Bhagavad Gita in Harvard-Kyoto romanization
| dhRtarASTra uvAca - | |||
| dharmakSetre kurukSetre samavetA yuyutsavaH | - | mAmakAH pANDavAzcaiva kimakurvata saMjaya | --1-- |
| saMjaya uvAca - | |||
| dRSTvA tu pANDavAnIkaM vyUDhaM duryodhanastadA | - | AcAryamupasaMgamya rAjA vacanamabravIt | --2-- |
| pazyaitAM pANDuputrANAmAcArya mahatIM camUm | - | vyUDhAM drupadaputreNa tava ziSyeNa dhImatA | --3-- |
| atra zUrA maheSvAsA bhImArjunasamA yudhi | - | yuyudhAno virATazca drupadazca mahArathaH | --4-- |
| dhRSTaketuzcekitAnaH kAzirAjazca vIryavAn | - | purujitkuntibhojazca zaibyazca narapuMgavaH | --5-- |
| yudhAmanyuzca vikrAnta uttamaujAzca vIryavAn | - | saubhadro draupadeyAzca sarva eva mahArathAH | --6-- |
| asmAkaM tu viziSTA ye tAnnibodha dvijottama | - | nAyakA mama sainyasya saMjJArthaM tAnbravImi te | --7-- |
| bhavAnbhISmazca karNazca kRpazca samitiMjayaH | - | azvatthAmA vikarNazca saumadattistathaiva ca | --8-- |
| anye ca bahavaH zUrA madarthe tyaktajIvitAH | - | nAnAzastrapraharaNAH sarve yuddhavizAradAH | --9-- |
| aparyAptaM tadasmAkaM balaM bhISmAbhirakSitam | - | paryAptaM tvidameteSAM balaM bhImAbhirakSitam | --10-- |
| ayaneSu ca sarveSu yathAbhAgamavasthitAH | - | bhISmamevAbhirakSantu bhavantaH sarva eva hi | --11-- |
| tasya saMjanayanharSaM kuruvRddhaH pitAmahaH | - | siMhanAdaM vinadyoccaiH zaGkhaM dadhmau pratApavAn | --12-- |
| tataH zaGkhAzca bheryazca paNavAnakagomukhAH | - | sahasaivAbhyahanyanta sa zabdastumulo'bhavat | --13-- |
| tataH zvetairhayairyukte mahati syandane sthitau | - | mAdhavaH pANDavazcaiva divyau zaGkhau pradaghmatuH | --14-- |
| pAJcajanyaM hRSIkezo devadattaM dhanaMjayaH | - | pauNDraM dadhmau mahAzaGkhaM bhImakarmA vRkodaraH | --15-- |
| anantavijayaM rAjA kuntIputro yudhiSThiraH | - | nakulaH sahadevazca sughoSamaNipuSpakau | --16-- |
| kAzyazca parameSvAsaH zikhaNDI ca mahArathaH | - | dhRSTadyumno virATazca sAtyakizcAparAjitaH | --17-- |
| drupado draupadeyAzca sarvazaH pRthivIpate | - | saubhadrazca mahAbAhuH zaGkhAndadhmuH pRthakpRthak | --18-- |
| sa ghoSo dhArtarASTrANAM hRdayAni vyadArayat | - | nabhazca pRthivIM caiva tumulo vyanunAdayan | --19-- |
| atha vyavasthitAndRSTvA dhArtarASTrAnkapidhvajaH | - | pravRtte zastrasaMpAte dhanurudyamya pANDavaH | --20-- |
| hRSIkezaM tadA vAkyamidamAha mahIpate | - | ||
| arjuna uvAca - | |||
| senayorubhayormadhye rathaM sthApaya me'cyuta | --21-- | ||
| yAvadetAnnirIkSe'haM yoddhukAmAnavasthitAn | - | kairmayA saha yoddhavyamasminraNasamudyame | --22-- |
| yotsyamAnAnavekSe'haM ya ete'tra samAgatAH | - | dhArtarASTrasya durbuddheryuddhe priyacikIrSavaH | --23-- |
| saMjaya uvAca - | |||
| evamukto hRSIkezo guDAkezena bhArata | - | senayorubhayormadhye sthApayitvA rathottamam | --24-- |
| bhISmadroNapramukhataH sarveSAM ca mahIkSitAm | - | uvAca pArtha pazyaitAnsamavetAnkurUniti | --25-- |
| tatrApazyatsthitAnpArthaH pitRRnatha pitAmahAn | - | AcAryAnmAtulAnbhrAtRRnputrAnpautrAnsakhIMstathA | --26-- |
| zvazurAnsuhRdazcaiva senayorubhayorapi | - | tAnsamIkSya sa kaunteyaH sarvAnbandhUnavasthitAn | --27-- |
| kRpayA parayAviSTo viSIdannidamabravIt | - | ||
| arjuna uvAca - | |||
| dRSTvemaM svajanaM kRSNa yuyutsuM samupasthitam | --28-- | ||
| sIdanti mama gAtrANi mukhaM ca parizuSyati | - | vepathuzca zarIre me romaharSazca jAyate | --29-- |
| gANDIvaM sraMsate hastAttvakcaiva paridahyate | - | na ca zaknomyavasthAtuM bhramatIva ca me manaH | --30-- |
| nimittAni ca pazyAmi viparItAni kezava | - | na ca zreyo'nupazyAmi hatvA svajanamAhave | --31-- |
| na kAGkSe vijayaM kRSNa na ca rAjyaM sukhAni ca | - | kiM no rAjyena govinda kiM bhogairjIvitena vA | --32-- |
| yeSAmarthe kAGkSitaM no rAjyaM bhogAH sukhAni ca | - | ta ime'vasthitA yuddhe prANAMstyaktvA dhanAni ca | --33-- |
| AcAryAH pitaraH putrAstathaiva ca pitAmahAH | - | mAtulAH zvazurAH pautrAH zyAlAH saMbandhinastathA | --34-- |
| etAnna hantumicchAmi ghnato'pi madhusUdana | - | api trailokyarAjyasya hetoH kiM nu mahIkRte | --35-- |
| nihatya dhArtarASTrAnnaH kA prItiH syAjjanArdana | - | pApamevAzrayedasmAnhatvaitAnAtatAyinaH | --36-- |
| tasmAnnArhA vayaM hantuM dhArtarASTrAnsvabAndhavAn | - | svajanaM hi kathaM hatvA sukhinaH syAma mAdhava | --37-- |
| yadyapyete na pazyanti lobhopahatacetasaH | - | kulakSayakRtaM doSaM mitradrohe ca pAtakam | --38-- |
| kathaM na jJeyamasmAbhiH pApAdasmAnnivartitum | - | kulakSayakRtaM doSaM prapazyadbhirjanArdana | --39-- |
| kulakSaye praNazyanti kuladharmAH sanAtanAH | - | dharme naSTe kulaM kRtsnamadharmo'bhibhavatyuta | --40-- |
| adharmAbhibhavAtkRSNa praduSyanti kulastriyaH | - | strISu duSTAsu vArSNeya jAyate varNasaMkaraH | --41-- |
| saMkaro narakAyaiva kulaghnAnAM kulasya ca | - | patanti pitaro hyeSAM luptapiNDodakakriyAH | --42-- |
| doSairetaiH kulaghnAnAM varNasaMkarakArakaiH | - | utsAdyante jAtidharmAH kuladharmAzca zAzvatAH | --43-- |
| utsannakuladharmANAM manuSyANAM janArdana | - | narake'niyataM vAso bhavatItyanuzuzruma | --44-- |
| aho bata mahatpApaM kartuM vyavasitA vayam | - | yadrAjyasukhalobhena hantuM svajanamudyatAH | --45-- |
| yadi mAmapratIkAramazastraM zastrapANayaH | - | dhArtarASTrA raNe hanyustanme kSemataraM bhavet | --46-- |
| saMjaya uvAca - | |||
| evamuktvArjunaH saMkhye rathopastha upAvizat | - | visRjya sazaraM cApaM zokasaMvignamAnasaH | --47-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
arjunaviSAdayogo nAma prathamo'dhyAyaH --1--
↖
| saMjaya uvAca - | |||
| taM tathA kRpayAviSTamazrupUrNAkulekSaNam | - | viSIdantamidaM vAkyamuvAca madhusUdanaH | --1-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| kutastvA kazmalamidaM viSame samupasthitam | - | anAryajuSTamasvargyamakIrtikaramarjuna | --2-- |
| klaibyaM mA sma gamaH pArtha naitattvayyupapadyate | - | kSudraM hRdayadaurbalyaM tyaktvottiSTha paraMtapa | --3-- |
| arjuna uvAca - | |||
| kathaM bhISmamahaM sAGkhye droNaM ca madhusUdana | - | iSubhiH pratiyotsyAmi pUjArhAvarisUdana | --4-- |
| gurUnahatvA hi mahAnubhAvAnzreyo bhoktuM bhaikSyamapIha loke | - | ||
| hatvArthakAmAMstu gurunihaiva bhuJjIya bhogAn'rudhirapradigdhAn | --5-- | ||
| na caitadvidmaH kataranno garIyo yadvA jayema yadi vA no jayeyuH | - | ||
| yAneva hatvA na jijIviSAmaste'vasthitAH pramukhe dhArtarASTrAH | --6-- | ||
