tathaa k.rpayaavi.s.tama"srupuurNaakulek.saNam|
vi.siidantamida.m vaakyamuvaaca madhusuudanaH||1||
"sriibhagavaanuvaaca
kutastvaa ka"smalamida.m vi.same samupasthitam|
anaaryaju.s.tamasvargyamakiirtikaramarjuna||2||
klaibya.m maa sma gamaH paartha naitattvayyupapadyate|
k.sudra.m h.rdayadaurbalya.m tyaktvotti.s.tha para.mtapa||3||
arjuna uvaaca
katha.m bhii.smamaha.m saa"nkhye droNa.m ca madhusuudana|
i.subhiH pratiyotsyaami puujaarhaavarisuudana||4||
guruunahatvaa hi mahaanubhaavaan"sreyo bhoktu.m bhaik.syamapiiha loke|
hatvaarthakaamaa.mstu gurunihaiva bhu~njiiya bhogaan.arudhirapradigdhaan||5||
na caitadvidmaH kataranno gariiyo yadvaa jayema yadi vaa no jayeyuH|
yaaneva hatvaa na jijiivi.saamaste.avasthitaaH pramukhe dhaartaraa.s.traaH||6||
kaarpaNyado.sopahatasvabhaavaH p.rcchaami tvaa.m dharmasa.mmuu.dhacetaaH|
yacchreyaH syaanni"scita.m bruuhi tanme "si.syaste.aha.m "saadhi maa.m tvaa.m prapannam||7||
na hi prapa"syaami mamaapanudyaadyacchokamuccho.saNamindriyaaNaam|
avaapya bhuumaavasapatnam.rddha.m raajya.m suraaNaamapi caadhipatyam||8||
sa.mjaya uvaaca
evamuktvaa h.r.siike"sa.m gu.daake"saH para.mtapa|
na yotsya iti govindamuktvaa tuu.sNii.m babhuuva ha||9||
tamuvaaca h.r.siike"saH prahasanniva bhaarata|
senayorubhayormadhye vi.siidantamida.m vacaH||10||
"sriibhagavaanuvaaca
a"socyaananva"socastva.m praj~naavaadaa.m"sca bhaa.sase|
gataasuunagataasuu.m"sca naanu"socanti paN.ditaaH||11||
na tvevaaha.m jaatu naasa.m na tva.m neme janaadhipaaH|
na caiva na bhavi.syaamaH sarve vayamataH param||12||
dehino.asminyathaa dehe kaumaara.m yauvana.m jaraa|
tathaa dehaantarapraaptirdhiirastatra na muhyati||13||
maatraaspar"saastu kaunteya "siito.sNasukhaduHkhadaaH|
aagamaapaayino.anityaastaa.mstitik.sasva bhaarata||14||
ya.m hi na vyathayantyete puru.sa.m puru.sar.sabha|
samaduHkhasukha.m dhiira.m so.am.rtatvaaya kalpate||15||
naasato vidyate bhaavo naabhaavo vidyate sataH|
ubhayorapi d.r.s.to.antastvanayostattvadar"sibhiH||16||
avinaa"si tu tadviddhi yena sarvamida.m tatam|
vinaa"samavyayasyaasya na ka"scitkartumarhati||17||
antavanta ime dehaa nityasyoktaaH "sariiriNaH|
anaa"sino.aprameyasya tasmaadyudhyasva bhaarata||18||
ya ena.m vetti hantaara.m ya"scaina.m manyate hatam|
ubhau tau na vijaaniito naaya.m hanti na hanyate||19||
na jaayate mriyate vaa kadaacinnaaya.m bhuutvaa bhavitaa vaa na bhuuyaH|
ajo nityaH "saa"svato.aya.m puraaNo na hanyate hanyamaane "sariire||20||
vedaavinaa"sina.m nitya.m ya enamajamavyayam|
atha.m sa puru.saH paartha ka.m ghaatayati hanti kam||21||
vaasaa.msi jiirNaani yathaa vihaaya navaani g.rhNaati naro.aparaaNi|
tathaa "sariiraaNi vihaaya jiirNaanyanyaani sa.myaati navaani dehii||22||
naina.m chindanti "sastraaNi naina.m dahati paavakaH|
na caina.m kledayantyaapo na "so.sayati maarutaH||23||
acchedyo.ayamadaahyo.ayamakledyo.a"so.sya eva ca|
nityaH sarvagataH sthaaNuracalo.aya.m sanaatanaH||24||
avyakto.ayamacintyo.ayamavikaaryo.ayamucyate|
tasmaadeva.m viditvaina.m naanu"socitumarhasi||25||
atha caina.m nityajaata.m nitya.m vaa manyase m.rtam|
tathaapi tva.m mahaabaaho naiva.m "socitumarhasi||26||
jaatasya hi dhruvo m.rtyurdhruva.m janma m.rtasya ca|
tasmaadaparihaarye.arthe na tva.m "socitumarhasi||27||
avyaktaadiini bhuutaani vyaktamadhyaani bhaarata|
avyaktanidhanaanyeva tatra kaa paridevanaa||28||
aa"scaryavatpa"syati ka"scidenamaa"scaryavadvadati tathaiva caanyaH|
aa"scaryavaccainamanyaH "s.rNoti "srutvaapyena.m veda na caiva ka"scit||29||
dehii nityamavadhyo.aya.m dehe sarvasya bhaarata|
tasmaatsarvaaNi bhuutaani na tva.m "socitumarhasi||30||
svadharmamapi caavek.sya na vikampitumarhasi|
dharmyaaddhi yuddhaacchreyo.anyatk.satriyasya na vidyate||31||
yad.rcchayaa copapanna.m svargadvaaramapaav.rtam|
sukhinaH k.satriyaaH paartha labhante yuddhamiid.r"sam||32||
atha cettvamima.m dharmya.m sa.mgraama.m na kari.syasi|
tataH svadharma.m kiirti.m ca hitvaa paapamavaapsyasi||33||
akiirti.m caapi bhuutaani kathayi.syanti te.avyayaam|
sa.mbhaavitasya caakiirtirmaraNaadatiricyate||34||
bhayaadraNaaduparata.m ma.msyante tvaa.m mahaarathaaH|
ye.saa.m ca tva.m bahumato bhuutvaa yaasyasi laaghavam||35||
avaacyavaadaa.m"sca bahuunvadi.syanti tavaahitaaH|
nindantastava saamarthya.m tato duHkhatara.m nu kim||36||
hato vaa praapsyasi svarga.m jitvaa vaa bhok.syase mahiim|
tasmaadutti.s.tha kaunteya yuddhaaya k.rtani"scayaH||37||
sukhaduHkhe same k.rtvaa laabhaalaabhau jayaajayau|
tato yuddhaaya yujyasva naiva.m paapamavaapsyasi||38||
e.saa te.abhihitaa saa"nkhye buddhiryoge tvimaa.m "s.rNu|
buddhyaa yukto yayaa paartha karmabandha.m prahaasyasi||39||
nehaabhikramanaa"so.asti pratyavaayo na vidyate|
svalpamapyasya dharmasya traayate mahato bhayaat||40||
vyavasaayaatmikaa buddhirekeha kurunandana|
bahu"saakhaa hyanantaa"sca buddhayo.avyavasaayinaam||41||
yaamimaa.m pu.spitaa.m vaaca.m pravadantyavipa"scitaH|
vedavaadarataaH paartha naanyadastiiti vaadinaH||42||
kaamaatmaanaH svargaparaa janmakarmaphalapradaam|
kriyaavi"se.sabahulaa.m bhogai"svaryagati.m prati||43||
bhogai"svaryaprasaktaanaa.m tayaapah.rtacetasaam|
vyavasaayaatmikaa buddhiH samaadhau na vidhiiyate||44||
traiguNyavi.sayaa vedaa nistraiguNyo bhavaarjuna|
nirdvandvo nityasattvastho niryogak.sema aatmavaan||45||
yaavaanartha udapaane sarvataH sa.mplutodake|
taavaansarve.su vede.su braahmaNasya vijaanataH||46||
karmaNyevaadhikaaraste maa phale.su kadaacana|
maa karmaphalaheturbhuurmaa te sa"ngo.astvakarmaNi||47||
yogasthaH kuru karmaaNi sa"nga.m tyaktvaa dhana.mjaya|
siddhyasiddhyoH samo bhuutvaa samatva.m yoga ucyate||48||
duureNa hyavara.m karma buddhiyogaaddhana.mjaya|
buddhau "saraNamanviccha k.rpaNaaH phalahetavaH||49||
buddhiyukto jahaatiiha ubhe suk.rtadu.sk.rte|
tasmaadyogaaya yujyasva yogaH karmasu kau"salam||50||
karmaja.m buddhiyuktaa hi phala.m tyaktvaa manii.siNaH|
janmabandhavinirmuktaaH pada.m gacchantyanaamayam||51||
yadaa te mohakalila.m buddhirvyatitari.syati|
tadaa gantaasi nirveda.m "srotavyasya "srutasya ca||52||
"srutivipratipannaa te yadaa sthaasyati ni"scalaa|
samaadhaavacalaa buddhistadaa yogamavaapsyasi||53||
arjuna uvaaca
sthitapraj~nasya kaa bhaa.saa samaadhisthasya ke"sava|
sthitadhiiH ki.m prabhaa.seta kimaasiita vrajeta kim||54||
"sriibhagavaanuvaaca
prajahaati yadaa kaamaansarvaanpaartha manogataan|
aatmanyevaatmanaa tu.s.taH sthitapraj~nastadocyate||55||
duHkhe.svanudvignamanaaH sukhe.su vigatasp.rhaH|
viitaraagabhayakrodhaH sthitadhiirmunirucyate||56||
yaH sarvatraanabhisnehastattatpraapya "subhaa"subham|
naabhinandati na dve.s.ti tasya praj~naa prati.s.thitaa||57||
yadaa sa.mharate caaya.m kuurmo.a"ngaaniiva sarva"saH|
indriyaaNiindriyaarthebhyastasya praj~naa prati.s.thitaa||58||
vi.sayaa vinivartante niraahaarasya dehinaH|
rasavarja.m raso.apyasya para.m d.r.s.tvaa nivartate||59||
yatato hyapi kaunteya puru.sasya vipa"scitaH|
indriyaaNi pramaathiini haranti prasabha.m manaH||60||
taani sarvaaNi sa.myamya yukta aasiita matparaH|
va"se hi yasyendriyaaNi tasya praj~naa prati.s.thitaa||61||
dhyaayato vi.sayaanpu.msaH sa"ngaste.suupajaayate|
sa"ngaatsa.mjaayate kaamaH kaamaatkrodho.abhijaayate||62||
krodhaadbhavati sa.mmohaH sa.mmohaatsm.rtivibhramaH|
sm.rtibhra.m"saadbuddhinaa"so buddhinaa"saatpraNa"syati||63||
raagadve.savimuktaistu vi.sayaanindriyai"scaran|
aatmava"syairvidheyaatmaa prasaadamadhigacchati||64||
prasaade sarvaduHkhaanaa.m haanirasyopajaayate|
prasannacetaso hyaa"su buddhiH paryavati.s.thate||65||
naasti buddhirayuktasya na caayuktasya bhaavanaa|
na caabhaavayataH "saantira"saantasya kutaH sukham||66||
indriyaaNaa.m hi carataa.m yanmano.anuvidhiiyate|
tadasya harati praj~naa.m vaayurnaavamivaambhasi||67||
tasmaadyasya mahaabaaho nig.rhiitaani sarva"saH|
indriyaaNiindriyaarthebhyastasya praj~naa prati.s.thitaa||68||
yaa ni"saa sarvabhuutaanaa.m tasyaa.m jaagarti sa.myamii|
yasyaa.m jaagrati bhuutaani saa ni"saa pa"syato muneH||69||
aapuuryamaaNamacalaprati.s.tha.m samudramaapaH pravi"santi yadvat|
tadvatkaamaa ya.m pravi"santi sarve sa "saantimaapnoti na kaamakaamii||70||
vihaaya kaamaanyaH sarvaanpumaa.m"scarati niHsp.rhaH|
nirmamo niraha.mkaaraH sa "saantimadhigacchati||71||
e.saa braahmii sthitiH paartha nainaa.m praapya vimuhyati|
sthitvaasyaamantakaale.api brahmanirvaaNam.rcchati||72||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade saa.mkhyayogo naama dvitiiyo.adhyaayaH ||2||