| kArpaNyadoSopahatasvabhAvaH pRcchAmi tvAM dharmasaMmUDhacetAH | - | ||
| yacchreyaH syAnnizcitaM brUhi tanme ziSyaste'haM zAdhi mAM tvAM prapannam | --7-- | ||
| na hi prapazyAmi mamApanudyAdyacchokamucchoSaNamindriyANAm | - | ||
| avApya bhUmAvasapatnamRddhaM rAjyaM surANAmapi cAdhipatyam | --8-- | ||
| saMjaya uvAca - | |||
| evamuktvA hRSIkezaM guDAkezaH paraMtapa | - | na yotsya iti govindamuktvA tUSNIM babhUva ha | --9-- |
| tamuvAca hRSIkezaH prahasanniva bhArata | - | senayorubhayormadhye viSIdantamidaM vacaH | --10-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| azocyAnanvazocastvaM prajJAvAdAMzca bhASase | - | gatAsUnagatAsUMzca nAnuzocanti paNDitAH | --11-- |
| na tvevAhaM jAtu nAsaM na tvaM neme janAdhipAH | - | na caiva na bhaviSyAmaH sarve vayamataH param | --12-- |
| dehino'sminyathA dehe kaumAraM yauvanaM jarA | - | tathA dehAntaraprAptirdhIrastatra na muhyati | --13-- |
| mAtrAsparzAstu kaunteya zItoSNasukhaduHkhadAH | - | AgamApAyino'nityAstAMstitikSasva bhArata | --14-- |
| yaM hi na vyathayantyete puruSaM puruSarSabha | - | samaduHkhasukhaM dhIraM so'mRtatvAya kalpate | --15-- |
| nAsato vidyate bhAvo nAbhAvo vidyate sataH | - | ubhayorapi dRSTo'ntastvanayostattvadarzibhiH | --16-- |
| avinAzi tu tadviddhi yena sarvamidaM tatam | - | vinAzamavyayasyAsya na kazcitkartumarhati | --17-- |
| antavanta ime dehA nityasyoktAH zarIriNaH | - | anAzino'prameyasya tasmAdyudhyasva bhArata | --18-- |
| ya enaM vetti hantAraM yazcainaM manyate hatam | - | ubhau tau na vijAnIto nAyaM hanti na hanyate | --19-- |
| na jAyate mriyate vA kadAcinnAyaM bhUtvA bhavitA vA na bhUyaH | - | ||
| ajo nityaH zAzvato'yaM purANo na hanyate hanyamAne zarIre | --20-- | ||
| vedAvinAzinaM nityaM ya enamajamavyayam | - | athaM sa puruSaH pArtha kaM ghAtayati hanti kam | --21-- |
| vAsAMsi jIrNAni yathA vihAya navAni gRhNAti naro'parANi | - | ||
| tathA zarIrANi vihAya jIrNAnyanyAni saMyAti navAni dehI | --22-- | ||
| nainaM chindanti zastrANi nainaM dahati pAvakaH | - | na cainaM kledayantyApo na zoSayati mArutaH | --23-- |
| acchedyo'yamadAhyo'yamakledyo'zoSya eva ca | - | nityaH sarvagataH sthANuracalo'yaM sanAtanaH | --24-- |
| avyakto'yamacintyo'yamavikAryo'yamucyate | - | tasmAdevaM viditvainaM nAnuzocitumarhasi | --25-- |
| atha cainaM nityajAtaM nityaM vA manyase mRtam | - | tathApi tvaM mahAbAho naivaM zocitumarhasi | --26-- |
| jAtasya hi dhruvo mRtyurdhruvaM janma mRtasya ca | - | tasmAdaparihArye'rthe na tvaM zocitumarhasi | --27-- |
| avyaktAdIni bhUtAni vyaktamadhyAni bhArata | - | avyaktanidhanAnyeva tatra kA paridevanA | --28-- |
| Azcaryavatpazyati kazcidenamAzcaryavadvadati tathaiva cAnyaH | - | ||
| AzcaryavaccainamanyaH zRNoti zrutvApyenaM veda na caiva kazcit | --29-- | ||
| dehI nityamavadhyo'yaM dehe sarvasya bhArata | - | tasmAtsarvANi bhUtAni na tvaM zocitumarhasi | --30-- |
| svadharmamapi cAvekSya na vikampitumarhasi | - | dharmyAddhi yuddhAcchreyo'nyatkSatriyasya na vidyate | --31-- |
| yadRcchayA copapannaM svargadvAramapAvRtam | - | sukhinaH kSatriyAH pArtha labhante yuddhamIdRzam | --32-- |
| atha cettvamimaM dharmyaM saMgrAmaM na kariSyasi | - | tataH svadharmaM kIrtiM ca hitvA pApamavApsyasi | --33-- |
| akIrtiM cApi bhUtAni kathayiSyanti te'vyayAm | - | saMbhAvitasya cAkIrtirmaraNAdatiricyate | --34-- |
| bhayAdraNAduparataM maMsyante tvAM mahArathAH | - | yeSAM ca tvaM bahumato bhUtvA yAsyasi lAghavam | --35-- |
| avAcyavAdAMzca bahUnvadiSyanti tavAhitAH | - | nindantastava sAmarthyaM tato duHkhataraM nu kim | --36-- |
| hato vA prApsyasi svargaM jitvA vA bhokSyase mahIm | - | tasmAduttiSTha kaunteya yuddhAya kRtanizcayaH | --37-- |
| sukhaduHkhe same kRtvA lAbhAlAbhau jayAjayau | - | tato yuddhAya yujyasva naivaM pApamavApsyasi | --38-- |
| eSA te'bhihitA sAGkhye buddhiryoge tvimAM zRNu | - | buddhyA yukto yayA pArtha karmabandhaM prahAsyasi | --39-- |
| nehAbhikramanAzo'sti pratyavAyo na vidyate | - | svalpamapyasya dharmasya trAyate mahato bhayAt | --40-- |
| vyavasAyAtmikA buddhirekeha kurunandana | - | bahuzAkhA hyanantAzca buddhayo'vyavasAyinAm | --41-- |
| yAmimAM puSpitAM vAcaM pravadantyavipazcitaH | - | vedavAdaratAH pArtha nAnyadastIti vAdinaH | --42-- |
| kAmAtmAnaH svargaparA janmakarmaphalapradAm | - | kriyAvizeSabahulAM bhogaizvaryagatiM prati | --43-- |
| bhogaizvaryaprasaktAnAM tayApahRtacetasAm | - | vyavasAyAtmikA buddhiH samAdhau na vidhIyate | --44-- |
| traiguNyaviSayA vedA nistraiguNyo bhavArjuna | - | nirdvandvo nityasattvastho niryogakSema AtmavAn | --45-- |
| yAvAnartha udapAne sarvataH saMplutodake | - | tAvAnsarveSu vedeSu brAhmaNasya vijAnataH | --46-- |
| karmaNyevAdhikAraste mA phaleSu kadAcana | - | mA karmaphalaheturbhUrmA te saGgo'stvakarmaNi | --47-- |
| yogasthaH kuru karmANi saGgaM tyaktvA dhanaMjaya | - | siddhyasiddhyoH samo bhUtvA samatvaM yoga ucyate | --48-- |
| dUreNa hyavaraM karma buddhiyogAddhanaMjaya | - | buddhau zaraNamanviccha kRpaNAH phalahetavaH | --49-- |
| buddhiyukto jahAtIha ubhe sukRtaduSkRte | - | tasmAdyogAya yujyasva yogaH karmasu kauzalam | --50-- |
| karmajaM buddhiyuktA hi phalaM tyaktvA manISiNaH | - | janmabandhavinirmuktAH padaM gacchantyanAmayam | --51-- |
| yadA te mohakalilaM buddhirvyatitariSyati | - | tadA gantAsi nirvedaM zrotavyasya zrutasya ca | --52-- |
| zrutivipratipannA te yadA sthAsyati nizcalA | - | samAdhAvacalA buddhistadA yogamavApsyasi | --53-- |
| arjuna uvAca - | |||
| sthitaprajJasya kA bhASA samAdhisthasya kezava | - | sthitadhIH kiM prabhASeta kimAsIta vrajeta kim | --54-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| prajahAti yadA kAmAnsarvAnpArtha manogatAn | - | AtmanyevAtmanA tuSTaH sthitaprajJastadocyate | --55-- |
| duHkheSvanudvignamanAH sukheSu vigataspRhaH | - | vItarAgabhayakrodhaH sthitadhIrmunirucyate | --56-- |
| yaH sarvatrAnabhisnehastattatprApya zubhAzubham | - | nAbhinandati na dveSTi tasya prajJA pratiSThitA | --57-- |
| yadA saMharate cAyaM kUrmo'GgAnIva sarvazaH | - | indriyANIndriyArthebhyastasya prajJA pratiSThitA | --58-- |
| viSayA vinivartante nirAhArasya dehinaH | - | rasavarjaM raso'pyasya paraM dRSTvA nivartate | --59-- |
| yatato hyapi kaunteya puruSasya vipazcitaH | - | indriyANi pramAthIni haranti prasabhaM manaH | --60-- |
| tAni sarvANi saMyamya yukta AsIta matparaH | - | vaze hi yasyendriyANi tasya prajJA pratiSThitA | --61-- |
| dhyAyato viSayAnpuMsaH saGgasteSUpajAyate | - | saGgAtsaMjAyate kAmaH kAmAtkrodho'bhijAyate | --62-- |
| krodhAdbhavati saMmohaH saMmohAtsmRtivibhramaH | - | smRtibhraMzAdbuddhinAzo buddhinAzAtpraNazyati | --63-- |
| rAgadveSavimuktaistu viSayAnindriyaizcaran | - | AtmavazyairvidheyAtmA prasAdamadhigacchati | --64-- |
| prasAde sarvaduHkhAnAM hAnirasyopajAyate | - | prasannacetaso hyAzu buddhiH paryavatiSThate | --65-- |
| nAsti buddhirayuktasya na cAyuktasya bhAvanA | - | na cAbhAvayataH zAntirazAntasya kutaH sukham | --66-- |
| indriyANAM hi caratAM yanmano'nuvidhIyate | - | tadasya harati prajJAM vAyurnAvamivAmbhasi | --67-- |
| tasmAdyasya mahAbAho nigRhItAni sarvazaH | - | indriyANIndriyArthebhyastasya prajJA pratiSThitA | --68-- |
| yA nizA sarvabhUtAnAM tasyAM jAgarti saMyamI | - | yasyAM jAgrati bhUtAni sA nizA pazyato muneH | --69-- |
| ApUryamANamacalapratiSThaM samudramApaH pravizanti yadvat | - | ||
| tadvatkAmA yaM pravizanti sarve sa zAntimApnoti na kAmakAmI | --70-- | ||
| vihAya kAmAnyaH sarvAnpumAMzcarati niHspRhaH | - | nirmamo nirahaMkAraH sa zAntimadhigacchati | --71-- |
| eSA brAhmI sthitiH pArtha nainAM prApya vimuhyati | - | sthitvAsyAmantakAle'pi brahmanirvANamRcchati | --72-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
sAMkhyayogo nAma dvitIyo'dhyAyaH --2--
↖
| arjuna uvAca - | |||
| jyAyasI cetkarmaNaste matA buddhirjanArdana | - | tatkiM karmaNi ghore mAM niyojayasi kezava | --1-- |
| vyAmizreNeva vAkyena buddhiM mohayasIva me | - | tadekaM vada nizcitya yena zreyo'hamApnuyAm | --2-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| loke'smindvividhA niSThA purA proktA mayAnagha | - | jJAnayogena sAMkhyAnAM karmayogena yoginAm | --3-- |
| na karmaNAmanArambhAnnaiSkarmyaM puruSo'znute | - | na ca saMnyasanAdeva siddhiM samadhigacchati | --4-- |
| na hi kazcitkSaNamapi jAtu tiSThatyakarmakRt | - | kAryate hyavazaH karma sarvaH prakRtijairguNaiH | --5-- |
| karmendriyANi saMyamya ya Aste manasA smaran | - | indriyArthAnvimUDhAtmA mithyAcAraH sa ucyate | --6-- |
| yastvindriyANi manasA niyamyArabhate'rjuna | - | karmendriyaiH karmayogamasaktaH sa viziSyate | --7-- |
| niyataM kuru karma tvaM karma jyAyo hyakarmaNaH | - | zarIrayAtrApi ca te na prasiddhyedakarmaNaH | --8-- |
| yajJArthAtkarmaNo'nyatra loko'yaM karmabandhanaH | - | tadarthaM karma kaunteya muktasaGgaH samAcara | --9-- |
| sahayajJAH prajAH sRSTvA purovAca prajApatiH | - | anena prasaviSyadhvameSa vo'stviSTakAmadhuk | --10-- |
| devAnbhAvayatAnena te devA bhAvayantu vaH | - | parasparaM bhAvayantaH zreyaH paramavApsyatha | --11-- |
| iSTAnbhogAnhi vo devA dAsyante yajJabhAvitAH | - | tairdattAnapradAyaibhyo yo bhuGkte stena eva saH | --12-- |
| yajJaziSTAzinaH santo mucyante sarvakilbiSaiH | - | bhuJjate te tvaghaM pApA ye pacantyAtmakAraNAt | --13-- |
| annAdbhavanti bhUtAni parjanyAdannasaMbhavaH | - | yajJAdbhavati parjanyo yajJaH karmasamudbhavaH | --14-- |
| karma brahmodbhavaM viddhi brahmAkSarasamudbhavam | - | tasmAtsarvagataM brahma nityaM yajJe pratiSThitam | --15-- |
| evaM pravartitaM cakraM nAnuvartayatIha yaH | - | aghAyurindriyArAmo moghaM pArtha sa jIvati | --16-- |
| yastvAtmaratireva syAdAtmatRptazca mAnavaH | - | Atmanyeva ca saMtuSTastasya kAryaM na vidyate | --17-- |
| naiva tasya kRtenArtho nAkRteneha kazcana | - | na cAsya sarvabhUteSu kazcidarthavyapAzrayaH | --18-- |
| tasmAdasaktaH satataM kAryaM karma samAcara | - | asakto hyAcarankarma paramApnoti pUruSaH | --19-- |
| karmaNaiva hi saMsiddhimAsthitA janakAdayaH | - | lokasaMgrahamevApi saMpazyankartumarhasi | --20-- |
| yadyadAcarati zreSThastattadevetaro janaH | - | sa yatpramANaM kurute lokastadanuvartate | --21-- |
| na me pArthAsti kartavyaM triSu lokeSu kiMcana | - | nAnavAptamavAptavyaM varta eva ca karmaNi | --22-- |
| yadi hyahaM na varteyaM jAtu karmaNyatandritaH | - | mama vartmAnuvartante manuSyAH pArtha sarvazaH | --23-- |
| utsIdeyurime lokA na kuryAM karma cedaham | - | saMkarasya ca kartA syAmupahanyAmimAH prajAH | --24-- |
| saktAH karmaNyavidvAMso yathA kurvanti bhArata | - | kuryAdvidvAMstathAsaktazcikIrSurlokasaMgraham | --25-- |
| na buddhibhedaM janayedajJAnAM karmasaGginAm | - | joSayetsarvakarmANi vidvAnyuktaH samAcaran | --26-- |
| prakRteH kriyamANAni guNaiH karmANi sarvazaH | - | ahaMkAravimUDhAtmA kartAhamiti manyate | --27-- |
| tattvavittu mahAbAho guNakarmavibhAgayoH | - | guNA guNeSu vartanta iti matvA na sajjate | --28-- |
| prakRterguNasaMmUDhAH sajjante guNakarmasu | - | tAnakRtsnavido mandAnkRtsnavinna vicAlayet | --29-- |
| mayi sarvANi karmANi saMnyasyAdhyAtmacetasA | - | nirAzIrnirmamo bhUtvA yudhyasva vigatajvaraH | --30-- |
| ye me matamidaM nityamanutiSThanti mAnavAH | - | zraddhAvanto'nasUyanto mucyante te'pi karmabhiH | --31-- |
| ye tvetadabhyasUyanto nAnutiSThanti me matam | - | sarvajJAnavimUDhAMstAnviddhi naSTAnacetasaH | --32-- |
| sadRzaM ceSTate svasyAH prakRterjJAnavAnapi | - | prakRtiM yAnti bhUtAni nigrahaH kiM kariSyati | --33-- |
| indriyasyendriyasyArthe rAgadveSau vyavasthitau | - | tayorna vazamAgacchettau hyasya paripanthinau | --34-- |
| zreyAnsvadharmo viguNaH paradharmAtsvanuSThitAt | - | svadharme nidhanaM zreyaH paradharmo bhayAvahaH | --35-- |
| arjuna uvAca - | |||
| atha kena prayukto'yaM pApaM carati pUruSaH | - | anicchannapi vArSNeya balAdiva niyojitaH | --36-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| kAma eSa krodha eSa rajoguNasamudbhavaH | - | mahAzano mahApApmA viddhyenamiha vairiNam | --37-- |
| dhUmenAvriyate vahniryathAdarzo malena ca | - | yatholbenAvRto garbhastathA tenedamAvRtam | --38-- |
| AvRtaM jJAnametena jJAnino nityavairiNA | - | kAmarUpeNa kaunteya duSpUreNAnalena ca | --39-- |
| indriyANi mano buddhirasyAdhiSThAnamucyate | - | etairvimohayatyeSa jJAnamAvRtya dehinam | --40-- |
| tasmAttvamindriyANyAdau niyamya bharatarSabha | - | pApmAnaM prajahi hyenaM jJAnavijJAnanAzanam | --41-- |
| indriyANi parANyAhurindriyebhyaH paraM manaH | - | manasastu parA buddhiryo buddheH paratastu saH | --42-- |
| evaM buddheH paraM buddhvA saMstabhyAtmAnamAtmanA | - | jahi zatruM mahAbAho kAmarUpaM durAsadam | --43-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