t.rtiiyo.adhyaayaH
arjuna uvaaca
jyaayasii cetkarmaNaste mataa buddhirjanaardana|
tatki.m karmaNi ghore maa.m niyojayasi ke"sava||1||
vyaami"sreNeva vaakyena buddhi.m mohayasiiva me|
tadeka.m vada ni"scitya yena "sreyo.ahamaapnuyaam||2||
"sriibhagavaanuvaaca
loke.asmindvividhaa ni.s.thaa puraa proktaa mayaanagha|
j~naanayogena saa.mkhyaanaa.m karmayogena yoginaam||3||
na karmaNaamanaarambhaannai.skarmya.m puru.so.a"snute|
na ca sa.mnyasanaadeva siddhi.m samadhigacchati||4||
na hi ka"scitk.saNamapi jaatu ti.s.thatyakarmak.rt|
kaaryate hyava"saH karma sarvaH prak.rtijairguNaiH||5||
karmendriyaaNi sa.myamya ya aaste manasaa smaran|
indriyaarthaanvimuu.dhaatmaa mithyaacaaraH sa ucyate||6||
yastvindriyaaNi manasaa niyamyaarabhate.arjuna|
karmendriyaiH karmayogamasaktaH sa vi"si.syate||7||
niyata.m kuru karma tva.m karma jyaayo hyakarmaNaH|
"sariirayaatraapi ca te na prasiddhyedakarmaNaH||8||
yaj~naarthaatkarmaNo.anyatra loko.aya.m karmabandhanaH|
tadartha.m karma kaunteya muktasa"ngaH samaacara||9||
sahayaj~naaH prajaaH s.r.s.tvaa purovaaca prajaapatiH|
anena prasavi.syadhvame.sa vo.astvi.s.takaamadhuk||10||
devaanbhaavayataanena te devaa bhaavayantu vaH|
paraspara.m bhaavayantaH "sreyaH paramavaapsyatha||11||
i.s.taanbhogaanhi vo devaa daasyante yaj~nabhaavitaaH|
tairdattaanapradaayaibhyo yo bhu"nkte stena eva saH||12||
yaj~na"si.s.taa"sinaH santo mucyante sarvakilbi.saiH|
bhu~njate te tvagha.m paapaa ye pacantyaatmakaaraNaat||13||
annaadbhavanti bhuutaani parjanyaadannasa.mbhavaH|
yaj~naadbhavati parjanyo yaj~naH karmasamudbhavaH||14||
karma brahmodbhava.m viddhi brahmaak.sarasamudbhavam|
tasmaatsarvagata.m brahma nitya.m yaj~ne prati.s.thitam||15||
eva.m pravartita.m cakra.m naanuvartayatiiha yaH|
aghaayurindriyaaraamo mogha.m paartha sa jiivati||16||
yastvaatmaratireva syaadaatmat.rpta"sca maanavaH|
aatmanyeva ca sa.mtu.s.tastasya kaarya.m na vidyate||17||
naiva tasya k.rtenaartho naak.rteneha ka"scana|
na caasya sarvabhuute.su ka"scidarthavyapaa"srayaH||18||
tasmaadasaktaH satata.m kaarya.m karma samaacara|
asakto hyaacarankarma paramaapnoti puuru.saH||19||
karmaNaiva hi sa.msiddhimaasthitaa janakaadayaH|
lokasa.mgrahamevaapi sa.mpa"syankartumarhasi||20||
yadyadaacarati "sre.s.thastattadevetaro janaH|
sa yatpramaaNa.m kurute lokastadanuvartate||21||
na me paarthaasti kartavya.m tri.su loke.su ki.mcana|
naanavaaptamavaaptavya.m varta eva ca karmaNi||22||
yadi hyaha.m na varteya.m jaatu karmaNyatandritaH|
mama vartmaanuvartante manu.syaaH paartha sarva"saH||23||
utsiideyurime lokaa na kuryaa.m karma cedaham|
sa.mkarasya ca kartaa syaamupahanyaamimaaH prajaaH||24||
saktaaH karmaNyavidvaa.mso yathaa kurvanti bhaarata|
kuryaadvidvaa.mstathaasakta"scikiir.surlokasa.mgraham||25||
na buddhibheda.m janayedaj~naanaa.m karmasa"nginaam|
jo.sayetsarvakarmaaNi vidvaanyuktaH samaacaran||26||
prak.rteH kriyamaaNaani guNaiH karmaaNi sarva"saH|
aha.mkaaravimuu.dhaatmaa kartaahamiti manyate||27||
tattvavittu mahaabaaho guNakarmavibhaagayoH|
guNaa guNe.su vartanta iti matvaa na sajjate||28||
prak.rterguNasa.mmuu.dhaaH sajjante guNakarmasu|
taanak.rtsnavido mandaank.rtsnavinna vicaalayet||29||
mayi sarvaaNi karmaaNi sa.mnyasyaadhyaatmacetasaa|
niraa"siirnirmamo bhuutvaa yudhyasva vigatajvaraH||30||
ye me matamida.m nityamanuti.s.thanti maanavaaH|
"sraddhaavanto.anasuuyanto mucyante te.api karmabhiH||31||
ye tvetadabhyasuuyanto naanuti.s.thanti me matam|
sarvaj~naanavimuu.dhaa.mstaanviddhi na.s.taanacetasaH||32||
sad.r"sa.m ce.s.tate svasyaaH prak.rterj~naanavaanapi|
prak.rti.m yaanti bhuutaani nigrahaH ki.m kari.syati||33||
indriyasyendriyasyaarthe raagadve.sau vyavasthitau|
tayorna va"samaagacchettau hyasya paripanthinau||34||
"sreyaansvadharmo viguNaH paradharmaatsvanu.s.thitaat|
svadharme nidhana.m "sreyaH paradharmo bhayaavahaH||35||
arjuna uvaaca
atha kena prayukto.aya.m paapa.m carati puuru.saH|
anicchannapi vaar.sNeya balaadiva niyojitaH||36||
"sriibhagavaanuvaaca
kaama e.sa krodha e.sa rajoguNasamudbhavaH|
mahaa"sano mahaapaapmaa viddhyenamiha vairiNam||37||
dhuumenaavriyate vahniryathaadar"so malena ca|
yatholbenaav.rto garbhastathaa tenedamaav.rtam||38||
aav.rta.m j~naanametena j~naanino nityavairiNaa|
kaamaruupeNa kaunteya du.spuureNaanalena ca||39||
indriyaaNi mano buddhirasyaadhi.s.thaanamucyate|
etairvimohayatye.sa j~naanamaav.rtya dehinam||40||
tasmaattvamindriyaaNyaadau niyamya bharatar.sabha|
paapmaana.m prajahi hyena.m j~naanavij~naananaa"sanam||41||
indriyaaNi paraaNyaahurindriyebhyaH para.m manaH|
manasastu paraa buddhiryo buddheH paratastu saH||42||
eva.m buddheH para.m buddhvaa sa.mstabhyaatmaanamaatmanaa|
jahi "satru.m mahaabaaho kaamaruupa.m duraasadam||43||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade karmayogo naama t.rtiiyo.adhyaayaH ||3||

caturtho.adhyaayaH
"sriibhagavaanuvaaca
ima.m vivasvate yoga.m proktavaanahamavyayam|
vivasvaanmanave praaha manurik.svaakave.abraviit||1||
eva.m para.mparaapraaptamima.m raajar.sayo viduH|
sa kaaleneha mahataa yogo na.s.taH para.mtapa||2||
sa evaaya.m mayaa te.adya yogaH proktaH puraatanaH|
bhakto.asi me sakhaa ceti rahasya.m hyetaduttamam||3||
arjuna uvaaca
apara.m bhavato janma para.m janma vivasvataH|
kathametadvijaaniiyaa.m tvamaadau proktavaaniti||4||
"sriibhagavaanuvaaca
bahuuni me vyatiitaani janmaani tava caarjuna|
taanyaha.m veda sarvaaNi na tva.m vettha para.mtapa||5||
ajo.api sannavyayaatmaa bhuutaanaamii"svaro.api san|
prak.rti.m svaamadhi.s.thaaya sa.mbhavaamyaatmamaayayaa||6||
yadaa yadaa hi dharmasya glaanirbhavati bhaarata|
abhyutthaanamadharmasya tadaatmaana.m s.rjaamyaham||7||
paritraaNaaya saadhuunaa.m vinaa"saaya ca du.sk.rtaam|
dharmasa.msthaapanaarthaaya sa.mbhavaami yuge yuge||8||
janma karma ca me divyameva.m yo vetti tattvataH|
tyaktvaa deha.m punarjanma naiti maameti so.arjuna||9||
viitaraagabhayakrodhaa manmayaa maamupaa"sritaaH|
bahavo j~naanatapasaa puutaa madbhaavamaagataaH||10||
ye yathaa maa.m prapadyante taa.mstathaiva bhajaamyaham|
mama vartmaanuvartante manu.syaaH paartha sarva"saH||11||
kaa"nk.santaH karmaNaa.m siddhi.m yajanta iha devataaH|
k.sipra.m hi maanu.se loke siddhirbhavati karmajaa||12||
caaturvarNya.m mayaa s.r.s.ta.m guNakarmavibhaaga"saH|
tasya kartaaramapi maa.m viddhyakartaaramavyayam||13||
na maa.m karmaaNi limpanti na me karmaphale sp.rhaa|
iti maa.m yo.abhijaanaati karmabhirna sa badhyate||14||
eva.m j~naatvaa k.rta.m karma puurvairapi mumuk.subhiH|
kuru karmaiva tasmaattva.m puurvaiH puurvatara.m k.rtam||15||
ki.m karma kimakarmeti kavayo.apyatra mohitaaH|
tatte karma pravak.syaami yajj~naatvaa mok.syase.a"subhaat||16||
karmaNo hyapi boddhavya.m boddhavya.m ca vikarmaNaH|
akarmaNa"sca boddhavya.m gahanaa karmaNo gatiH||17||
karmaNyakarma yaH pa"syedakarmaNi ca karma yaH|
sa buddhimaanmanu.sye.su sa yuktaH k.rtsnakarmak.rt||18||
yasya sarve samaarambhaaH kaamasa.mkalpavarjitaaH|
j~naanaagnidagdhakarmaaNa.m tamaahuH paN.dita.m budhaaH||19||
tyaktvaa karmaphalaasa"nga.m nityat.rpto niraa"srayaH|
karmaNyabhiprav.rtto.api naiva ki.mcitkaroti saH||20||
niraa"siiryatacittaatmaa tyaktasarvaparigrahaH|
"saariira.m kevala.m karma kurvannaapnoti kilbi.sam||21||
yad.rcchaalaabhasa.mtu.s.to dvandvaatiito vimatsaraH|
samaH siddhaavasiddhau ca k.rtvaapi na nibadhyate||22||
gatasa"ngasya muktasya j~naanaavasthitacetasaH|
yaj~naayaacarataH karma samagra.m praviliiyate||23||
brahmaarpaNa.m brahma havirbrahmaagnau brahmaNaa hutam|
brahmaiva tena gantavya.m brahmakarmasamaadhinaa||24||
daivamevaapare yaj~na.m yoginaH paryupaasate|
brahmaagnaavapare yaj~na.m yaj~nenaivopajuhvati||25||
"srotraadiiniindriyaaNyanye sa.myamaagni.su juhvati|
"sabdaadiinvi.sayaananya indriyaagni.su juhvati||26||
sarvaaNiindriyakarmaaNi praaNakarmaaNi caapare|
aatmasa.myamayogaagnau juhvati j~naanadiipite||27||
dravyayaj~naastapoyaj~naa yogayaj~naastathaapare|
svaadhyaayaj~naanayaj~naa"sca yatayaH sa.m"sitavrataaH||28||
apaane juhvati praaNa.m praaNe.apaana.m tathaapare|
praaNaapaanagatii ruddhvaa praaNaayaamaparaayaNaaH||29||
apare niyataahaaraaH praaNaanpraaNe.su juhvati|
sarve.apyete yaj~navido yaj~nak.sapitakalma.saaH||30||
yaj~na"si.s.taam.rtabhujo yaanti brahma sanaatanam|
naaya.m loko.astyayaj~nasya kuto.anyaH kurusattama||31||
eva.m bahuvidhaa yaj~naa vitataa brahmaNo mukhe|
karmajaanviddhi taansarvaaneva.m j~naatvaa vimok.syase||32||
"sreyaandravyamayaadyaj~naajj~naanayaj~naH para.mtapa|
sarva.m karmaakhila.m paartha j~naane parisamaapyate||33||
tadviddhi praNipaatena paripra"snena sevayaa|
upadek.syanti te j~naana.m j~naaninastattvadar"sinaH||34||
yajj~naatvaa na punarmohameva.m yaasyasi paaN.dava|
yena bhuutaanya"se.seNa drak.syasyaatmanyatho mayi||35||
api cedasi paapebhyaH sarvebhyaH paapak.rttamaH|
sarva.m j~naanaplavenaiva v.rjina.m sa.mtari.syasi||36||
yathaidhaa.msi samiddho.agnirbhasmasaatkurute.arjuna|
j~naanaagniH sarvakarmaaNi bhasmasaatkurute tathaa||37||
na hi j~naanena sad.r"sa.m pavitramiha vidyate|
tatsvaya.m yogasa.msiddhaH kaalenaatmani vindati||38||
"sraddhaavaa~mllabhate j~naana.m tatparaH sa.myatendriyaH|
j~naana.m labdhvaa paraa.m "saantimacireNaadhigacchati||39||
aj~na"scaa"sraddadhaana"sca sa.m"sayaatmaa vina"syati|
naaya.m loko.asti na paro na sukha.m sa.m"sayaatmanaH||40||
yogasa.mnyastakarmaaNa.m j~naanasa.mchinnasa.m"sayam|
aatmavanta.m na karmaaNi nibadhnanti dhana.mjaya||41||
tasmaadaj~naanasa.mbhuuta.m h.rtstha.m j~naanaasinaatmanaH|
chittvaina.m sa.m"saya.m yogamaati.s.thotti.s.tha bhaarata||42||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade j~naanakarmasa.mnyaasayogo naama caturtho.adhyaayaH ||4||