karmayogo nAma tRtIyo'dhyAyaH --3--
↖
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| imaM vivasvate yogaM proktavAnahamavyayam | - | vivasvAnmanave prAha manurikSvAkave'bravIt | --1-- |
| evaM paraMparAprAptamimaM rAjarSayo viduH | - | sa kAleneha mahatA yogo naSTaH paraMtapa | --2-- |
| sa evAyaM mayA te'dya yogaH proktaH purAtanaH | - | bhakto'si me sakhA ceti rahasyaM hyetaduttamam | --3-- |
| arjuna uvAca - | |||
| aparaM bhavato janma paraM janma vivasvataH | - | kathametadvijAnIyAM tvamAdau proktavAniti | --4-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| bahUni me vyatItAni janmAni tava cArjuna | - | tAnyahaM veda sarvANi na tvaM vettha paraMtapa | --5-- |
| ajo'pi sannavyayAtmA bhUtAnAmIzvaro'pi san | - | prakRtiM svAmadhiSThAya saMbhavAmyAtmamAyayA | --6-- |
| yadA yadA hi dharmasya glAnirbhavati bhArata | - | abhyutthAnamadharmasya tadAtmAnaM sRjAmyaham | --7-- |
| paritrANAya sAdhUnAM vinAzAya ca duSkRtAm | - | dharmasaMsthApanArthAya saMbhavAmi yuge yuge | --8-- |
| janma karma ca me divyamevaM yo vetti tattvataH | - | tyaktvA dehaM punarjanma naiti mAmeti so'rjuna | --9-- |
| vItarAgabhayakrodhA manmayA mAmupAzritAH | - | bahavo jJAnatapasA pUtA madbhAvamAgatAH | --10-- |
| ye yathA mAM prapadyante tAMstathaiva bhajAmyaham | - | mama vartmAnuvartante manuSyAH pArtha sarvazaH | --11-- |
| kAGkSantaH karmaNAM siddhiM yajanta iha devatAH | - | kSipraM hi mAnuSe loke siddhirbhavati karmajA | --12-- |
| cAturvarNyaM mayA sRSTaM guNakarmavibhAgazaH | - | tasya kartAramapi mAM viddhyakartAramavyayam | --13-- |
| na mAM karmANi limpanti na me karmaphale spRhA | - | iti mAM yo'bhijAnAti karmabhirna sa badhyate | --14-- |
| evaM jJAtvA kRtaM karma pUrvairapi mumukSubhiH | - | kuru karmaiva tasmAttvaM pUrvaiH pUrvataraM kRtam | --15-- |
| kiM karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitAH | - | tatte karma pravakSyAmi yajjJAtvA mokSyase'zubhAt | --16-- |
| karmaNo hyapi boddhavyaM boddhavyaM ca vikarmaNaH | - | akarmaNazca boddhavyaM gahanA karmaNo gatiH | --17-- |
| karmaNyakarma yaH pazyedakarmaNi ca karma yaH | - | sa buddhimAnmanuSyeSu sa yuktaH kRtsnakarmakRt | --18-- |
| yasya sarve samArambhAH kAmasaMkalpavarjitAH | - | jJAnAgnidagdhakarmANaM tamAhuH paNDitaM budhAH | --19-- |
| tyaktvA karmaphalAsaGgaM nityatRpto nirAzrayaH | - | karmaNyabhipravRtto'pi naiva kiMcitkaroti saH | --20-- |
| nirAzIryatacittAtmA tyaktasarvaparigrahaH | - | zArIraM kevalaM karma kurvannApnoti kilbiSam | --21-- |
| yadRcchAlAbhasaMtuSTo dvandvAtIto vimatsaraH | - | samaH siddhAvasiddhau ca kRtvApi na nibadhyate | --22-- |
| gatasaGgasya muktasya jJAnAvasthitacetasaH | - | yajJAyAcarataH karma samagraM pravilIyate | --23-- |
| brahmArpaNaM brahma havirbrahmAgnau brahmaNA hutam | - | brahmaiva tena gantavyaM brahmakarmasamAdhinA | --24-- |
| daivamevApare yajJaM yoginaH paryupAsate | - | brahmAgnAvapare yajJaM yajJenaivopajuhvati | --25-- |
| zrotrAdInIndriyANyanye saMyamAgniSu juhvati | - | zabdAdInviSayAnanya indriyAgniSu juhvati | --26-- |
| sarvANIndriyakarmANi prANakarmANi cApare | - | AtmasaMyamayogAgnau juhvati jJAnadIpite | --27-- |
| dravyayajJAstapoyajJA yogayajJAstathApare | - | svAdhyAyajJAnayajJAzca yatayaH saMzitavratAH | --28-- |
| apAne juhvati prANaM prANe'pAnaM tathApare | - | prANApAnagatI ruddhvA prANAyAmaparAyaNAH | --29-- |
| apare niyatAhArAH prANAnprANeSu juhvati | - | sarve'pyete yajJavido yajJakSapitakalmaSAH | --30-- |
| yajJaziSTAmRtabhujo yAnti brahma sanAtanam | - | nAyaM loko'styayajJasya kuto'nyaH kurusattama | --31-- |
| evaM bahuvidhA yajJA vitatA brahmaNo mukhe | - | karmajAnviddhi tAnsarvAnevaM jJAtvA vimokSyase | --32-- |
| zreyAndravyamayAdyajJAjjJAnayajJaH paraMtapa | - | sarvaM karmAkhilaM pArtha jJAne parisamApyate | --33-- |
| tadviddhi praNipAtena paripraznena sevayA | - | upadekSyanti te jJAnaM jJAninastattvadarzinaH | --34-- |
| yajjJAtvA na punarmohamevaM yAsyasi pANDava | - | yena bhUtAnyazeSeNa drakSyasyAtmanyatho mayi | --35-- |
| api cedasi pApebhyaH sarvebhyaH pApakRttamaH | - | sarvaM jJAnaplavenaiva vRjinaM saMtariSyasi | --36-- |
| yathaidhAMsi samiddho'gnirbhasmasAtkurute'rjuna | - | jJAnAgniH sarvakarmANi bhasmasAtkurute tathA | --37-- |
| na hi jJAnena sadRzaM pavitramiha vidyate | - | tatsvayaM yogasaMsiddhaH kAlenAtmani vindati | --38-- |
| zraddhAvA&llabhate jJAnaM tatparaH saMyatendriyaH | - | jJAnaM labdhvA parAM zAntimacireNAdhigacchati | --39-- |
| ajJazcAzraddadhAnazca saMzayAtmA vinazyati | - | nAyaM loko'sti na paro na sukhaM saMzayAtmanaH | --40-- |
| yogasaMnyastakarmANaM jJAnasaMchinnasaMzayam | - | AtmavantaM na karmANi nibadhnanti dhanaMjaya | --41-- |
| tasmAdajJAnasaMbhUtaM hRtsthaM jJAnAsinAtmanaH | - | chittvainaM saMzayaM yogamAtiSThottiSTha bhArata | --42-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
jJAnakarmasaMnyAsayogo nAma caturtho'dhyAyaH --4--
↖
| arjuna uvAca - | |||
| saMnyAsaM karmaNAM kRSNa punaryogaM ca zaMsasi | - | yacchreya etayorekaM tanme brUhi sunizcitam | --1-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| saMnyAsaH karmayogazca niHzreyasakarAvubhau | - | tayostu karmasaMnyAsAtkarmayogo viziSyate | --2-- |
| jJeyaH sa nityasaMnyAsI yo na dveSTi na kAGkSati | - | nirdvandvo hi mahAbAho sukhaM bandhAtpramucyate | --3-- |
| sAMkhyayogau pRthagbAlAH pravadanti na paNDitAH | - | ekamapyAsthitaH samyagubhayorvindate phalam | --4-- |
| yatsAMkhyaiH prApyate sthAnaM tadyogairapi gamyate | - | ekaM sAMkhyaM ca yogaM ca yaH pazyati sa pazyati | --5-- |
| saMnyAsastu mahAbAho duHkhamAptumayogataH | - | yogayukto munirbrahma nacireNAdhigacchati | --6-- |
| yogayukto vizuddhAtmA vijitAtmA jitendriyaH | - | sarvabhUtAtmabhUtAtmA kurvannapi na lipyate | --7-- |
| naiva kiMcitkaromIti yukto manyeta tattvavit | - | pazyaJzRNvanspRzaJjighrannaznangacchansvapaJzvasan | --8-- |
| pralapanvisRjangRhNannunmiSannimiSannapi | - | indriyANIndriyArtheSu vartanta iti dhArayan | --9-- |
| brahmaNyAdhAya karmANi saGgaM tyaktvA karoti yaH | - | lipyate na sa pApena padmapatramivAmbhasA | --10-- |
| kAyena manasA buddhyA kevalairindriyairapi | - | yoginaH karma kurvanti saGgaM tyaktvAtmazuddhaye | --11-- |
| yuktaH karmaphalaM tyaktvA zAntimApnoti naiSThikIm | - | ayuktaH kAmakAreNa phale sakto nibadhyate | --12-- |
| sarvakarmANi manasA saMnyasyAste sukhaM vazI | - | navadvAre pure dehI naiva kurvanna kArayan | --13-- |
| na kartRtvaM na karmANi lokasya sRjati prabhuH | - | na karmaphalasaMyogaM svabhAvastu pravartate | --14-- |
| nAdatte kasyacitpApaM na caiva sukRtaM vibhuH | - | ajJAnenAvRtaM jJAnaM tena muhyanti jantavaH | --15-- |
| jJAnena tu tadajJAnaM yeSAM nAzitamAtmanaH | - | teSAmAdityavajjJAnaM prakAzayati tatparam | --16-- |
| tadbuddhayastadAtmAnastanniSThAstatparAyaNAH | - | gacchantyapunarAvRttiM jJAnanirdhUtakalmaSAH | --17-- |
| vidyAvinayasaMpanne brAhmaNe gavi hastini | - | zuni caiva zvapAke ca paNDitAH samadarzinaH | --18-- |
| ihaiva tairjitaH sargo yeSAM sAmye sthitaM manaH | - | nirdoSaM hi samaM brahma tasmAdbrahmaNi te sthitAH | --19-- |
| na prahRSyetpriyaM prApya nodvijetprApya cApriyam | - | sthirabuddhirasaMmUDho brahmavidbrahmaNi sthitaH | --20-- |
| bAhyasparzeSvasaktAtmA vindatyAtmani yatsukham | - | sa brahmayogayuktAtmA sukhamakSayamaznute | --21-- |
| ye hi saMsparzajA bhogA duHkhayonaya eva te | - | AdyantavantaH kaunteya na teSu ramate budhaH | --22-- |
| zaknotIhaiva yaH soDhuM prAkzarIravimokSaNAt | - | kAmakrodhodbhavaM vegaM sa yuktaH sa sukhI naraH | --23-- |
| yo'ntaHsukho'ntarArAmastathAntarjyotireva yaH | - | sa yogI brahmanirvANaM brahmabhUto'dhigacchati | --24-- |
| labhante brahmanirvANamRSayaH kSINakalmaSAH | - | chinnadvaidhA yatAtmAnaH sarvabhUtahite ratAH | --25-- |
| kAmakrodhaviyuktAnAM yatInAM yatacetasAm | - | abhito brahmanirvANaM vartate viditAtmanAm | --26-- |
| sparzAnkRtvA bahirbAhyAMzcakSuzcaivAntare bhruvoH | - | prANApAnau samau kRtvA nAsAbhyantaracAriNau | --27-- |
| yatendriyamanobuddhirmunirmokSaparAyaNaH | - | vigatecchAbhayakrodho yaH sadA mukta eva saH | --28-- |
| bhoktAraM yajJatapasAM sarvalokamahezvaram | - | suhRdaM sarvabhUtAnAM jJAtvA mAM zAntimRcchati | --29-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
karmasaMnyAsayogo nAma paJcamo'dhyAyaH --5--
↖
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| anAzritaH karmaphalaM kAryaM karma karoti yaH | - | sa saMnyAsI ca yogI ca na niragnirna cAkriyaH | --1-- |
| yaM saMnyAsamiti prAhuryogaM taM viddhi pANDava | - | na hyasaMnyastasaMkalpo yogI bhavati kazcana | --2-- |
| ArurukSormuneryogaM karma kAraNamucyate | - | yogArUDhasya tasyaiva zamaH kAraNamucyate | --3-- |
| yadA hi nendriyArtheSu na karmasvanuSajjate | - | sarvasaMkalpasaMnyAsI yogArUDhastadocyate | --4-- |
| uddharedAtmanAtmAnaM nAtmAnamavasAdayet | - | Atmaiva hyAtmano bandhurAtmaiva ripurAtmanaH | --5-- |
| bandhurAtmAtmanastasya yenAtmaivAtmanA jitaH | - | anAtmanastu zatrutve vartetAtmaiva zatruvat | --6-- |
| jitAtmanaH prazAntasya paramAtmA samAhitaH | - | zItoSNasukhaduHkheSu tathA mAnApamAnayoH | --7-- |
| jJAnavijJAnatRptAtmA kUTastho vijitendriyaH | - | yukta ityucyate yogI samaloSTAzmakAJcanaH | --8-- |
| suhRnmitrAryudAsInamadhyasthadveSyabandhuSu | - | sAdhuSvapi ca pApeSu samabuddhirviziSyate | --9-- |
| yogI yuJjIta satatamAtmAnaM rahasi sthitaH | - | ekAkI yatacittAtmA nirAzIraparigrahaH | --10-- |
| zucau deze pratiSThApya sthiramAsanamAtmanaH | - | nAtyucchritaM nAtinIcaM cailAjinakuzottaram | --11-- |
| tatraikAgraM manaH kRtvA yatacittendriyakriyAH | - | upavizyAsane yuJjyAdyogamAtmavizuddhaye | --12-- |
| samaM kAyazirogrIvaM dhArayannacalaM sthiraH | - | saMprekSya nAsikAgraM svaM dizazcAnavalokayan | --13-- |
| prazAntAtmA vigatabhIrbrahmacArivrate sthitaH | - | manaH saMyamya maccitto yukta AsIta matparaH | --14-- |
| yuJjannevaM sadAtmAnaM yogI niyatamAnasaH | - | zAntiM nirvANaparamAM matsaMsthAmadhigacchati | --15-- |
| nAtyaznatastu yogo'sti na caikAntamanaznataH | - | na cAtisvapnazIlasya jAgrato naiva cArjuna | --16-- |
| yuktAhAravihArasya yuktaceSTasya karmasu | - | yuktasvapnAvabodhasya yogo bhavati duHkhahA | --17-- |
| yadA viniyataM cittamAtmanyevAvatiSThate | - | niHspRhaH sarvakAmebhyo yukta ityucyate tadA | --18-- |
| yathA dIpo nivAtastho neGgate sopamA smRtA | - | yogino yatacittasya yuJjato yogamAtmanaH | --19-- |
| yatroparamate cittaM niruddhaM yogasevayA | - | yatra caivAtmanAtmAnaM pazyannAtmani tuSyati | --20-- |
| sukhamAtyantikaM yattadbuddhigrAhyamatIndriyam | - | vetti yatra na caivAyaM sthitazcalati tattvataH | --21-- |
| yaM labdhvA cAparaM lAbhaM manyate nAdhikaM tataH | - | yasminsthito na duHkhena guruNApi vicAlyate | --22-- |
| taM vidyAdduHkhasaMyogaviyogaM yogasaMjJitam | - | sa nizcayena yoktavyo yogo'nirviNNacetasA | --23-- |
| saMkalpaprabhavAnkAmAMstyaktvA sarvAnazeSataH | - | manasaivendriyagrAmaM viniyamya samantataH | --24-- |
| zanaiH zanairuparamedbuddhyA dhRtigRhItayA | - | AtmasaMsthaM manaH kRtvA na kiMcidapi cintayet | --25-- |
| yato yato nizcarati manazcaJcalamasthiram | - | tatastato niyamyaitadAtmanyeva vazaM nayet | --26-- |
| prazAntamanasaM hyenaM yoginaM sukhamuttamam | - | upaiti zAntarajasaM brahmabhUtamakalmaSam | --27-- |
| yuJjannevaM sadAtmAnaM yogI vigatakalmaSaH | - | sukhena brahmasaMsparzamatyantaM sukhamaznute | --28-- |
| sarvabhUtasthamAtmAnaM sarvabhUtAni cAtmani | - | IkSate yogayuktAtmA sarvatra samadarzanaH | --29-- |
| yo mAM pazyati sarvatra sarvaM ca mayi pazyati | - | tasyAhaM na praNazyAmi sa ca me na praNazyati | --30-- |
| sarvabhUtasthitaM yo mAM bhajatyekatvamAsthitaH | - | sarvathA vartamAno'pi sa yogI mayi vartate | --31-- |
| Atmaupamyena sarvatra samaM pazyati yo'rjuna | - | sukhaM vA yadi vA duHkhaM sa yogI paramo mataH | --32-- |
| arjuna uvAca - | |||
| yo'yaM yogastvayA proktaH sAmyena madhusUdana | - | etasyAhaM na pazyAmi caJcalatvAtsthitiM sthirAm | --33-- |
| caJcalaM hi manaH kRSNa pramAthi balavaddRDham | - | tasyAhaM nigrahaM manye vAyoriva suduSkaram | --34-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| asaMzayaM mahAbAho mano durnigrahaM calam | - | abhyAsena tu kaunteya vairAgyeNa ca gRhyate | --35-- |
| asaMyatAtmanA yogo duSprApa iti me matiH | - | vazyAtmanA tu yatatA zakyo'vAptumupAyataH | --36-- |
| arjuna uvAca - | |||
| ayatiH zraddhayopeto yogAccalitamAnasaH | - | aprApya yogasaMsiddhiM kAM gatiM kRSNa gacchati | --37-- |
| kaccinnobhayavibhraSTazchinnAbhramiva nazyati | - | apratiSTho mahAbAho vimUDho brahmaNaH pathi | --38-- |