pa~ncamo.adhyaayaH
arjuna uvaaca
sa.mnyaasa.m karmaNaa.m k.r.sNa punaryoga.m ca "sa.msasi|
yacchreya etayoreka.m tanme bruuhi suni"scitam||1||
"sriibhagavaanuvaaca
sa.mnyaasaH karmayoga"sca niH"sreyasakaraavubhau|
tayostu karmasa.mnyaasaatkarmayogo vi"si.syate||2||
j~neyaH sa nityasa.mnyaasii yo na dve.s.ti na kaa"nk.sati|
nirdvandvo hi mahaabaaho sukha.m bandhaatpramucyate||3||
saa.mkhyayogau p.rthagbaalaaH pravadanti na paN.ditaaH|
ekamapyaasthitaH samyagubhayorvindate phalam||4||
yatsaa.mkhyaiH praapyate sthaana.m tadyogairapi gamyate|
eka.m saa.mkhya.m ca yoga.m ca yaH pa"syati sa pa"syati||5||
sa.mnyaasastu mahaabaaho duHkhamaaptumayogataH|
yogayukto munirbrahma nacireNaadhigacchati||6||
yogayukto vi"suddhaatmaa vijitaatmaa jitendriyaH|
sarvabhuutaatmabhuutaatmaa kurvannapi na lipyate||7||
naiva ki.mcitkaromiiti yukto manyeta tattvavit|
pa"sya~n"s.rNvansp.r"sa~njighranna"snangacchansvapa~n"svasan||8||
pralapanvis.rjang.rhNannunmi.sannimi.sannapi|
indriyaaNiindriyaarthe.su vartanta iti dhaarayan||9||
brahmaNyaadhaaya karmaaNi sa"nga.m tyaktvaa karoti yaH|
lipyate na sa paapena padmapatramivaambhasaa||10||
kaayena manasaa buddhyaa kevalairindriyairapi|
yoginaH karma kurvanti sa"nga.m tyaktvaatma"suddhaye||11||
yuktaH karmaphala.m tyaktvaa "saantimaapnoti nai.s.thikiim|
ayuktaH kaamakaareNa phale sakto nibadhyate||12||
sarvakarmaaNi manasaa sa.mnyasyaaste sukha.m va"sii|
navadvaare pure dehii naiva kurvanna kaarayan||13||
na kart.rtva.m na karmaaNi lokasya s.rjati prabhuH|
na karmaphalasa.myoga.m svabhaavastu pravartate||14||
naadatte kasyacitpaapa.m na caiva suk.rta.m vibhuH|
aj~naanenaav.rta.m j~naana.m tena muhyanti jantavaH||15||
j~naanena tu tadaj~naana.m ye.saa.m naa"sitamaatmanaH|
te.saamaadityavajj~naana.m prakaa"sayati tatparam||16||
tadbuddhayastadaatmaanastanni.s.thaastatparaayaNaaH|
gacchantyapunaraav.rtti.m j~naananirdhuutakalma.saaH||17||
vidyaavinayasa.mpanne braahmaNe gavi hastini|
"suni caiva "svapaake ca paN.ditaaH samadar"sinaH||18||
ihaiva tairjitaH sargo ye.saa.m saamye sthita.m manaH|
nirdo.sa.m hi sama.m brahma tasmaadbrahmaNi te sthitaaH||19||
na prah.r.syetpriya.m praapya nodvijetpraapya caapriyam|
sthirabuddhirasa.mmuu.dho brahmavidbrahmaNi sthitaH||20||
baahyaspar"se.svasaktaatmaa vindatyaatmani yatsukham|
sa brahmayogayuktaatmaa sukhamak.sayama"snute||21||
ye hi sa.mspar"sajaa bhogaa duHkhayonaya eva te|
aadyantavantaH kaunteya na te.su ramate budhaH||22||
"saknotiihaiva yaH so.dhu.m praak"sariiravimok.saNaat|
kaamakrodhodbhava.m vega.m sa yuktaH sa sukhii naraH||23||
yo.antaHsukho.antaraaraamastathaantarjyotireva yaH|
sa yogii brahmanirvaaNa.m brahmabhuuto.adhigacchati||24||
labhante brahmanirvaaNam.r.sayaH k.siiNakalma.saaH|
chinnadvaidhaa yataatmaanaH sarvabhuutahite rataaH||25||
kaamakrodhaviyuktaanaa.m yatiinaa.m yatacetasaam|
abhito brahmanirvaaNa.m vartate viditaatmanaam||26||
spar"saank.rtvaa bahirbaahyaa.m"scak.su"scaivaantare bhruvoH|
praaNaapaanau samau k.rtvaa naasaabhyantaracaariNau||27||
yatendriyamanobuddhirmunirmok.saparaayaNaH|
vigatecchaabhayakrodho yaH sadaa mukta eva saH||28||
bhoktaara.m yaj~natapasaa.m sarvalokamahe"svaram|
suh.rda.m sarvabhuutaanaa.m j~naatvaa maa.m "saantim.rcchati||29||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade karmasa.mnyaasayogo naama pa~ncamo.adhyaayaH ||5||

.sa.s.tho.adhyaayaH
"sriibhagavaanuvaaca
anaa"sritaH karmaphala.m kaarya.m karma karoti yaH|
sa sa.mnyaasii ca yogii ca na niragnirna caakriyaH||1||
ya.m sa.mnyaasamiti praahuryoga.m ta.m viddhi paaN.dava|
na hyasa.mnyastasa.mkalpo yogii bhavati ka"scana||2||
aaruruk.sormuneryoga.m karma kaaraNamucyate|
yogaaruu.dhasya tasyaiva "samaH kaaraNamucyate||3||
yadaa hi nendriyaarthe.su na karmasvanu.sajjate|
sarvasa.mkalpasa.mnyaasii yogaaruu.dhastadocyate||4||
uddharedaatmanaatmaana.m naatmaanamavasaadayet|
aatmaiva hyaatmano bandhuraatmaiva ripuraatmanaH||5||
bandhuraatmaatmanastasya yenaatmaivaatmanaa jitaH|
anaatmanastu "satrutve vartetaatmaiva "satruvat||6||
jitaatmanaH pra"saantasya paramaatmaa samaahitaH|
"siito.sNasukhaduHkhe.su tathaa maanaapamaanayoH||7||
j~naanavij~naanat.rptaatmaa kuu.tastho vijitendriyaH|
yukta ityucyate yogii samalo.s.taa"smakaa~ncanaH||8||
suh.rnmitraaryudaasiinamadhyasthadve.syabandhu.su|
saadhu.svapi ca paape.su samabuddhirvi"si.syate||9||
yogii yu~njiita satatamaatmaana.m rahasi sthitaH|
ekaakii yatacittaatmaa niraa"siiraparigrahaH||10||
"sucau de"se prati.s.thaapya sthiramaasanamaatmanaH|
naatyucchrita.m naatiniica.m cailaajinaku"sottaram||11||
tatraikaagra.m manaH k.rtvaa yatacittendriyakriyaaH|
upavi"syaasane yu~njyaadyogamaatmavi"suddhaye||12||
sama.m kaaya"sirogriiva.m dhaarayannacala.m sthiraH|
sa.mprek.sya naasikaagra.m sva.m di"sa"scaanavalokayan||13||
pra"saantaatmaa vigatabhiirbrahmacaarivrate sthitaH|
manaH sa.myamya maccitto yukta aasiita matparaH||14||
yu~njanneva.m sadaatmaana.m yogii niyatamaanasaH|
"saanti.m nirvaaNaparamaa.m matsa.msthaamadhigacchati||15||
naatya"snatastu yogo.asti na caikaantamana"snataH|
na caatisvapna"siilasya jaagrato naiva caarjuna||16||
yuktaahaaravihaarasya yuktace.s.tasya karmasu|
yuktasvapnaavabodhasya yogo bhavati duHkhahaa||17||
yadaa viniyata.m cittamaatmanyevaavati.s.thate|
niHsp.rhaH sarvakaamebhyo yukta ityucyate tadaa||18||
yathaa diipo nivaatastho ne"ngate sopamaa sm.rtaa|
yogino yatacittasya yu~njato yogamaatmanaH||19||
yatroparamate citta.m niruddha.m yogasevayaa|
yatra caivaatmanaatmaana.m pa"syannaatmani tu.syati||20||
sukhamaatyantika.m yattadbuddhigraahyamatiindriyam|
vetti yatra na caivaaya.m sthita"scalati tattvataH||21||
ya.m labdhvaa caapara.m laabha.m manyate naadhika.m tataH|
yasminsthito na duHkhena guruNaapi vicaalyate||22||
ta.m vidyaadduHkhasa.myogaviyoga.m yogasa.mj~nitam|
sa ni"scayena yoktavyo yogo.anirviNNacetasaa||23||
sa.mkalpaprabhavaankaamaa.mstyaktvaa sarvaana"se.sataH|
manasaivendriyagraama.m viniyamya samantataH||24||
"sanaiH "sanairuparamedbuddhyaa dh.rtig.rhiitayaa|
aatmasa.mstha.m manaH k.rtvaa na ki.mcidapi cintayet||25||
yato yato ni"scarati mana"sca~ncalamasthiram|
tatastato niyamyaitadaatmanyeva va"sa.m nayet||26||
pra"saantamanasa.m hyena.m yogina.m sukhamuttamam|
upaiti "saantarajasa.m brahmabhuutamakalma.sam||27||
yu~njanneva.m sadaatmaana.m yogii vigatakalma.saH|
sukhena brahmasa.mspar"samatyanta.m sukhama"snute||28||
sarvabhuutasthamaatmaana.m sarvabhuutaani caatmani|
iik.sate yogayuktaatmaa sarvatra samadar"sanaH||29||
yo maa.m pa"syati sarvatra sarva.m ca mayi pa"syati|
tasyaaha.m na praNa"syaami sa ca me na praNa"syati||30||
sarvabhuutasthita.m yo maa.m bhajatyekatvamaasthitaH|
sarvathaa vartamaano.api sa yogii mayi vartate||31||
aatmaupamyena sarvatra sama.m pa"syati yo.arjuna|
sukha.m vaa yadi vaa duHkha.m sa yogii paramo mataH||32||
arjuna uvaaca
yo.aya.m yogastvayaa proktaH saamyena madhusuudana|
etasyaaha.m na pa"syaami ca~ncalatvaatsthiti.m sthiraam||33||
ca~ncala.m hi manaH k.r.sNa pramaathi balavadd.r.dham|
tasyaaha.m nigraha.m manye vaayoriva sudu.skaram||34||
"sriibhagavaanuvaaca
asa.m"saya.m mahaabaaho mano durnigraha.m calam|
abhyaasena tu kaunteya vairaagyeNa ca g.rhyate||35||
asa.myataatmanaa yogo du.spraapa iti me matiH|
va"syaatmanaa tu yatataa "sakyo.avaaptumupaayataH||36||
arjuna uvaaca
ayatiH "sraddhayopeto yogaaccalitamaanasaH|
apraapya yogasa.msiddhi.m kaa.m gati.m k.r.sNa gacchati||37||
kaccinnobhayavibhra.s.ta"schinnaabhramiva na"syati|
aprati.s.tho mahaabaaho vimuu.dho brahmaNaH pathi||38||
etanme sa.m"saya.m k.r.sNa chettumarhasya"se.sataH|
tvadanyaH sa.m"sayasyaasya chettaa na hyupapadyate||39||
"sriibhagavaanuvaaca
paartha naiveha naamutra vinaa"sastasya vidyate|
na hi kalyaaNak.rtka"sciddurgati.m taata gacchati||40||
praapya puNyak.rtaa.m lokaanu.sitvaa "saa"svatiiH samaaH|
"suciinaa.m "sriimataa.m gehe yogabhra.s.to.abhijaayate||41||
athavaa yoginaameva kule bhavati dhiimataam|
etaddhi durlabhatara.m loke janma yadiid.r"sam||42||
tatra ta.m buddhisa.myoga.m labhate paurvadehikam|
yatate ca tato bhuuyaH sa.msiddhau kurunandana||43||
puurvaabhyaasena tenaiva hriyate hyava"so.api saH|
jij~naasurapi yogasya "sabdabrahmaativartate||44||
prayatnaadyatamaanastu yogii sa.m"suddhakilbi.saH|
anekajanmasa.msiddhastato yaati paraa.m gatim||45||
tapasvibhyo.adhiko yogii j~naanibhyo.api mato.adhikaH|
karmibhya"scaadhiko yogii tasmaadyogii bhavaarjuna||46||
yoginaamapi sarve.saa.m madgatenaantaraatmanaa|
"sraddhaavaanbhajate yo maa.m sa me yuktatamo mataH||47||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade aatmasa.myamayogo naama .sa.s.tho.adhyaayaH ||6||

saptamo.adhyaayaH
"sriibhagavaanuvaaca
mayyaasaktamanaaH paartha yoga.m yu~njanmadaa"srayaH|
asa.m"saya.m samagra.m maa.m yathaa j~naasyasi tacch.rNu||1||
j~naana.m te.aha.m savij~naanamida.m vak.syaamya"se.sataH|
yajj~naatvaa neha bhuuyo.anyajj~naatavyamava"si.syate||2||
manu.syaaNaa.m sahasre.su ka"scidyatati siddhaye|
yatataamapi siddhaanaa.m ka"scinmaa.m vetti tattvataH||3||
bhuumiraapo.analo vaayuH kha.m mano buddhireva ca|
aha.mkaara itiiya.m me bhinnaa prak.rtira.s.tadhaa||4||
apareyamitastvanyaa.m prak.rti.m viddhi me paraam|
jiivabhuutaa.m mahaabaaho yayeda.m dhaaryate jagat||5||
etadyoniini bhuutaani sarvaaNiityupadhaaraya|
aha.m k.rtsnasya jagataH prabhavaH pralayastathaa||6||
mattaH paratara.m naanyatki.mcidasti dhana.mjaya|
mayi sarvamida.m prota.m suutre maNigaNaa iva||7||
raso.ahamapsu kaunteya prabhaasmi "sa"sisuuryayoH|
praNavaH sarvavede.su "sabdaH khe pauru.sa.m n.r.su||8||
puNyo gandhaH p.rthivyaa.m ca teja"scaasmi vibhaavasau|
jiivana.m sarvabhuute.su tapa"scaasmi tapasvi.su||9||
biija.m maa.m sarvabhuutaanaa.m viddhi paartha sanaatanam|
buddhirbuddhimataamasmi tejastejasvinaamaham||10||
bala.m balavataa.m caaha.m kaamaraagavivarjitam|
dharmaaviruddho bhuute.su kaamo.asmi bharatar.sabha||11||
ye caiva saattvikaa bhaavaa raajasaastaamasaa"sca ye|
matta eveti taanviddhi na tvaha.m te.su te mayi||12||
tribhirguNamayairbhaavairebhiH sarvamida.m jagat|
mohita.m naabhijaanaati maamebhyaH paramavyayam||13||
daivii hye.saa guNamayii mama maayaa duratyayaa|
maameva ye prapadyante maayaametaa.m taranti te||14||
na maa.m du.sk.rtino muu.dhaaH prapadyante naraadhamaaH|
maayayaapah.rtaj~naanaa aasura.m bhaavamaa"sritaaH||15||
caturvidhaa bhajante maa.m janaaH suk.rtino.arjuna|
aarto jij~naasurarthaarthii j~naanii ca bharatar.sabha||16||
te.saa.m j~naanii nityayukta ekabhaktirvi"si.syate|
priyo hi j~naanino.atyarthamaha.m sa ca mama priyaH||17||
udaaraaH sarva evaite j~naanii tvaatmaiva me matam|
aasthitaH sa hi yuktaatmaa maamevaanuttamaa.m gatim||18||
bahuunaa.m janmanaamante j~naanavaanmaa.m prapadyate|
vaasudevaH sarvamiti sa mahaatmaa sudurlabhaH||19||
kaamaistaistairh.rtaj~naanaaH prapadyante.anyadevataaH|
ta.m ta.m niyamamaasthaaya prak.rtyaa niyataaH svayaa||20||
yo yo yaa.m yaa.m tanu.m bhaktaH "sraddhayaarcitumicchati|
tasya tasyaacalaa.m "sraddhaa.m taameva vidadhaamyaham||21||
sa tayaa "sraddhayaa yuktastasyaaraadhanamiihate|
labhate ca tataH kaamaanmayaiva vihitaanhi taan||22||
antavattu phala.m te.saa.m tadbhavatyalpamedhasaam|
devaandevayajo yaanti madbhaktaa yaanti maamapi||23||
avyakta.m vyaktimaapanna.m manyante maamabuddhayaH|
para.m bhaavamajaananto mamaavyayamanuttamam||24||
naaha.m prakaa"saH sarvasya yogamaayaasamaav.rtaH|
muu.dho.aya.m naabhijaanaati loko maamajamavyayam||25||
vedaaha.m samatiitaani vartamaanaani caarjuna|
bhavi.syaaNi ca bhuutaani maa.m tu veda na ka"scana||26||
icchaadve.sasamutthena dvandvamohena bhaarata|
sarvabhuutaani sa.mmoha.m sarge yaanti para.mtapa||27||
ye.saa.m tvantagata.m paapa.m janaanaa.m puNyakarmaNaam|
te dvandvamohanirmuktaa bhajante maa.m d.r.dhavrataaH||28||
jaraamaraNamok.saaya maamaa"sritya yatanti ye|
te brahma tadviduH k.rtsnamadhyaatma.m karma caakhilam||29||
saadhibhuutaadhidaiva.m maa.m saadhiyaj~na.m ca ye viduH|
prayaaNakaale.api ca maa.m te viduryuktacetasaH||30||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade j~naanavij~naanayogo naama saptamo.adhyaayaH ||7||