| etanme saMzayaM kRSNa chettumarhasyazeSataH | - | tvadanyaH saMzayasyAsya chettA na hyupapadyate | --39-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| pArtha naiveha nAmutra vinAzastasya vidyate | - | na hi kalyANakRtkazciddurgatiM tAta gacchati | --40-- |
| prApya puNyakRtAM lokAnuSitvA zAzvatIH samAH | - | zucInAM zrImatAM gehe yogabhraSTo'bhijAyate | --41-- |
| athavA yoginAmeva kule bhavati dhImatAm | - | etaddhi durlabhataraM loke janma yadIdRzam | --42-- |
| tatra taM buddhisaMyogaM labhate paurvadehikam | - | yatate ca tato bhUyaH saMsiddhau kurunandana | --43-- |
| pUrvAbhyAsena tenaiva hriyate hyavazo'pi saH | - | jijJAsurapi yogasya zabdabrahmAtivartate | --44-- |
| prayatnAdyatamAnastu yogI saMzuddhakilbiSaH | - | anekajanmasaMsiddhastato yAti parAM gatim | --45-- |
| tapasvibhyo'dhiko yogI jJAnibhyo'pi mato'dhikaH | - | karmibhyazcAdhiko yogI tasmAdyogI bhavArjuna | --46-- |
| yoginAmapi sarveSAM madgatenAntarAtmanA | - | zraddhAvAnbhajate yo mAM sa me yuktatamo mataH | --47-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
AtmasaMyamayogo nAma SaSTho'dhyAyaH --6--
↖
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| mayyAsaktamanAH pArtha yogaM yuJjanmadAzrayaH | - | asaMzayaM samagraM mAM yathA jJAsyasi tacchRNu | --1-- |
| jJAnaM te'haM savijJAnamidaM vakSyAmyazeSataH | - | yajjJAtvA neha bhUyo'nyajjJAtavyamavaziSyate | --2-- |
| manuSyANAM sahasreSu kazcidyatati siddhaye | - | yatatAmapi siddhAnAM kazcinmAM vetti tattvataH | --3-- |
| bhUmirApo'nalo vAyuH khaM mano buddhireva ca | - | ahaMkAra itIyaM me bhinnA prakRtiraSTadhA | --4-- |
| apareyamitastvanyAM prakRtiM viddhi me parAm | - | jIvabhUtAM mahAbAho yayedaM dhAryate jagat | --5-- |
| etadyonIni bhUtAni sarvANItyupadhAraya | - | ahaM kRtsnasya jagataH prabhavaH pralayastathA | --6-- |
| mattaH parataraM nAnyatkiMcidasti dhanaMjaya | - | mayi sarvamidaM protaM sUtre maNigaNA iva | --7-- |
| raso'hamapsu kaunteya prabhAsmi zazisUryayoH | - | praNavaH sarvavedeSu zabdaH khe pauruSaM nRSu | --8-- |
| puNyo gandhaH pRthivyAM ca tejazcAsmi vibhAvasau | - | jIvanaM sarvabhUteSu tapazcAsmi tapasviSu | --9-- |
| bIjaM mAM sarvabhUtAnAM viddhi pArtha sanAtanam | - | buddhirbuddhimatAmasmi tejastejasvinAmaham | --10-- |
| balaM balavatAM cAhaM kAmarAgavivarjitam | - | dharmAviruddho bhUteSu kAmo'smi bharatarSabha | --11-- |
| ye caiva sAttvikA bhAvA rAjasAstAmasAzca ye | - | matta eveti tAnviddhi na tvahaM teSu te mayi | --12-- |
| tribhirguNamayairbhAvairebhiH sarvamidaM jagat | - | mohitaM nAbhijAnAti mAmebhyaH paramavyayam | --13-- |
| daivI hyeSA guNamayI mama mAyA duratyayA | - | mAmeva ye prapadyante mAyAmetAM taranti te | --14-- |
| na mAM duSkRtino mUDhAH prapadyante narAdhamAH | - | mAyayApahRtajJAnA AsuraM bhAvamAzritAH | --15-- |
| caturvidhA bhajante mAM janAH sukRtino'rjuna | - | Arto jijJAsurarthArthI jJAnI ca bharatarSabha | --16-- |
| teSAM jJAnI nityayukta ekabhaktirviziSyate | - | priyo hi jJAnino'tyarthamahaM sa ca mama priyaH | --17-- |
| udArAH sarva evaite jJAnI tvAtmaiva me matam | - | AsthitaH sa hi yuktAtmA mAmevAnuttamAM gatim | --18-- |
| bahUnAM janmanAmante jJAnavAnmAM prapadyate | - | vAsudevaH sarvamiti sa mahAtmA sudurlabhaH | --19-- |
| kAmaistaistairhRtajJAnAH prapadyante'nyadevatAH | - | taM taM niyamamAsthAya prakRtyA niyatAH svayA | --20-- |
| yo yo yAM yAM tanuM bhaktaH zraddhayArcitumicchati | - | tasya tasyAcalAM zraddhAM tAmeva vidadhAmyaham | --21-- |
| sa tayA zraddhayA yuktastasyArAdhanamIhate | - | labhate ca tataH kAmAnmayaiva vihitAnhi tAn | --22-- |
| antavattu phalaM teSAM tadbhavatyalpamedhasAm | - | devAndevayajo yAnti madbhaktA yAnti mAmapi | --23-- |
| avyaktaM vyaktimApannaM manyante mAmabuddhayaH | - | paraM bhAvamajAnanto mamAvyayamanuttamam | --24-- |
| nAhaM prakAzaH sarvasya yogamAyAsamAvRtaH | - | mUDho'yaM nAbhijAnAti loko mAmajamavyayam | --25-- |
| vedAhaM samatItAni vartamAnAni cArjuna | - | bhaviSyANi ca bhUtAni mAM tu veda na kazcana | --26-- |
| icchAdveSasamutthena dvandvamohena bhArata | - | sarvabhUtAni saMmohaM sarge yAnti paraMtapa | --27-- |
| yeSAM tvantagataM pApaM janAnAM puNyakarmaNAm | - | te dvandvamohanirmuktA bhajante mAM dRDhavratAH | --28-- |
| jarAmaraNamokSAya mAmAzritya yatanti ye | - | te brahma tadviduH kRtsnamadhyAtmaM karma cAkhilam | --29-- |
| sAdhibhUtAdhidaivaM mAM sAdhiyajJaM ca ye viduH | - | prayANakAle'pi ca mAM te viduryuktacetasaH | --30-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
jJAnavijJAnayogo nAma saptamo'dhyAyaH --7--
↖
| arjuna uvAca - | |||
| kiM tadbrahma kimadhyAtmaM kiM karma puruSottama | - | adhibhUtaM ca kiM proktamadhidaivaM kimucyate | --1-- |
| adhiyajJaH kathaM ko'tra dehe'sminmadhusUdana | - | prayANakAle ca kathaM jJeyo'si niyatAtmabhiH | --2-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| akSaraM brahma paramaM svabhAvo'dhyAtmamucyate | - | bhUtabhAvodbhavakaro visargaH karmasaMjJitaH | --3-- |
| adhibhUtaM kSaro bhAvaH puruSazcAdhidaivatam | - | adhiyajJo'hamevAtra dehe dehabhRtAM vara | --4-- |
| antakAle ca mAmeva smaranmuktvA kalevaram | - | yaH prayAti sa madbhAvaM yAti nAstyatra saMzayaH | --5-- |
| yaM yaM vApi smaranbhAvaM tyajatyante kalevaram | - | taM tamevaiti kaunteya sadA tadbhAvabhAvitaH | --6-- |
| tasmAtsarveSu kAleSu mAmanusmara yudhya ca | - | mayyarpitamanobuddhirmAmevaiSyasyasaMzayam | --7-- |
| abhyAsayogayuktena cetasA nAnyagAminA | - | paramaM puruSaM divyaM yAti pArthAnucintayan | --8-- |
| kaviM purANamanuzAsitAramaNoraNIyaMsamanusmaredyaH | - | ||
| sarvasya dhAtAramacintyarUpamAdityavarNaM tamasaH parastAt | --9-- | ||
| prayANakAle manasAcalena bhaktyA yukto yogabalena caiva | - | ||
| bhruvormadhye prANamAvezya samyaksa taM paraM puruSamupaiti divyam | --10-- | ||
| yadakSaraM vedavido vadanti vizanti yadyatayo vItarAgAH | - | ||
| yadicchanto brahmacaryaM caranti tatte padaM saMgraheNa pravakSye | --11-- | ||
| sarvadvArANi saMyamya mano hRdi nirudhya ca | - | mUrdhnyAdhAyAtmanaH prANamAsthito yogadhAraNAm | --12-- |
| omityekAkSaraM brahma vyAharanmAmanusmaran | - | yaH prayAti tyajandehaM sa yAti paramAM gatim | --13-- |
| ananyacetAH satataM yo mAM smarati nityazaH | - | tasyAhaM sulabhaH pArtha nityayuktasya yoginaH | --14-- |
| mAmupetya punarjanma duHkhAlayamazAzvatam | - | nApnuvanti mahAtmAnaH saMsiddhiM paramAM gatAH | --15-- |