a.s.tamo.adhyaayaH
arjuna uvaaca
ki.m tadbrahma kimadhyaatma.m ki.m karma puru.sottama|
adhibhuuta.m ca ki.m proktamadhidaiva.m kimucyate||1||
adhiyaj~naH katha.m ko.atra dehe.asminmadhusuudana|
prayaaNakaale ca katha.m j~neyo.asi niyataatmabhiH||2||
"sriibhagavaanuvaaca
ak.sara.m brahma parama.m svabhaavo.adhyaatmamucyate|
bhuutabhaavodbhavakaro visargaH karmasa.mj~nitaH||3||
adhibhuuta.m k.saro bhaavaH puru.sa"scaadhidaivatam|
adhiyaj~no.ahamevaatra dehe dehabh.rtaa.m vara||4||
antakaale ca maameva smaranmuktvaa kalevaram|
yaH prayaati sa madbhaava.m yaati naastyatra sa.m"sayaH||5||
ya.m ya.m vaapi smaranbhaava.m tyajatyante kalevaram|
ta.m tamevaiti kaunteya sadaa tadbhaavabhaavitaH||6||
tasmaatsarve.su kaale.su maamanusmara yudhya ca|
mayyarpitamanobuddhirmaamevai.syasyasa.m"sayam||7||
abhyaasayogayuktena cetasaa naanyagaaminaa|
parama.m puru.sa.m divya.m yaati paarthaanucintayan||8||
kavi.m puraaNamanu"saasitaaramaNoraNiiya.msamanusmaredyaH|
sarvasya dhaataaramacintyaruupamaadityavarNa.m tamasaH parastaat||9||
prayaaNakaale manasaacalena bhaktyaa yukto yogabalena caiva|
bhruvormadhye praaNamaave"sya samyaksa ta.m para.m puru.samupaiti divyam||10||
yadak.sara.m vedavido vadanti vi"santi yadyatayo viitaraagaaH|
yadicchanto brahmacarya.m caranti tatte pada.m sa.mgraheNa pravak.sye||11||
sarvadvaaraaNi sa.myamya mano h.rdi nirudhya ca|
muurdhnyaadhaayaatmanaH praaNamaasthito yogadhaaraNaam||12||
omityekaak.sara.m brahma vyaaharanmaamanusmaran|
yaH prayaati tyajandeha.m sa yaati paramaa.m gatim||13||
ananyacetaaH satata.m yo maa.m smarati nitya"saH|
tasyaaha.m sulabhaH paartha nityayuktasya yoginaH||14||
maamupetya punarjanma duHkhaalayama"saa"svatam|
naapnuvanti mahaatmaanaH sa.msiddhi.m paramaa.m gataaH||15||
aabrahmabhuvanaallokaaH punaraavartino.arjuna|
maamupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate||16||
sahasrayugaparyantamaharyadbrahmaNo viduH|
raatri.m yugasahasraantaa.m te.ahoraatravido janaaH||17||
avyaktaadvyaktayaH sarvaaH prabhavantyaharaagame|
raatryaagame praliiyante tatraivaavyaktasa.mj~nake||18||
bhuutagraamaH sa evaaya.m bhuutvaa bhuutvaa praliiyate|
raatryaagame.ava"saH paartha prabhavatyaharaagame||19||
parastasmaattu bhaavo.anyo.avyakto.avyaktaatsanaatanaH|
yaH sa sarve.su bhuute.su na"syatsu na vina"syati||20||
avyakto.ak.sara ityuktastamaahuH paramaa.m gatim|
ya.m praapya na nivartante taddhaama parama.m mama||21||
puru.saH sa paraH paartha bhaktyaa labhyastvananyayaa|
yasyaantaHsthaani bhuutaani yena sarvamida.m tatam||22||
yatra kaale tvanaav.rttimaav.rtti.m caiva yoginaH|
prayaataa yaanti ta.m kaala.m vak.syaami bharatar.sabha||23||
agnirjotirahaH "suklaH .saNmaasaa uttaraayaNam|
tatra prayaataa gacchanti brahma brahmavido janaaH||24||
dhuumo raatristathaa k.r.sNaH .saNmaasaa dak.siNaayanam|
tatra caandramasa.m jyotiryogii praapya nivartate||25||
"suklak.r.sNe gatii hyete jagataH "saa"svate mate|
ekayaa yaatyanaav.rttimanyayaavartate punaH||26||
naite s.rtii paartha jaananyogii muhyati ka"scana|
tasmaatsarve.su kaale.su yogayukto bhavaarjuna||27||
vede.su yaj~ne.su tapaHsu caiva daane.su yatpuNyaphala.m pradi.s.tam|
atyeti tatsarvamida.m viditvaayogii para.m sthaanamupaiti caadyam||28||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade ak.sarabrahmayogo naamaa.s.tamo.adhyaayaH ||8||

navamo.adhyaayaH
"sriibhagavaanuvaaca
ida.m tu te guhyatama.m pravak.syaamyanasuuyave|
j~naana.m vij~naanasahita.m yajj~naatvaa mok.syase.a"subhaat||1||
raajavidyaa raajaguhya.m pavitramidamuttamam|
pratyak.saavagama.m dharmya.m susukha.m kartumavyayam||2||
a"sraddadhaanaaH puru.saa dharmasyaasya para.mtapa|
apraapya maa.m nivartante m.rtyusa.msaaravartmani||3||
mayaa tatamida.m sarva.m jagadavyaktamuurtinaa|
matsthaani sarvabhuutaani na caaha.m te.svavasthitaH||4||
na ca matsthaani bhuutaani pa"sya me yogamai"svaram|
bhuutabh.rnna ca bhuutastho mamaatmaa bhuutabhaavanaH||5||
yathaakaa"sasthito nitya.m vaayuH sarvatrago mahaan|
tathaa sarvaaNi bhuutaani matsthaaniityupadhaaraya||6||
sarvabhuutaani kaunteya prak.rti.m yaanti maamikaam|
kalpak.saye punastaani kalpaadau vis.rjaamyaham||7||
prak.rti.m svaamava.s.tabhya vis.rjaami punaH punaH|
bhuutagraamamima.m k.rtsnamava"sa.m prak.rterva"saat||8||
na ca maa.m taani karmaaNi nibadhnanti dhana.mjaya|
udaasiinavadaasiinamasakta.m te.su karmasu||9||
mayaadhyak.seNa prak.rtiH suuyate sacaraacaram|
hetunaanena kaunteya jagadviparivartate||10||
avajaananti maa.m muu.dhaa maanu.sii.m tanumaa"sritam|
para.m bhaavamajaananto mama bhuutamahe"svaram||11||
moghaa"saa moghakarmaaNo moghaj~naanaa vicetasaH|
raak.sasiimaasurii.m caiva prak.rti.m mohinii.m "sritaaH||12||
mahaatmaanastu maa.m paartha daivii.m prak.rtimaa"sritaaH|
bhajantyananyamanaso j~naatvaa bhuutaadimavyayam||13||
satata.m kiirtayanto maa.m yatanta"sca d.r.dhavrataaH|
namasyanta"sca maa.m bhaktyaa nityayuktaa upaasate||14||
j~naanayaj~nena caapyanye yajanto maamupaasate|
ekatvena p.rthaktvena bahudhaa vi"svatomukham||15||
aha.m kraturaha.m yaj~naH svadhaahamahamau.sadham|
mantro.ahamahamevaajyamahamagniraha.m hutam||16||
pitaahamasya jagato maataa dhaataa pitaamahaH|
vedya.m pavitramo.mkaara .rksaama yajureva ca||17||
gatirbhartaa prabhuH saak.sii nivaasaH "saraNa.m suh.rt|
prabhavaH pralayaH sthaana.m nidhaana.m biijamavyayam||18||
tapaamyahamaha.m var.sa.m nig.rhNaamyuts.rjaami ca|
am.rta.m caiva m.rtyu"sca sadasaccaahamarjuna||19||
traividyaa maa.m somapaaH puutapaapaa yaj~nairi.s.tvaa svargati.m praarthayante|
te puNyamaasaadya surendralokama"snanti divyaandivi devabhogaan||20||
te ta.m bhuktvaa svargaloka.m vi"saala.m k.siiNe puNye martyaloka.m vi"santi|
eva.m trayiidharmamanuprapannaa gataagata.m kaamakaamaa labhante||21||
ananyaa"scintayanto maa.m ye janaaH paryupaasate|
e.saa.m nityaabhiyuktaanaa.m yogak.sema.m vahaamyaham||22||
ye.apyanyadevataa bhaktaa yajante "sraddhayaanvitaaH|
te.api maameva kaunteya yajantyavidhipuurvakam||23||
aha.m hi sarvayaj~naanaa.m bhoktaa ca prabhureva ca|
na tu maamabhijaananti tattvenaata"scyavanti te||24||
yaanti devavrataa devaanpit.Rnyaanti pit.rvrataaH|
bhuutaani yaanti bhuutejyaa yaanti madyaajino.api maam||25||
patra.m pu.spa.m phala.m toya.m yo me bhaktyaa prayacchati|
tadaha.m bhaktyupah.rtama"snaami prayataatmanaH||26||
yatkaro.si yada"snaasi yajjuho.si dadaasi yat|
yattapasyasi kaunteya tatkuru.sva madarpaNam||27||
"subhaa"subhaphalaireva.m mok.syase karmabandhanaiH|
sa.mnyaasayogayuktaatmaa vimukto maamupai.syasi||28||
samo.aha.m sarvabhuute.su na me dve.syo.asti na priyaH|
ye bhajanti tu maa.m bhaktyaa mayi te te.su caapyaham||29||
api cetsuduraacaaro bhajate maamananyabhaak|
saadhureva sa mantavyaH samyagvyavasito hi saH||30||
k.sipra.m bhavati dharmaatmaa "sa"svacchaanti.m nigacchati|
kaunteya pratijaaniihi na me bhaktaH praNa"syati||31||
maa.m hi paartha vyapaa"sritya ye.api syuH paapayonayaH|
striyo vai"syaastathaa "suudraaste.api yaanti paraa.m gatim||32||
ki.m punarbraahmaNaaH puNyaa bhaktaa raajar.sayastathaa|
anityamasukha.m lokamima.m praapya bhajasva maam||33||
manmanaa bhava madbhakto madyaajii maa.m namaskuru|
maamevai.syasi yuktvaivamaatmaana.m matparaayaNaH||34||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade raajavidyaaraajaguhyayogo naama navamo.adhyaayaH ||9||

da"samo.adhyaayaH
"sriibhagavaanuvaaca
bhuuya eva mahaabaaho "s.rNu me parama.m vacaH|
yatte.aha.m priiyamaaNaaya vak.syaami hitakaamyayaa||1||
na me viduH suragaNaaH prabhava.m na mahar.sayaH|
ahamaadirhi devaanaa.m mahar.siiNaa.m ca sarva"saH||2||
yo maamajamanaadi.m ca vetti lokamahe"svaram|
asa.mmuu.dhaH sa martye.su sarvapaapaiH pramucyate||3||
buddhirj~naanamasa.mmohaH k.samaa satya.m damaH "samaH|
sukha.m duHkha.m bhavo.abhaavo bhaya.m caabhayameva ca||4||
ahi.msaa samataa tu.s.tistapo daana.m ya"so.aya"saH|
bhavanti bhaavaa bhuutaanaa.m matta eva p.rthagvidhaaH||5||
mahar.sayaH sapta puurve catvaaro manavastathaa|
madbhaavaa maanasaa jaataa ye.saa.m loka imaaH prajaaH||6||
etaa.m vibhuuti.m yoga.m ca mama yo vetti tattvataH|
so.avikampena yogena yujyate naatra sa.m"sayaH||7||
aha.m sarvasya prabhavo mattaH sarva.m pravartate|
iti matvaa bhajante maa.m budhaa bhaavasamanvitaaH||8||
maccittaa madgatapraaNaa bodhayantaH parasparam|
kathayanta"sca maa.m nitya.m tu.syanti ca ramanti ca||9||
te.saa.m satatayuktaanaa.m bhajataa.m priitipuurvakam|
dadaami buddhiyoga.m ta.m yena maamupayaanti te||10||
te.saamevaanukampaarthamahamaj~naanaja.m tamaH|
naa"sayaamyaatmabhaavastho j~naanadiipena bhaasvataa||11||
arjuna uvaaca
para.m brahma para.m dhaama pavitra.m parama.m bhavaan|
puru.sa.m "saa"svata.m divyamaadidevamaja.m vibhum||12||
aahustvaam.r.sayaH sarve devar.sirnaaradastathaa|
asito devalo vyaasaH svaya.m caiva bravii.si me||13||
sarvametad.rta.m manye yanmaa.m vadasi ke"sava|
na hi te bhagavanvyakti.m vidurdevaa na daanavaaH||14||
svayamevaatmanaatmaana.m vettha tva.m puru.sottama|
bhuutabhaavana bhuute"sa devadeva jagatpate||15||
vaktumarhasya"se.seNa divyaa hyaatmavibhuutayaH|
yaabhirvibhuutibhirlokaanimaa.mstva.m vyaapya ti.s.thasi||16||
katha.m vidyaamaha.m yogi.mstvaa.m sadaa paricintayan|
ke.su ke.su ca bhaave.su cintyo.asi bhagavanmayaa||17||
vistareNaatmano yoga.m vibhuuti.m ca janaardana|
bhuuyaH kathaya t.rptirhi "s.rNvato naasti me.am.rtam||18||
"sriibhagavaanuvaaca
hanta te kathayi.syaami divyaa hyaatmavibhuutayaH|
praadhaanyataH kuru"sre.s.tha naastyanto vistarasya me||19||
ahamaatmaa gu.daake"sa sarvabhuutaa"sayasthitaH|
ahamaadi"sca madhya.m ca bhuutaanaamanta eva ca||20||
aadityaanaamaha.m vi.sNurjyoti.saa.m ravira.m"sumaan|
mariicirmarutaamasmi nak.satraaNaamaha.m "sa"sii||21||
vedaanaa.m saamavedo.asmi devaanaamasmi vaasavaH|
indriyaaNaa.m mana"scaasmi bhuutaanaamasmi cetanaa||22||
rudraaNaa.m "sa.mkara"scaasmi vitte"so yak.sarak.sasaam|
vasuunaa.m paavaka"scaasmi meruH "sikhariNaamaham||23||
purodhasaa.m ca mukhya.m maa.m viddhi paartha b.rhaspatim|
senaaniinaamaha.m skandaH sarasaamasmi saagaraH||24||
mahar.siiNaa.m bh.rguraha.m giraamasmyekamak.saram|
yaj~naanaa.m japayaj~no.asmi sthaavaraaNaa.m himaalayaH||25||
a"svatthaH sarvav.rk.saaNaa.m devar.siiNaa.m ca naaradaH|
gandharvaaNaa.m citrarathaH siddhaanaa.m kapilo muniH||26||
uccaiH"sravasama"svaanaa.m viddhi maamam.rtodbhavam|
airaavata.m gajendraaNaa.m naraaNaa.m ca naraadhipam||27||
aayudhaanaamaha.m vajra.m dhenuunaamasmi kaamadhuk|
prajana"scaasmi kandarpaH sarpaaNaamasmi vaasukiH||28||
ananta"scaasmi naagaanaa.m varuNo yaadasaamaham|
pit.RNaamaryamaa caasmi yamaH sa.myamataamaham||29||
prahlaada"scaasmi daityaanaa.m kaalaH kalayataamaham|
m.rgaaNaa.m ca m.rgendro.aha.m vainateya"sca pak.siNaam||30||
pavanaH pavataamasmi raamaH "sastrabh.rtaamaham|
jha.saaNaa.m makara"scaasmi srotasaamasmi jaahnavii||31||
sargaaNaamaadiranta"sca madhya.m caivaahamarjuna|
adhyaatmavidyaa vidyaanaa.m vaadaH pravadataamaham||32||
ak.saraaNaamakaaro.asmi dvandvaH saamaasikasya ca|
ahamevaak.sayaH kaalo dhaataaha.m vi"svatomukhaH||33||
m.rtyuH sarvahara"scaahamudbhava"sca bhavi.syataam|
kiirtiH "sriirvaakca naariiNaa.m sm.rtirmedhaa dh.rtiH k.samaa||34||
b.rhatsaama tathaa saamnaa.m gaayatrii chandasaamaham|
maasaanaa.m maarga"siir.so.aham.rtuunaa.m kusumaakaraH||35||
dyuuta.m chalayataamasmi tejastejasvinaamaham|
jayo.asmi vyavasaayo.asmi sattva.m sattvavataamaham||36||
v.r.sNiinaa.m vaasudevo.asmi paaN.davaanaa.m dhana.mjayaH|
muniinaamapyaha.m vyaasaH kaviinaamu"sanaa kaviH||37||
daN.do damayataamasmi niitirasmi jigii.sataam|
mauna.m caivaasmi guhyaanaa.m j~naana.m j~naanavataamaham||38||
yaccaapi sarvabhuutaanaa.m biija.m tadahamarjuna|
na tadasti vinaa yatsyaanmayaa bhuuta.m caraacaram||39||
naanto.asti mama divyaanaa.m vibhuutiinaa.m para.mtapa|
e.sa tuudde"sataH prokto vibhuutervistaro mayaa||40||
yadyadvibhuutimatsattva.m "sriimaduurjitameva vaa|
tattadevaavagaccha tva.m mama tejo.m.a"sasa.mbhavam||41||
athavaa bahunaitena ki.m j~naatena tavaarjuna|
vi.s.tabhyaahamida.m k.rtsnamekaa.m"sena sthito jagat||42||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade vibhuutiyogo naama da"samo.adhyaayaH ||10||

ekaada"so.adhyaayaH
arjuna uvaaca
madanugrahaaya parama.m guhyamadhyaatmasa.mj~nitam|
yattvayokta.m vacastena moho.aya.m vigato mama||1||
bhavaapyayau hi bhuutaanaa.m "srutau vistara"so mayaa|
tvattaH kamalapatraak.sa maahaatmyamapi caavyayam||2||
evametadyathaattha tvamaatmaana.m parame"svara|
dra.s.tumicchaami te ruupamai"svara.m puru.sottama||3||
manyase yadi tacchakya.m mayaa dra.s.tumiti prabho|
yoge"svara tato me tva.m dar"sayaatmaanamavyayam||4||
"sriibhagavaanuvaaca
pa"sya me paartha ruupaaNi "sata"so.atha sahasra"saH|
naanaavidhaani divyaani naanaavarNaak.rtiini ca||5||
pa"syaadityaanvasuunrudraana"svinau marutastathaa|
bahuunyad.r.s.tapuurvaaNi pa"syaa"scaryaaNi bhaarata||6||
ihaikastha.m jagatk.rtsna.m pa"syaadya sacaraacaram|
mama dehe gu.daake"sa yaccaanyaddra.s.tumicchasi||7||
na tu maa.m "sakyase dra.s.tumanenaiva svacak.su.saa|
divya.m dadaami te cak.suH pa"sya me yogamai"svaram||8||
sa.mjaya uvaaca
evamuktvaa tato raajanmahaayoge"svaro hariH|
dar"sayaamaasa paarthaaya parama.m ruupamai"svaram||9||
anekavaktranayanamanekaadbhutadar"sanam|
anekadivyaabharaNa.m divyaanekodyataayudham||10||
divyamaalyaambaradhara.m divyagandhaanulepanam|
sarvaa"scaryamaya.m devamananta.m vi"svatomukham||11||
divi suuryasahasrasya bhavedyugapadutthitaa|
yadi bhaaH sad.r"sii saa syaadbhaasastasya mahaatmanaH||12||
tatraikastha.m jagatk.rtsna.m pravibhaktamanekadhaa|
apa"syaddevadevasya "sariire paaN.davastadaa||13||
tataH sa vismayaavi.s.to h.r.s.taromaa dhana.mjayaH|
praNamya "sirasaa deva.m k.rtaa~njalirabhaa.sata||14||
arjuna uvaaca
pa"syaami devaa.mstava deva dehe sarvaa.mstathaa bhuutavi"se.sasa.mghaan|
brahmaaNamii"sa.m kamalaasanastham.r.sii.m"sca sarvaanuragaa.m"sca divyaan||15||
anekabaahuudaravaktranetra.m pa"syaami tvaa.m sarvato.anantaruupam|
naanta.m na madhya.m na punastavaadi.m pa"syaami vi"sve"svara vi"svaruupa||16||
kirii.tina.m gadina.m cakriNa.m ca tejoraa"si.m sarvato diiptimantam|
pa"syaami tvaa.m durniriik.sya.m samantaaddiiptaanalaarkadyutimaprameyam||17||
tvamak.sara.m parama.m veditavya.m tvamasya vi"svasya para.m nidhaanam|
tvamavyayaH "saa"svatadharmagoptaa sanaatanastva.m puru.so mato me||18||
anaadimadhyaantamanantaviiryamanantabaahu.m "sa"sisuuryanetram|
pa"syaami tvaa.m diiptahutaa"savaktra.m svatejasaa vi"svamida.m tapantam||19||
dyaavaap.rthivyoridamantara.m hi vyaapta.m tvayaikena di"sa"sca sarvaaH|
d.r.s.tvaadbhuta.m ruupamugra.m taveda.m lokatraya.m pravyathita.m mahaatman||20||
amii hi tvaa.m surasa"nghaa vi"santi kecidbhiitaaH praa~njalayo g.rNanti|
svastiityuktvaa mahar.sisiddhasa.mghaaH stuvanti tvaa.m stutibhiH pu.skalaabhiH||21||
rudraadityaa vasavo ye ca saadhyaa vi"sve.a"svinau maruta"sco.smapaa"sca|
gandharvayak.saasurasiddhasa.mghaa viik.sante tvaa.m vismitaa"scaiva sarve||22||
ruupa.m mahatte bahuvaktranetra.m mahaabaaho bahubaahuurupaadam|
bahuudara.m bahuda.m.s.traakaraala.m d.r.s.tvaa lokaaH pravyathitaastathaaham||23||
nabhaHsp.r"sa.m diiptamanekavarNa.m vyaattaanana.m diiptavi"saalanetram|
d.r.s.tvaa hi tvaa.m pravyathitaantaraatmaa dh.rti.m na vindaami "sama.m ca vi.sNo||24||
da.m.s.traakaraalaani ca te mukhaani d.r.s.tvaiva kaalaanalasa.mnibhaani|
di"so na jaane na labhe ca "sarma prasiida deve"sa jagannivaasa||25||
amii ca tvaa.m dh.rtaraa.s.trasya putraaH sarve sahaivaavanipaalasa.mghaiH|
bhii.smo droNaH suutaputrastathaasau sahaasmadiiyairapi yodhamukhyaiH||26||
vaktraaNi te tvaramaaNaa vi"santi da.m.s.traakaraalaani bhayaanakaani|
kecidvilagnaa da"sanaantare.su sa.md.r"syante cuurNitairuttamaa"ngaiH||27||
yathaa nadiinaa.m bahavo.ambuvegaaH samudramevaabhimukhaa dravanti|
tathaa tavaamii naralokaviiraa vi"santi vaktraaNyabhivijvalanti||28||
yathaa pradiipta.m jvalana.m pata.mgaa vi"santi naa"saaya sam.rddhavegaaH|
tathaiva naa"saaya vi"santi lokaastavaapi vaktraaNi sam.rddhavegaaH||29||
lelihyase grasamaanaH samantaallokaansamagraanvadanairjvaladbhiH|
tejobhiraapuurya jagatsamagra.m bhaasastavograaH pratapanti vi.sNo||30||
aakhyaahi me ko bhavaanugraruupo namo.astu te devavara prasiida|
vij~naatumicchaami bhavantamaadya.m na hi prajaanaami tava prav.rttim||31||
"sriibhagavaanuvaaca
kaalo.asmi lokak.sayak.rtprav.rddho lokaansamaahartumiha prav.rttaH|
.rte.api tvaa.m na bhavi.syanti sarve ye.avasthitaaH pratyaniike.su yodhaaH||32||
tasmaattvamutti.s.tha ya"so labhasva jitvaa "satruunbhu"nk.sva raajya.m sam.rddham|
mayaivaite nihataaH puurvameva nimittamaatra.m bhava savyasaacin||33||
droNa.m ca bhii.sma.m ca jayadratha.m ca karNa.m tathaanyaanapi yodhaviiraan|
mayaa hataa.mstva.m jahi maa vyathi.s.thaa yudhyasva jetaasi raNe sapatnaan||34||
sa.mjaya uvaaca
etacchrutvaa vacana.m ke"savasya k.rtaa~njalirvepamaanaH kirii.tii|
namask.rtvaa bhuuya evaaha k.r.sNa.m sagadgada.m bhiitabhiitaH praNamya||35||
arjuna uvaaca
sthaane h.r.siike"sa tava prakiirtyaa jagatprah.r.syatyanurajyate ca|
rak.saa.msi bhiitaani di"so dravanti sarve namasyanti ca siddhasa.mghaaH||36||
kasmaacca te na nameranmahaatmangariiyase brahmaNo.apyaadikartre|
ananta deve"sa jagannivaasa tvamak.sara.m sadasattatpara.m yat||37||
tvamaadidevaH puru.saH puraaNastvamasya vi"svasya para.m nidhaanam|
vettaasi vedya.m ca para.m ca dhaama tvayaa tata.m vi"svamanantaruupa||38||
vaayuryamo.agnirvaruNaH "sa"saa"nkaH prajaapatistva.m prapitaamaha"sca|
namo namaste.astu sahasrak.rtvaH puna"sca bhuuyo.api namo namaste||39||
namaH purastaadatha p.r.s.thataste namo.astu te sarvata eva sarva|
anantaviiryaamitavikramastva.m sarva.m samaapno.si tato.asi sarvaH||40||
sakheti matvaa prasabha.m yadukta.m he k.r.sNa he yaadava he sakheti|
ajaanataa mahimaana.m taveda.m mayaa pramaadaatpraNayena vaapi||41||
yaccaavahaasaarthamasatk.rto.asi vihaara"sayyaasanabhojane.su|
eko.athavaapyacyuta tatsamak.sa.m tatk.saamaye tvaamahamaprameyam||42||
pitaasi lokasya caraacarasya tvamasya puujya"sca gururgariiyaan|
na tvatsamo.astyabhyadhikaH kuto.anyo lokatraye.apyapratimaprabhaava||43||
tasmaatpraNamya praNidhaaya kaaya.m prasaadaye tvaamahamii"samii.dyam|
piteva putrasya sakheva sakhyuH priyaH priyaayaarhasi deva so.dhum||44||
ad.r.s.tapuurva.m h.r.sito.asmi d.r.s.tvaa bhayena ca pravyathita.m mano me|
tadeva me dar"saya devaruupa.m prasiida deve"sa jagannivaasa||45||
kirii.tina.m gadina.m cakrahastamicchaami tvaa.m dra.s.tumaha.m tathaiva|
tenaiva ruupeNa caturbhujena sahasrabaaho bhava vi"svamuurte||46||
"sriibhagavaanuvaaca
mayaa prasannena tavaarjuneda.m ruupa.m para.m dar"sitamaatmayogaat|
tejomaya.m vi"svamanantamaadya.m yanme tvadanyena na d.r.s.tapuurvam||47||
na vedayaj~naadhyayanairna daanairna ca kriyaabhirna tapobhirugraiH|
eva.mruupaH "sakya aha.m n.rloke dra.s.tu.m tvadanyena kurupraviira||48||
maa te vyathaa maa ca vimuu.dhabhaavo d.r.s.tvaa ruupa.m ghoramiid.r"nmamedam|
vyapetabhiiH priitamanaaH punastva.m tadeva me ruupamida.m prapa"sya||49||
sa.mjaya uvaaca
ityarjuna.m vaasudevastathoktvaa svaka.m ruupa.m dar"sayaamaasa bhuuyaH|
aa"svaasayaamaasa ca bhiitamena.m bhuutvaa punaH saumyavapurmahaatmaa||50||
arjuna uvaaca
d.r.s.tveda.m maanu.sa.m ruupa.m tava saumya.m janaardana|
idaaniimasmi sa.mv.rttaH sacetaaH prak.rti.m gataH||51||
"sriibhagavaanuvaaca
sudurdar"samida.m ruupa.m d.r.s.tavaanasi yanmama|
devaa apyasya ruupasya nitya.m dar"sanakaa"nk.siNaH||52||
naaha.m vedairna tapasaa na daanena na cejyayaa|
"sakya eva.mvidho dra.s.tu.m d.r.s.tavaanasi maa.m yathaa||53||
bhaktyaa tvananyayaa "sakya ahameva.mvidho.arjuna|
j~naatu.m dra.s.tu.m ca tattvena prave.s.tu.m ca para.mtapa||54||
matkarmak.rnmatparamo madbhaktaH sa"ngavarjitaH|
nirvairaH sarvabhuute.su yaH sa maameti paaN.dava||55||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade vi"svaruupadar"sanayogo naamaikaada"so.adhyaayaH ||11||