| AbrahmabhuvanAllokAH punarAvartino'rjuna | - | mAmupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate | --16-- |
| sahasrayugaparyantamaharyadbrahmaNo viduH | - | rAtriM yugasahasrAntAM te'horAtravido janAH | --17-- |
| avyaktAdvyaktayaH sarvAH prabhavantyaharAgame | - | rAtryAgame pralIyante tatraivAvyaktasaMjJake | --18-- |
| bhUtagrAmaH sa evAyaM bhUtvA bhUtvA pralIyate | - | rAtryAgame'vazaH pArtha prabhavatyaharAgame | --19-- |
| parastasmAttu bhAvo'nyo'vyakto'vyaktAtsanAtanaH | - | yaH sa sarveSu bhUteSu nazyatsu na vinazyati | --20-- |
| avyakto'kSara ityuktastamAhuH paramAM gatim | - | yaM prApya na nivartante taddhAma paramaM mama | --21-- |
| puruSaH sa paraH pArtha bhaktyA labhyastvananyayA | - | yasyAntaHsthAni bhUtAni yena sarvamidaM tatam | --22-- |
| yatra kAle tvanAvRttimAvRttiM caiva yoginaH | - | prayAtA yAnti taM kAlaM vakSyAmi bharatarSabha | --23-- |
| agnirjotirahaH zuklaH SaNmAsA uttarAyaNam | - | tatra prayAtA gacchanti brahma brahmavido janAH | --24-- |
| dhUmo rAtristathA kRSNaH SaNmAsA dakSiNAyanam | - | tatra cAndramasaM jyotiryogI prApya nivartate | --25-- |
| zuklakRSNe gatI hyete jagataH zAzvate mate | - | ekayA yAtyanAvRttimanyayAvartate punaH | --26-- |
| naite sRtI pArtha jAnanyogI muhyati kazcana | - | tasmAtsarveSu kAleSu yogayukto bhavArjuna | --27-- |
| vedeSu yajJeSu tapaHsu caiva dAneSu yatpuNyaphalaM pradiSTam | - | ||
| atyeti tatsarvamidaM viditvAyogI paraM sthAnamupaiti cAdyam | --28-- | ||
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
akSarabrahmayogo nAmASTamo'dhyAyaH --8--
↖
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| idaM tu te guhyatamaM pravakSyAmyanasUyave | - | jJAnaM vijJAnasahitaM yajjJAtvA mokSyase'zubhAt | --1-- |
| rAjavidyA rAjaguhyaM pavitramidamuttamam | - | pratyakSAvagamaM dharmyaM susukhaM kartumavyayam | --2-- |
| azraddadhAnAH puruSA dharmasyAsya paraMtapa | - | aprApya mAM nivartante mRtyusaMsAravartmani | --3-- |
| mayA tatamidaM sarvaM jagadavyaktamUrtinA | - | matsthAni sarvabhUtAni na cAhaM teSvavasthitaH | --4-- |
| na ca matsthAni bhUtAni pazya me yogamaizvaram | - | bhUtabhRnna ca bhUtastho mamAtmA bhUtabhAvanaH | --5-- |
| yathAkAzasthito nityaM vAyuH sarvatrago mahAn | - | tathA sarvANi bhUtAni matsthAnItyupadhAraya | --6-- |
| sarvabhUtAni kaunteya prakRtiM yAnti mAmikAm | - | kalpakSaye punastAni kalpAdau visRjAmyaham | --7-- |
| prakRtiM svAmavaSTabhya visRjAmi punaH punaH | - | bhUtagrAmamimaM kRtsnamavazaM prakRtervazAt | --8-- |
| na ca mAM tAni karmANi nibadhnanti dhanaMjaya | - | udAsInavadAsInamasaktaM teSu karmasu | --9-- |
| mayAdhyakSeNa prakRtiH sUyate sacarAcaram | - | hetunAnena kaunteya jagadviparivartate | --10-- |
| avajAnanti mAM mUDhA mAnuSIM tanumAzritam | - | paraM bhAvamajAnanto mama bhUtamahezvaram | --11-- |
| moghAzA moghakarmANo moghajJAnA vicetasaH | - | rAkSasImAsurIM caiva prakRtiM mohinIM zritAH | --12-- |
| mahAtmAnastu mAM pArtha daivIM prakRtimAzritAH | - | bhajantyananyamanaso jJAtvA bhUtAdimavyayam | --13-- |
| satataM kIrtayanto mAM yatantazca dRDhavratAH | - | namasyantazca mAM bhaktyA nityayuktA upAsate | --14-- |
| jJAnayajJena cApyanye yajanto mAmupAsate | - | ekatvena pRthaktvena bahudhA vizvatomukham | --15-- |
| ahaM kraturahaM yajJaH svadhAhamahamauSadham | - | mantro'hamahamevAjyamahamagnirahaM hutam | --16-- |
| pitAhamasya jagato mAtA dhAtA pitAmahaH | - | vedyaM pavitramoMkAra RksAma yajureva ca | --17-- |
| gatirbhartA prabhuH sAkSI nivAsaH zaraNaM suhRt | - | prabhavaH pralayaH sthAnaM nidhAnaM bIjamavyayam | --18-- |
| tapAmyahamahaM varSaM nigRhNAmyutsRjAmi ca | - | amRtaM caiva mRtyuzca sadasaccAhamarjuna | --19-- |
| traividyA mAM somapAH pUtapApA yajJairiSTvA svargatiM prArthayante | - | ||
| te puNyamAsAdya surendralokamaznanti divyAndivi devabhogAn | --20-- | ||
| te taM bhuktvA svargalokaM vizAlaM kSINe puNye martyalokaM vizanti | - | ||
| evaM trayIdharmamanuprapannA gatAgataM kAmakAmA labhante | --21-- | ||
| ananyAzcintayanto mAM ye janAH paryupAsate | - | eSAM nityAbhiyuktAnAM yogakSemaM vahAmyaham | --22-- |
| ye'pyanyadevatA bhaktA yajante zraddhayAnvitAH | - | te'pi mAmeva kaunteya yajantyavidhipUrvakam | --23-- |
| ahaM hi sarvayajJAnAM bhoktA ca prabhureva ca | - | na tu mAmabhijAnanti tattvenAtazcyavanti te | --24-- |
| yAnti devavratA devAnpitRRnyAnti pitRvratAH | - | bhUtAni yAnti bhUtejyA yAnti madyAjino'pi mAm | --25-- |
| patraM puSpaM phalaM toyaM yo me bhaktyA prayacchati | - | tadahaM bhaktyupahRtamaznAmi prayatAtmanaH | --26-- |
| yatkaroSi yadaznAsi yajjuhoSi dadAsi yat | - | yattapasyasi kaunteya tatkuruSva madarpaNam | --27-- |
| zubhAzubhaphalairevaM mokSyase karmabandhanaiH | - | saMnyAsayogayuktAtmA vimukto mAmupaiSyasi | --28-- |
| samo'haM sarvabhUteSu na me dveSyo'sti na priyaH | - | ye bhajanti tu mAM bhaktyA mayi te teSu cApyaham | --29-- |
| api cetsudurAcAro bhajate mAmananyabhAk | - | sAdhureva sa mantavyaH samyagvyavasito hi saH | --30-- |
| kSipraM bhavati dharmAtmA zazvacchAntiM nigacchati | - | kaunteya pratijAnIhi na me bhaktaH praNazyati | --31-- |
| mAM hi pArtha vyapAzritya ye'pi syuH pApayonayaH | - | striyo vaizyAstathA zUdrAste'pi yAnti parAM gatim | --32-- |
| kiM punarbrAhmaNAH puNyA bhaktA rAjarSayastathA | - | anityamasukhaM lokamimaM prApya bhajasva mAm | --33-- |
| manmanA bhava madbhakto madyAjI mAM namaskuru | - | mAmevaiSyasi yuktvaivamAtmAnaM matparAyaNaH | --34-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
rAjavidyArAjaguhyayogo nAma navamo'dhyAyaH --9--
↖
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| bhUya eva mahAbAho zRNu me paramaM vacaH | - | yatte'haM prIyamANAya vakSyAmi hitakAmyayA | --1-- |
| na me viduH suragaNAH prabhavaM na maharSayaH | - | ahamAdirhi devAnAM maharSINAM ca sarvazaH | --2-- |
| yo mAmajamanAdiM ca vetti lokamahezvaram | - | asaMmUDhaH sa martyeSu sarvapApaiH pramucyate | --3-- |
| buddhirjJAnamasaMmohaH kSamA satyaM damaH zamaH | - | sukhaM duHkhaM bhavo'bhAvo bhayaM cAbhayameva ca | --4-- |
| ahiMsA samatA tuSTistapo dAnaM yazo'yazaH | - | bhavanti bhAvA bhUtAnAM matta eva pRthagvidhAH | --5-- |
| maharSayaH sapta pUrve catvAro manavastathA | - | madbhAvA mAnasA jAtA yeSAM loka imAH prajAH | --6-- |