dvaada"so.adhyaayaH
arjuna uvaaca
eva.m satatayuktaa ye bhaktaastvaa.m paryupaasate|
ye caapyak.saramavyakta.m te.saa.m ke yogavittamaaH||1||
"sriibhagavaanuvaaca
mayyaave"sya mano ye maa.m nityayuktaa upaasate|
"sraddhayaa parayopetaaste me yuktatamaa mataaH||2||
ye tvak.saramanirde"syamavyakta.m paryupaasate|
sarvatragamacintya.m ca kuu.tasthamacala.m dhruvam||3||
sa.mniyamyendriyagraama.m sarvatra samabuddhayaH|
te praapnuvanti maameva sarvabhuutahite rataaH||4||
kle"so.adhikataraste.saamavyaktaasaktacetasaam|
avyaktaa hi gatirduHkha.m dehavadbhiravaapyate||5||
ye tu sarvaaNi karmaaNi mayi sa.mnyasya matparaaH|
ananyenaiva yogena maa.m dhyaayanta upaasate||6||
te.saamaha.m samuddhartaa m.rtyusa.msaarasaagaraat|
bhavaamina ciraatpaartha mayyaave"sitacetasaam||7||
mayyeva mana aadhatsva mayi buddhi.m nive"saya|
nivasi.syasi mayyeva ata uurdhva.m na sa.m"sayaH||8||
atha citta.m samaadhaatu.m na "sakno.si mayi sthiram|
abhyaasayogena tato maamicchaaptu.m dhana.mjaya||9||
abhyaase.apyasamartho.asi matkarmaparamo bhava|
madarthamapi karmaaNi kurvansiddhimavaapsyasi||10||
athaitadapya"sakto.asi kartu.m madyogamaa"sritaH|
sarvakarmaphalatyaaga.m tataH kuru yataatmavaan||11||
"sreyo hi j~naanamabhyaasaajj~naanaaddhyaana.m vi"si.syate|
dhyaanaatkarmaphalatyaagastyaagaacchaantiranantaram||12||
adve.s.taa sarvabhuutaanaa.m maitraH karuNa eva ca|
nirmamo niraha.mkaaraH samaduHkhasukhaH k.samii||13||
sa.mtu.s.taH satata.m yogii yataatmaa d.r.dhani"scayaH|
mayyarpitamanobuddhiryo madbhaktaH sa me priyaH||14||
yasmaannodvijate loko lokaannodvijate ca yaH|
har.saamar.sabhayodvegairmukto yaH sa ca me priyaH||15||
anapek.saH "sucirdak.sa udaasiino gatavyathaH|
sarvaarambhaparityaagii yo madbhaktaH sa me priyaH||16||
yo na h.r.syati na dve.s.ti na "socati na kaa"nk.sati|
"subhaa"subhaparityaagii bhaktimaanyaH sa me priyaH||17||
samaH "satrau ca mitre ca tathaa maanaapamaanayoH|
"siito.sNasukhaduHkhe.su samaH sa"ngavivarjitaH||18||
tulyanindaastutirmaunii sa.mtu.s.to yena kenacit|
aniketaH sthiramatirbhaktimaanme priyo naraH||19||
ye tu dharmyaam.rtamida.m yathokta.m paryupaasate|
"sraddadhaanaa matparamaa bhaktaaste.atiiva me priyaaH||20||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade bhaktiyogo naama dvaada"so.adhyaayaH ||12||

trayoda"so.adhyaayaH
"sriibhagavaanuvaaca
ida.m "sariira.m kaunteya k.setramityabhidhiiyate|
etadyo vetti ta.m praahuH k.setraj~na iti tadvidaH||1||
k.setraj~na.m caapi maa.m viddhi sarvak.setre.su bhaarata|
k.setrak.setraj~nayorj~naana.m yattajj~naana.m mata.m mama||2||
tatk.setra.m yacca yaad.rkca yadvikaari yata"sca yat|
sa ca yo yatprabhaava"sca tatsamaasena me "s.rNu||3||
.r.sibhirbahudhaa giita.m chandobhirvividhaiH p.rthak|
brahmasuutrapadai"scaiva hetumadbhirvini"scitaiH||4||
mahaabhuutaanyaha.mkaaro buddhiravyaktameva ca|
indriyaaNi da"saika.m ca pa~nca cendriyagocaraaH||5||
icchaa dve.saH sukha.m duHkha.m sa.mghaata"scetanaa dh.rtiH|
etatk.setra.m samaasena savikaaramudaah.rtam||6||
amaanitvamadambhitvamahi.msaa k.saantiraarjavam|
aacaaryopaasana.m "sauca.m sthairyamaatmavinigrahaH||7||
indriyaarthe.su vairaagyamanaha.mkaara eva ca|
janmam.rtyujaraavyaadhiduHkhado.saanudar"sanam||8||
asaktiranabhi.sva"ngaH putradaarag.rhaadi.su|
nitya.m ca samacittatvami.s.taani.s.topapatti.su||9||
mayi caananyayogena bhaktiravyabhicaariNii|
viviktade"sasevitvamaratirjanasa.msadi||10||
adhyaatmaj~naananityatva.m tattvaj~naanaarthadar"sanam|
etajj~naanamiti proktamaj~naana.m yadato.anyathaa||11||
j~neya.m yattatpravak.syaami yajj~naatvaam.rtama"snute|
anaadimatpara.m brahma na sattannaasaducyate||12||
sarvataHpaaNipaada.m tatsarvato.ak.si"siromukham|
sarvataH"srutimalloke sarvamaav.rtya ti.s.thati||13||
sarvendriyaguNaabhaasa.m sarvendriyavivarjitam|
asakta.m sarvabh.rccaiva nirguNa.m guNabhokt.r ca||14||
bahiranta"sca bhuutaanaamacara.m carameva ca|
suuk.smatvaattadavij~neya.m duurastha.m caantike ca tat||15||
avibhakta.m ca bhuute.su vibhaktamiva ca sthitam|
bhuutabhart.r ca tajj~neya.m grasi.sNu prabhavi.sNu ca||16||
jyoti.saamapi tajjyotistamasaH paramucyate|
j~naana.m j~neya.m j~naanagamya.m h.rdi sarvasya vi.s.thitam||17||
iti k.setra.m tathaa j~naana.m j~neya.m cokta.m samaasataH|
madbhakta etadvij~naaya madbhaavaayopapadyate||18||
prak.rti.m puru.sa.m caiva viddhyanaadi ubhaavapi|
vikaaraa.m"sca guNaa.m"scaiva viddhi prak.rtisa.mbhavaan||19||
kaaryakaaraNakart.rtve hetuH prak.rtirucyate|
puru.saH sukhaduHkhaanaa.m bhokt.rtve heturucyate||20||
puru.saH prak.rtistho hi bhu"nkte prak.rtijaanguNaan|
kaaraNa.m guNasa"ngo.asya sadasadyonijanmasu||21||
upadra.s.taanumantaa ca bhartaa bhoktaa mahe"svaraH|
paramaatmeti caapyukto dehe.asminpuru.saH paraH||22||
ya eva.m vetti puru.sa.m prak.rti.m ca guNaiH saha|
sarvathaa vartamaano.api na sa bhuuyo.abhijaayate||23||
dhyaanenaatmani pa"syanti kecidaatmaanamaatmanaa|
anye saa.mkhyena yogena karmayogena caapare||24||
anye tvevamajaanantaH "srutvaanyebhya upaasate|
te.api caatitarantyeva m.rtyu.m "srutiparaayaNaaH||25||
yaavatsa.mjaayate ki.mcitsattva.m sthaavaraja"ngamam|
k.setrak.setraj~nasa.myogaattadviddhi bharatar.sabha||26||
sama.m sarve.su bhuute.su ti.s.thanta.m parame"svaram|
vina"syatsvavina"syanta.m yaH pa"syati sa pa"syati||27||
sama.m pa"syanhi sarvatra samavasthitamii"svaram|
na hinastyaatmanaatmaana.m tato yaati paraa.m gatim||28||
prak.rtyaiva ca karmaaNi kriyamaaNaani sarva"saH|
yaH pa"syati tathaatmaanamakartaara.m sa pa"syati||29||
yadaa bhuutap.rthagbhaavamekasthamanupa"syati|
tata eva ca vistaara.m brahma sa.mpadyate tadaa||30||
anaaditvaannirguNatvaatparamaatmaayamavyayaH|
"sariirastho.api kaunteya na karoti na lipyate||31||
yathaa sarvagata.m sauk.smyaadaakaa"sa.m nopalipyate|
sarvatraavasthito dehe tathaatmaa nopalipyate||32||
yathaa prakaa"sayatyekaH k.rtsna.m lokamima.m raviH|
k.setra.m k.setrii tathaa k.rtsna.m prakaa"sayati bhaarata||33||
k.setrak.setraj~nayorevamantara.m j~naanacak.su.saa|
bhuutaprak.rtimok.sa.m ca ye viduryaanti te param||34||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade k.setrak.setraj~navibhaagayogo naama trayoda"so.adhyaayaH ||13||

caturda"so.adhyaayaH
"sriibhagavaanuvaaca
para.m bhuuyaH pravak.syaami j~naanaanaa.m j~naanamuttamam|
yajj~naatvaa munayaH sarve paraa.m siddhimito gataaH||1||
ida.m j~naanamupaa"sritya mama saadharmyamaagataaH|
sarge.api nopajaayante pralaye na vyathanti ca||2||
mama yonirmahadbrahma tasmingarbha.m dadhaamyaham|
sa.mbhavaH sarvabhuutaanaa.m tato bhavati bhaarata||3||
sarvayoni.su kaunteya muurtayaH sa.mbhavanti yaaH|
taasaa.m brahma mahadyoniraha.m biijapradaH pitaa||4||
sattva.m rajastama iti guNaaH prak.rtisa.mbhavaaH|
nibadhnanti mahaabaaho dehe dehinamavyayam||5||
tatra sattva.m nirmalatvaatprakaa"sakamanaamayam|
sukhasa"ngena badhnaati j~naanasa"ngena caanagha||6||
rajo raagaatmaka.m viddhi t.r.sNaasa"ngasamudbhavam|
tannibadhnaati kaunteya karmasa"ngena dehinam||7||
tamastvaj~naanaja.m viddhi mohana.m sarvadehinaam|
pramaadaalasyanidraabhistannibadhnaati bhaarata||8||
sattva.m sukhe sa.mjayati rajaH karmaNi bhaarata|
j~naanamaav.rtya tu tamaH pramaade sa.mjayatyuta||9||
rajastama"scaabhibhuuya sattva.m bhavati bhaarata|
rajaH sattva.m tama"scaiva tamaH sattva.m rajastathaa||10||
sarvadvaare.su dehe.asminprakaa"sa upajaayate|
j~naana.m yadaa tadaa vidyaadviv.rddha.m sattvamityuta||11||
lobhaH prav.rttiraarambhaH karmaNaama"samaH sp.rhaa|
rajasyetaani jaayante viv.rddhe bharatar.sabha||12||
aprakaa"so.aprav.rtti"sca pramaado moha eva ca|
tamasyetaani jaayante viv.rddhe kurunandana||13||
yadaa sattve prav.rddhe tu pralaya.m yaati dehabh.rt|
tadottamavidaa.m lokaanamalaanpratipadyate||14||
rajasi pralaya.m gatvaa karmasa"ngi.su jaayate|
tathaa praliinastamasi muu.dhayoni.su jaayate||15||
karmaNaH suk.rtasyaahuH saattvika.m nirmala.m phalam|
rajasastu phala.m duHkhamaj~naana.m tamasaH phalam||16||
sattvaatsa.mjaayate j~naana.m rajaso lobha eva ca|
pramaadamohau tamaso bhavato.aj~naanameva ca||17||
uurdhva.m gacchanti sattvasthaa madhye ti.s.thanti raajasaaH|
jaghanyaguNav.rttisthaa adho gacchanti taamasaaH||18||
naanya.m guNebhyaH kartaara.m yadaa dra.s.taanupa"syati|
guNebhya"sca para.m vetti madbhaava.m so.adhigacchati||19||
guNaanetaanatiitya triindehii dehasamudbhavaan|
janmam.rtyujaraaduHkhairvimukto.am.rtama"snute||20||
arjuna uvaaca
kairli"ngaistriinguNaanetaanatiito bhavati prabho|
kimaacaaraH katha.m caitaa.mstriinguNaanativartate||21||
"sriibhagavaanuvaaca
prakaa"sa.m ca prav.rtti.m ca mohameva ca paaN.dava|
ta dve.s.ti sa.mprav.rttaani na niv.rttaani kaa"nk.sati||22||
udaasiinavadaasiino guNairyo na vicaalyate|
guNaa vartanta ityeva yo.avati.s.thati ne"ngate||23||
samaduHkhasukhaH svasthaH samalo.s.taa"smakaa~ncanaH|
tulyapriyaapriyo dhiirastulyanindaatmasa.mstutiH||24||
maanaapamaanayostulyastulyo mitraaripak.sayoH|
sarvaarambhaparityaagii guNaatiitaH sa ucyate||25||
maa.m ca yo.avyabhicaareNa bhaktiyogena sevate|
sa guNaansamatiityaitaanbrahmabhuuyaaya kalpate||26||
brahmaNo hi prati.s.thaahamam.rtasyaavyayasya ca|
"saa"svatasya ca dharmasya sukhasyaikaantikasya ca||27||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade guNatrayavibhaagayogo naama caturda"so.adhyaayaH ||14||

pa~ncada"so.adhyaayaH
"sriibhagavaanuvaaca
uurdhvamuulamadhaH"saakhama"svattha.m praahuravyayam|
chandaa.msi yasya parNaani yasta.m veda sa vedavit||1||
adha"scordhva.m pras.rtaastasya "saakhaa guNaprav.rddhaa vi.sayapravaalaaH|
adha"sca muulaanyanusa.mtataani karmaanubandhiini manu.syaloke||2||
na ruupamasyeha tathopalabhyate naanto na caadirna ca sa.mprati.s.thaa|
a"svatthamena.m suviruu.dhamuulamasa"nga"sastreNa d.r.dhena chittvaa||3||
tataH pada.m tatparimaargitavya.m yasmingataa na nivartanti bhuuyaH|
tameva caadya.m puru.sa.m prapadye yataH prav.rttiH pras.rtaa puraaNii||4||
nirmaanamohaa jitasa"ngado.saa adhyaatmanityaa viniv.rttakaamaaH|
dvandvairvimuktaaH sukhaduHkhasa.mj~nairgacchantyamuu.dhaaH padamavyaya.m tat||5||
na tadbhaasayate suuryo na "sa"saa"nko na paavakaH|
yadgatvaa na nivartante taddhaama parama.m mama||6||
mamaivaa.m"so jiivaloke jiivabhuutaH sanaatanaH|
manaH.sa.s.thaaniindriyaaNi prak.rtisthaani kar.sati||7||
"sariira.m yadavaapnoti yaccaapyutkraamatii"svaraH|
g.rhiitvaitaani sa.myaati vaayurgandhaanivaa"sayaat||8||
"srotra.m cak.suH spar"sana.m ca rasana.m ghraaNameva ca|
adhi.s.thaaya mana"scaaya.m vi.sayaanupasevate||9||
utkraamanta.m sthita.m vaapi bhu~njaana.m vaa guNaanvitam|
vimuu.dhaa naanupa"syanti pa"syanti j~naanacak.su.saH||10||
yatanto yogina"scaina.m pa"syantyaatmanyavasthitam|
yatanto.apyak.rtaatmaano naina.m pa"syantyacetasaH||11||
yadaadityagata.m tejo jagadbhaasayate.akhilam|
yaccandramasi yaccaagnau tattejo viddhi maamakam||12||
gaamaavi"sya ca bhuutaani dhaarayaamyahamojasaa|
pu.sNaami cau.sadhiiH sarvaaH somo bhuutvaa rasaatmakaH||13||
aha.m vai"svaanaro bhuutvaa praaNinaa.m dehamaa"sritaH|
praaNaapaanasamaayuktaH pacaamyanna.m caturvidham||14||
sarvasya caaha.m h.rdi sannivi.s.to mattaH sm.rtirj~naanamapohana.m ca|
vedai"sca sarvairahameva vedyo vedaantak.rdvedavideva caaham||15||
dvaavimau puru.sau loke k.sara"scaak.sara eva ca|
k.saraH sarvaaNi bhuutaani kuu.tastho.ak.sara ucyate||16||
uttamaH puru.sastvanyaH paramaatmetyudhaah.rtaH|
yo lokatrayamaavi"sya bibhartyavyaya ii"svaraH||17||
yasmaatk.saramatiito.ahamak.saraadapi cottamaH|
ato.asmi loke vede ca prathitaH puru.sottamaH||18||
yo maamevamasa.mmuu.dho jaanaati puru.sottamam|
sa sarvavidbhajati maa.m sarvabhaavena bhaarata||19||
iti guhyatama.m "saastramidamukta.m mayaanagha|
etadbuddhvaa buddhimaansyaatk.rtak.rtya"sca bhaarata||20||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade puru.sottamayogo naama pa~ncada"so.adhyaayaH ||15||

.so.da"so.adhyaayaH
"sriibhagavaanuvaaca
abhaya.m sattvasa.m"suddhirj~naanayogavyavasthitiH|
daana.m dama"sca yaj~na"sca svaadhyaayastapa aarjavam||1||
ahi.msaa satyamakrodhastyaagaH "saantirapai"sunam|
dayaa bhuute.svaloluptva.m maardava.m hriiracaapalam||2||
tejaH k.samaa dh.rtiH "saucamadroho naatimaanitaa|
bhavanti sa.mpada.m daiviimabhijaatasya bhaarata||3||
dambho darpo.abhimaana"sca krodhaH paaru.syameva ca|
aj~naana.m caabhijaatasya paartha sa.mpadamaasuriim||4||
daivii sa.mpadvimok.saaya nibandhaayaasurii mataa|
maa "sucaH sa.mpada.m daiviimabhijaato.asi paaN.dava||5||
dvau bhuutasargau loke.asmindaiva aasura eva ca|
daivo vistara"saH prokta aasura.m paartha me "s.rNu||6||
prav.rtti.m ca niv.rtti.m ca janaa na viduraasuraaH|
na "sauca.m naapi caacaaro na satya.m te.su vidyate||7||
asatyamaprati.s.tha.m te jagadaahuranii"svaram|
aparasparasa.mbhuuta.m kimanyatkaamahaitukam||8||
etaa.m d.r.s.timava.s.tabhya na.s.taatmaano.alpabuddhayaH|
prabhavantyugrakarmaaNaH k.sayaaya jagato.ahitaaH||9||
kaamamaa"sritya du.spuura.m dambhamaanamadaanvitaaH|
mohaadg.rhiitvaasadgraahaanpravartante.a"sucivrataaH||10||
cintaamaparimeyaa.m ca pralayaantaamupaa"sritaaH|
kaamopabhogaparamaa etaavaditi ni"scitaaH||11||
aa"saapaa"sa"satairbaddhaaH kaamakrodhaparaayaNaaH|
iihante kaamabhogaarthamanyaayenaarthasa.mcayaan||12||
idamadya mayaa labdhamima.m praapsye manoratham|
idamastiidamapi me bhavi.syati punardhanam||13||
asau mayaa hataH "satrurhani.sye caaparaanapi|
ii"svaro.ahamaha.m bhogii siddho.aha.m balavaansukhii||14||
aa.dhyo.abhijanavaanasmi ko.anyosti sad.r"so mayaa|
yak.sye daasyaami modi.sya ityaj~naanavimohitaaH||15||
anekacittavibhraantaa mohajaalasamaav.rtaaH|
prasaktaaH kaamabhoge.su patanti narake.a"sucau||16||
aatmasa.mbhaavitaaH stabdhaa dhanamaanamadaanvitaaH|
yajante naamayaj~naiste dambhenaavidhipuurvakam||17||
aha.mkaara.m bala.m darpa.m kaama.m krodha.m ca sa.m"sritaaH|
maamaatmaparadehe.su pradvi.santo.abhyasuuyakaaH||18||
taanaha.m dvi.sataH kruuraansa.msaare.su naraadhamaan|
k.sipaamyajasrama"subhaanaasurii.sveva yoni.su||19||
aasurii.m yonimaapannaa muu.dhaa janmani janmani|
maamapraapyaiva kaunteya tato yaantyadhamaa.m gatim||20||
trividha.m narakasyeda.m dvaara.m naa"sanamaatmanaH|
kaamaH krodhastathaa lobhastasmaadetattraya.m tyajet||21||
etairvimuktaH kaunteya tamodvaaraistribhirnaraH|
aacaratyaatmanaH "sreyastato yaati paraa.m gatim||22||
yaH "saastravidhimuts.rjya vartate kaamakaarataH|
na sa siddhimavaapnoti na sukha.m na paraa.m gatim||23||
tasmaacchaastra.m pramaaNa.m te kaaryaakaaryavyavasthitau|
j~naatvaa "saastravidhaanokta.m karma kartumihaarhasi||24||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade daivaasurasa.mpadvibhaagayogo naama .so.da"so.adhyaayaH ||16||

saptada"so.adhyaayaH
arjuna uvaaca
ye "saastravidhimuts.rjya yajante "sraddhayaanvitaaH|
te.saa.m ni.s.thaa tu kaa k.r.sNa sattvamaaho rajastamaH||1||
"sriibhagavaanuvaaca
trividhaa bhavati "sraddhaa dehinaa.m saa svabhaavajaa|
saattvikii raajasii caiva taamasii ceti taa.m "s.rNu||2||
sattvaanuruupaa sarvasya "sraddhaa bhavati bhaarata|
"sraddhaamayo.aya.m puru.so yo yacchraddhaH sa eva saH||3||
yajante saattvikaa devaanyak.sarak.saa.msi raajasaaH|
pretaanbhuutagaNaa.m"scaanye yajante taamasaa janaaH||4||
a"saastravihita.m ghora.m tapyante ye tapo janaaH|
dambhaaha.mkaarasa.myuktaaH kaamaraagabalaanvitaaH||5||
kar.sayantaH "sariirastha.m bhuutagraamamacetasaH|
maa.m caivaantaH"sariirastha.m taanviddhyaasurani"scayaan||6||
aahaarastvapi sarvasya trividho bhavati priyaH|
yaj~nastapastathaa daana.m te.saa.m bhedamima.m "s.rNu||7||
aayuHsattvabalaarogyasukhapriitivivardhanaaH|
rasyaaH snigdhaaH sthiraa h.rdyaa aahaaraaH saattvikapriyaaH||8||
ka.tvamlalavaNaatyu.sNatiik.sNaruuk.savidaahinaH|
aahaaraa raajasasye.s.taa duHkha"sokaamayapradaaH||9||
yaatayaama.m gatarasa.m puuti paryu.sita.m ca yat|
ucchi.s.tamapi caamedhya.m bhojana.m taamasapriyam||10||
aphalaakaa"nk.sibhiryaj~no vidhid.r.s.to ya ijyate|
ya.s.tavyameveti manaH samaadhaaya sa saattvikaH||11||
abhisa.mdhaaya tu phala.m dambhaarthamapi caiva yat|
ijyate bharata"sre.s.tha ta.m yaj~na.m viddhi raajasam||12||
vidhihiinamas.r.s.taanna.m mantrahiinamadak.siNam|
"sraddhaavirahita.m yaj~na.m taamasa.m paricak.sate||13||
devadvijagurupraaj~napuujana.m "saucamaarjavam|
brahmacaryamahi.msaa ca "saariira.m tapa ucyate||14||
anudvegakara.m vaakya.m satya.m priyahita.m ca yat|
svaadhyaayaabhyasana.m caiva vaa"nmaya.m tapa ucyate||15||
manaH prasaadaH saumyatva.m maunamaatmavinigrahaH|
bhaavasa.m"suddhirityetattapo maanasamucyate||16||
"sraddhayaa parayaa tapta.m tapastattrividha.m naraiH|
aphalaakaa"nk.sibhiryuktaiH saattvika.m paricak.sate||17||
satkaaramaanapuujaartha.m tapo dambhena caiva yat|
kriyate tadiha prokta.m raajasa.m calamadhruvam||18||
muu.dhagraaheNaatmano yatpii.dayaa kriyate tapaH|
parasyotsaadanaartha.m vaa tattaamasamudaah.rtam||19||
daatavyamiti yaddaana.m diiyate.anupakaariNe|
de"se kaale ca paatre ca taddaana.m saattvika.m sm.rtam||20||
yattu prattyupakaaraartha.m phalamuddi"sya vaa punaH|
diiyate ca parikli.s.ta.m taddaana.m raajasa.m sm.rtam||21||
ade"sakaale yaddaanamapaatrebhya"sca diiyate|
asatk.rtamavaj~naata.m tattaamasamudaah.rtam||22||
.o tatsaditi nirde"so brahmaNastrividhaH sm.rtaH|
braahmaNaastena vedaa"sca yaj~naa"sca vihitaaH puraa||23||
tasmaadomityudaah.rtya yaj~nadaanatapaHkriyaaH|
pravartante vidhaanoktaaH satata.m brahmavaadinaam||24||
tadityanabhisa.mdhaaya phala.m yaj~natapaHkriyaaH|
daanakriyaa"sca vividhaaH kriyante mok.sakaa"nk.sibhiH||25||
sadbhaave saadhubhaave ca sadityetatprayujyate|
pra"saste karmaNi tathaa sacchabdaH paartha yujyate||26||
yaj~ne tapasi daane ca sthitiH saditi cocyate|
karma caiva tadarthiiya.m sadityevaabhidhiiyate||27||
a"sraddhayaa huta.m datta.m tapastapta.m k.rta.m ca yat|
asadityucyate paartha na ca tatprepya no iha||28||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade "sraddhaatrayavibhaagayogo naama saptada"so.adhyaayaH ||17||

a.s.taada"so.adhyaayaH
arjuna uvaaca
sa.mnyaasasya mahaabaaho tattvamicchaami veditum|
tyaagasya ca h.r.siike"sa p.rthakke"sini.suudana||1||
"sriibhagavaanuvaaca
kaamyaanaa.m karmaNaa.m nyaasa.m sa.mnyaasa.m kavayo viduH|
sarvakarmaphalatyaaga.m praahustyaaga.m vicak.saNaaH||2||
tyaajya.m do.savadityeke karma praahurmanii.siNaH|
yaj~nadaanatapaHkarma na tyaajyamiti caapare||3||
ni"scaya.m "s.rNu me tatra tyaage bharatasattama|
tyaago hi puru.savyaaghra trividhaH sa.mprakiirtitaH||4||
yaj~nadaanatapaHkarma na tyaajya.m kaaryameva tat|
yaj~no daana.m tapa"scaiva paavanaani manii.siNaam||5||
etaanyapi tu karmaaNi sa"nga.m tyaktvaa phalaani ca|
kartavyaaniiti me paartha ni"scita.m matamuttamam||6||
niyatasya tu sa.mnyaasaH karmaNo nopapadyate|
mohaattasya parityaagastaamasaH parikiirtitaH||7||
duHkhamityeva yatkarma kaayakle"sabhayaattyajet|
sa k.rtvaa raajasa.m tyaaga.m naiva tyaagaphala.m labhet||8||
kaaryamityeva yatkarma niyata.m kriyate.arjuna|
sa"nga.m tyaktvaa phala.m caiva sa tyaagaH saattviko mataH||9||
na dve.s.tyaku"sala.m karma ku"sale naanu.sajjate|
tyaagii sattvasamaavi.s.to medhaavii chinnasa.m"sayaH||10||
na hi dehabh.rtaa "sakya.m tyaktu.m karmaaNya"se.sataH|
yastu karmaphalatyaagii sa tyaagiityabhidhiiyate||11||
ani.s.tami.s.ta.m mi"sra.m ca trividha.m karmaNaH phalam|
bhavatyatyaaginaa.m pretya na tu sa.mnyaasinaa.m kvacit||12||
pa~ncaitaani mahaabaaho kaaraNaani nibodha me|
saa.mkhye k.rtaante proktaani siddhaye sarvakarmaNaam||13||
adhi.s.thaana.m tathaa kartaa karaNa.m ca p.rthagvidham|
vividhaa"sca p.rthakce.s.taa daiva.m caivaatra pa~ncamam||14||
"sariiravaa"nmanobhiryatkarma praarabhate naraH|
nyaayya.m vaa vipariita.m vaa pa~ncaite tasya hetavaH||15||
tatraiva.m sati kartaaramaatmaana.m kevala.m tu yaH|
pa"syatyak.rtabuddhitvaanna sa pa"syati durmatiH||16||
yasya naaha.mk.rto bhaavo buddhiryasya na lipyate|
hatvaa.api sa imaa~mllokaanna hanti na nibadhyate||17||
j~naana.m j~neya.m parij~naataa trividhaa karmacodanaa|
karaNa.m karma karteti trividhaH karmasa.mgrahaH||18||
j~naana.m karma ca kartaa ca tridhaiva guNabhedataH|
procyate guNasa.mkhyaane yathaavacch.rNu taanyapi||19||
sarvabhuute.su yenaika.m bhaavamavyayamiik.sate|
avibhakta.m vibhakte.su tajj~naana.m viddhi saattvikam||20||
p.rthaktvena tu yajj~naana.m naanaabhaavaanp.rthagvidhaan|
vetti sarve.su bhuute.su tajj~naana.m viddhi raajasam||21||
yattu k.rtsnavadekasminkaarye saktamahaitukam|
atattvaarthavadalpa.m ca tattaamasamudaah.rtam||22||
niyata.m sa"ngarahitamaraagadve.sataH k.rtam|
aphalaprepsunaa karma yattatsaattvikamucyate||23||
yattu kaamepsunaa karma saaha.mkaareNa vaa punaH|
kriyate bahulaayaasa.m tadraajasamudaah.rtam||24||
anubandha.m k.saya.m hi.msaamanapek.sya ca pauru.sam|
mohaadaarabhyate karma yattattaamasamucyate||25||
muktasa"ngo.anaha.mvaadii dh.rtyutsaahasamanvitaH|
siddhyasiddhyornirvikaaraH kartaa saattvika ucyate||26||
raagii karmaphalaprepsurlubdho hi.msaatmako.a"suciH|
har.sa"sokaanvitaH kartaa raajasaH parikiirtitaH||27||
ayuktaH praak.rtaH stabdhaH "sa.tho nai.sk.rtiko.alasaH|
vi.saadii diirghasuutrii ca kartaa taamasa ucyate||28||
buddherbheda.m dh.rte"scaiva guNatastrividha.m "s.rNu|
procyamaanama"se.seNa p.rthaktvena dhana.mjaya||29||
prav.rtti.m ca niv.rtti.m ca kaaryaakaarye bhayaabhaye|
bandha.m mok.sa.m ca yaa vetti buddhiH saa paartha saattvikii||30||
yayaa dharmamadharma.m ca kaarya.m caakaaryameva ca|
ayathaavatprajaanaati buddhiH saa paartha raajasii||31||
adharma.m dharmamiti yaa manyate tamasaav.rtaa|
sarvaarthaanvipariitaa.m"sca buddhiH saa paartha taamasii||32||
dh.rtyaa yayaa dhaarayate manaHpraaNendriyakriyaaH|
yogenaavyabhicaariNyaa dh.rtiH saa paartha saattvikii||33||
yayaa tu dharmakaamaarthaandh.rtyaa dhaarayate.arjuna|
prasa"ngena phalaakaa"nk.sii dh.rtiH saa paartha raajasii||34||
yayaa svapna.m bhaya.m "soka.m vi.saada.m madameva ca|
na vimu~ncati durmedhaa dh.rtiH saa paartha taamasii||35||
sukha.m tvidaanii.m trividha.m "s.rNu me bharatar.sabha|
abhyaasaadramate yatra duHkhaanta.m ca nigacchati||36||
yattadagre vi.samiva pariNaame.am.rtopamam|
tatsukha.m saattvika.m proktamaatmabuddhiprasaadajam||37||
vi.sayendriyasa.myogaadyattadagre.am.rtopamam|
pariNaame vi.samiva tatsukha.m raajasa.m sm.rtam||38||
yadagre caanubandhe ca sukha.m mohanamaatmanaH|
nidraalasyapramaadottha.m tattaamasamudaah.rtam||39||
na tadasti p.rthivyaa.m vaa divi deve.su vaa punaH|
sattva.m prak.rtijairmukta.m yadebhiH syaattribhirguNaiH||40||
braahmaNak.satriyavi"saa.m "suudraaNaa.m ca para.mtapa|
karmaaNi pravibhaktaani svabhaavaprabhavairguNaiH||41||
"samo damastapaH "sauca.m k.saantiraarjavameva ca|
j~naana.m vij~naanamaastikya.m brahmakarma svabhaavajam||42||
"saurya.m tejo dh.rtirdaak.sya.m yuddhe caapyapalaayanam|
daanamii"svarabhaava"sca k.saatra.m karma svabhaavajam||43||
k.r.sigaurak.syavaaNijya.m vai"syakarma svabhaavajam|
paricaryaatmaka.m karma "suudrasyaapi svabhaavajam||44||
sve sve karmaNyabhirataH sa.msiddhi.m labhate naraH|
svakarmanirataH siddhi.m yathaa vindati tacch.rNu||45||
yataH prav.rttirbhuutaanaa.m yena sarvamida.m tatam|
svakarmaNaa tamabhyarcya siddhi.m vindati maanavaH||46||
"sreyaansvadharmo viguNaH paradharmotsvanu.s.thitaat|
svabhaavaniyata.m karma kurvannaapnoti kilbi.sam||47||
sahaja.m karma kaunteya sado.samapi na tyajet|
sarvaarambhaa hi do.seNa dhuumenaagnirivaav.rtaaH||48||
asaktabuddhiH sarvatra jitaatmaa vigatasp.rhaH|
nai.skarmyasiddhi.m paramaa.m sa.mnyaasenaadhigacchati||49||
siddhi.m praapto yathaa brahma tathaapnoti nibodha me|
samaasenaiva kaunteya ni.s.thaa j~naanasya yaa paraa||50||
buddhyaa vi"suddhayaa yukto dh.rtyaatmaana.m niyamya ca|
"sabdaadiinvi.sayaa.mstyaktvaa raagadve.sau vyudasya ca||51||
viviktasevii laghvaa"sii yatavaakkaayamaanasaH|
dhyaanayogaparo nitya.m vairaagya.m samupaa"sritaH||52||
aha.mkaara.m bala.m darpa.m kaama.m krodha.m parigraham|
vimucya nirmamaH "saanto brahmabhuuyaaya kalpate||53||
brahmabhuutaH prasannaatmaa na "socati na kaa"nk.sati|
samaH sarve.su bhuute.su madbhakti.m labhate paraam||54||
bhaktyaa maamabhijaanaati yaavaanya"scaasmi tattvataH|
tato maa.m tattvato j~naatvaa vi"sate tadanantaram||55||
sarvakarmaaNyapi sadaa kurvaaNo madvyapaa"srayaH|
matprasaadaadavaapnoti "saa"svata.m padamavyayam||56||
cetasaa sarvakarmaaNi mayi sa.mnyasya matparaH|
buddhiyogamupaa"sritya maccittaH satata.m bhava||57||
maccittaH sarvadurgaaNi matprasaadaattari.syasi|
atha cettvamaha.mkaaraanna "sro.syasi vina"nk.syasi||58||
yadaha.mkaaramaa"sritya na yotsya iti manyase|
mithyai.sa vyavasaayaste prak.rtistvaa.m niyok.syati||59||
svabhaavajena kaunteya nibaddhaH svena karmaNaa|
kartu.m necchasi yanmohaatkari.syasyava"so.api tat||60||
ii"svaraH sarvabhuutaanaa.m h.rdde"se.arjuna ti.s.thati|
bhraamayansarvabhuutaani yantraaruu.dhaani maayayaa||61||
tameva "saraNa.m gaccha sarvabhaavena bhaarata|
tatprasaadaatparaa.m "saanti.m sthaana.m praapsyasi "saa"svatam||62||
iti te j~naanamaakhyaata.m guhyaadguhyatara.m mayaa|
vim.r"syaitada"se.seNa yathecchasi tathaa kuru||63||
sarvaguhyatama.m bhuuyaH "s.rNu me parama.m vacaH|
i.s.to.asi me d.r.dhamiti tato vak.syaami te hitam||64||
manmanaa bhava madbhakto madyaajii maa.m namaskuru|
maamevai.syasi satya.m te pratijaane priyo.asi me||65||
sarvadharmaanparityajya maameka.m "saraNa.m vraja|
aha.m tvaa sarvapaapebhyo mok.sayi.syaami maa "sucaH||66||
ida.m te naatapaskaaya naabhaktaaya kadaacana|
na caa"su"sruu.save vaacya.m na ca maa.m yo.abhyasuuyati||67||
ya ima.m parama.m guhya.m madbhakte.svabhidhaasyati|
bhakti.m mayi paraa.m k.rtvaa maamevai.syatyasa.m"sayaH||68||
na ca tasmaanmanu.sye.su ka"scinme priyak.rttamaH|
bhavitaa na ca me tasmaadanyaH priyataro bhuvi||69||
adhye.syate ca ya ima.m dharmya.m sa.mvaadamaavayoH|
j~naanayaj~nena tenaahami.s.taH syaamiti me matiH||70||
"sraddhaavaananasuuya"sca "s.rNuyaadapi yo naraH|
so.api muktaH "subhaa~mllokaanpraapnuyaatpuNyakarmaNaam||71||
kaccidetacchruta.m paartha tvayaikaagreNa cetasaa|
kaccidaj~naanasa.mmohaH prana.s.taste dhana.mjaya||72||
arjuna uvaaca
na.s.to mohaH sm.rtirlabdhaa tvatprasaadaanmayaacyuta|
sthito.asmi gatasa.mdehaH kari.sye vacana.m tava||73||
sa.mjaya uvaaca
ityaha.m vaasudevasya paarthasya ca mahaatmanaH|
sa.mvaadamimama"srau.samadbhuta.m romahar.saNam||74||
vyaasaprasaadaacchrutavaanetadguhyamaha.m param|
yoga.m yoge"svaraatk.r.sNaatsaak.saatkathayataH svayam||75||
raajansa.msm.rtya sa.msm.rtya sa.mvaadamimamadbhutam|
ke"savaarjunayoH puNya.m h.r.syaami ca muhurmuhuH||76||
tacca sa.msm.rtya sa.msm.rtya ruupamatyadbhuta.m hareH|
vismayo me mahaanraajanh.r.syaami ca punaH punaH||77||
yatra yoge"svaraH k.r.sNo yatra paartho dhanurdharaH|
tatra "sriirvijayo bhuutirdhruvaa niitirmatirmama||78||
 

.o tatsaditi "sriimadbhagavadgiitaasuupani.satsu brahmavidyaayaa.m yoga"saastre "sriik.r.sNaarjunasa.mvaade mok.sasa.mnyaasayogo naamaa.s.taada"so.adhyaayaH ||18||