| etAM vibhUtiM yogaM ca mama yo vetti tattvataH | - | so'vikampena yogena yujyate nAtra saMzayaH | --7-- |
| ahaM sarvasya prabhavo mattaH sarvaM pravartate | - | iti matvA bhajante mAM budhA bhAvasamanvitAH | --8-- |
| maccittA madgataprANA bodhayantaH parasparam | - | kathayantazca mAM nityaM tuSyanti ca ramanti ca | --9-- |
| teSAM satatayuktAnAM bhajatAM prItipUrvakam | - | dadAmi buddhiyogaM taM yena mAmupayAnti te | --10-- |
| teSAmevAnukampArthamahamajJAnajaM tamaH | - | nAzayAmyAtmabhAvastho jJAnadIpena bhAsvatA | --11-- |
| arjuna uvAca - | |||
| paraM brahma paraM dhAma pavitraM paramaM bhavAn | - | puruSaM zAzvataM divyamAdidevamajaM vibhum | --12-- |
| AhustvAmRSayaH sarve devarSirnAradastathA | - | asito devalo vyAsaH svayaM caiva bravISi me | --13-- |
| sarvametadRtaM manye yanmAM vadasi kezava | - | na hi te bhagavanvyaktiM vidurdevA na dAnavAH | --14-- |
| svayamevAtmanAtmAnaM vettha tvaM puruSottama | - | bhUtabhAvana bhUteza devadeva jagatpate | --15-- |
| vaktumarhasyazeSeNa divyA hyAtmavibhUtayaH | - | yAbhirvibhUtibhirlokAnimAMstvaM vyApya tiSThasi | --16-- |
| kathaM vidyAmahaM yogiMstvAM sadA paricintayan | - | keSu keSu ca bhAveSu cintyo'si bhagavanmayA | --17-- |
| vistareNAtmano yogaM vibhUtiM ca janArdana | - | bhUyaH kathaya tRptirhi zRNvato nAsti me'mRtam | --18-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| hanta te kathayiSyAmi divyA hyAtmavibhUtayaH | - | prAdhAnyataH kuruzreSTha nAstyanto vistarasya me | --19-- |
| ahamAtmA guDAkeza sarvabhUtAzayasthitaH | - | ahamAdizca madhyaM ca bhUtAnAmanta eva ca | --20-- |
| AdityAnAmahaM viSNurjyotiSAM raviraMzumAn | - | marIcirmarutAmasmi nakSatrANAmahaM zazI | --21-- |
| vedAnAM sAmavedo'smi devAnAmasmi vAsavaH | - | indriyANAM manazcAsmi bhUtAnAmasmi cetanA | --22-- |
| rudrANAM zaMkarazcAsmi vittezo yakSarakSasAm | - | vasUnAM pAvakazcAsmi meruH zikhariNAmaham | --23-- |
| purodhasAM ca mukhyaM mAM viddhi pArtha bRhaspatim | - | senAnInAmahaM skandaH sarasAmasmi sAgaraH | --24-- |
| maharSINAM bhRgurahaM girAmasmyekamakSaram | - | yajJAnAM japayajJo'smi sthAvarANAM himAlayaH | --25-- |
| azvatthaH sarvavRkSANAM devarSINAM ca nAradaH | - | gandharvANAM citrarathaH siddhAnAM kapilo muniH | --26-- |
| uccaiHzravasamazvAnAM viddhi mAmamRtodbhavam | - | airAvataM gajendrANAM narANAM ca narAdhipam | --27-- |
| AyudhAnAmahaM vajraM dhenUnAmasmi kAmadhuk | - | prajanazcAsmi kandarpaH sarpANAmasmi vAsukiH | --28-- |
| anantazcAsmi nAgAnAM varuNo yAdasAmaham | - | pitRRNAmaryamA cAsmi yamaH saMyamatAmaham | --29-- |
| prahlAdazcAsmi daityAnAM kAlaH kalayatAmaham | - | mRgANAM ca mRgendro'haM vainateyazca pakSiNAm | --30-- |
| pavanaH pavatAmasmi rAmaH zastrabhRtAmaham | - | jhaSANAM makarazcAsmi srotasAmasmi jAhnavI | --31-- |
| sargANAmAdirantazca madhyaM caivAhamarjuna | - | adhyAtmavidyA vidyAnAM vAdaH pravadatAmaham | --32-- |
| akSarANAmakAro'smi dvandvaH sAmAsikasya ca | - | ahamevAkSayaH kAlo dhAtAhaM vizvatomukhaH | --33-- |
| mRtyuH sarvaharazcAhamudbhavazca bhaviSyatAm | - | kIrtiH zrIrvAkca nArINAM smRtirmedhA dhRtiH kSamA | --34-- |
| bRhatsAma tathA sAmnAM gAyatrI chandasAmaham | - | mAsAnAM mArgazIrSo'hamRtUnAM kusumAkaraH | --35-- |
| dyUtaM chalayatAmasmi tejastejasvinAmaham | - | jayo'smi vyavasAyo'smi sattvaM sattvavatAmaham | --36-- |
| vRSNInAM vAsudevo'smi pANDavAnAM dhanaMjayaH | - | munInAmapyahaM vyAsaH kavInAmuzanA kaviH | --37-- |
| daNDo damayatAmasmi nItirasmi jigISatAm | - | maunaM caivAsmi guhyAnAM jJAnaM jJAnavatAmaham | --38-- |
| yaccApi sarvabhUtAnAM bIjaM tadahamarjuna | - | na tadasti vinA yatsyAnmayA bhUtaM carAcaram | --39-- |
| nAnto'sti mama divyAnAM vibhUtInAM paraMtapa | - | eSa tUddezataH prokto vibhUtervistaro mayA | --40-- |
| yadyadvibhUtimatsattvaM zrImadUrjitameva vA | - | tattadevAvagaccha tvaM mama tejoM'zasaMbhavam | --41-- |
| athavA bahunaitena kiM jJAtena tavArjuna | - | viSTabhyAhamidaM kRtsnamekAMzena sthito jagat | --42-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
vibhUtiyogo nAma dazamo'dhyAyaH --10--
↖
| arjuna uvAca - | |||
| madanugrahAya paramaM guhyamadhyAtmasaMjJitam | - | yattvayoktaM vacastena moho'yaM vigato mama | --1-- |
| bhavApyayau hi bhUtAnAM zrutau vistarazo mayA | - | tvattaH kamalapatrAkSa mAhAtmyamapi cAvyayam | --2-- |
| evametadyathAttha tvamAtmAnaM paramezvara | - | draSTumicchAmi te rUpamaizvaraM puruSottama | --3-- |
| manyase yadi tacchakyaM mayA draSTumiti prabho | - | yogezvara tato me tvaM darzayAtmAnamavyayam | --4-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| pazya me pArtha rUpANi zatazo'tha sahasrazaH | - | nAnAvidhAni divyAni nAnAvarNAkRtIni ca | --5-- |
| pazyAdityAnvasUnrudrAnazvinau marutastathA | - | bahUnyadRSTapUrvANi pazyAzcaryANi bhArata | --6-- |
| ihaikasthaM jagatkRtsnaM pazyAdya sacarAcaram | - | mama dehe guDAkeza yaccAnyaddraSTumicchasi | --7-- |
| na tu mAM zakyase draSTumanenaiva svacakSuSA | - | divyaM dadAmi te cakSuH pazya me yogamaizvaram | --8-- |
| saMjaya uvAca - | |||
| evamuktvA tato rAjanmahAyogezvaro hariH | - | darzayAmAsa pArthAya paramaM rUpamaizvaram | --9-- |
| anekavaktranayanamanekAdbhutadarzanam | - | anekadivyAbharaNaM divyAnekodyatAyudham | --10-- |
| divyamAlyAmbaradharaM divyagandhAnulepanam | - | sarvAzcaryamayaM devamanantaM vizvatomukham | --11-- |
| divi sUryasahasrasya bhavedyugapadutthitA | - | yadi bhAH sadRzI sA syAdbhAsastasya mahAtmanaH | --12-- |
| tatraikasthaM jagatkRtsnaM pravibhaktamanekadhA | - | apazyaddevadevasya zarIre pANDavastadA | --13-- |
| tataH sa vismayAviSTo hRSTaromA dhanaMjayaH | - | praNamya zirasA devaM kRtAJjalirabhASata | --14-- |
| arjuna uvAca - | |||
| pazyAmi devAMstava deva dehe sarvAMstathA bhUtavizeSasaMghAn | - | ||
| brahmANamIzaM kamalAsanasthamRSIMzca sarvAnuragAMzca divyAn | --15-- | ||
| anekabAhUdaravaktranetraM pazyAmi tvAM sarvato'nantarUpam | - | ||
| nAntaM na madhyaM na punastavAdiM pazyAmi vizvezvara vizvarUpa | --16-- | ||
| kirITinaM gadinaM cakriNaM ca tejorAziM sarvato dIptimantam | - | ||
| pazyAmi tvAM durnirIkSyaM samantAddIptAnalArkadyutimaprameyam | --17-- | ||
| tvamakSaraM paramaM veditavyaM tvamasya vizvasya paraM nidhAnam | - | ||
| tvamavyayaH zAzvatadharmagoptA sanAtanastvaM puruSo mato me | --18-- | ||
| anAdimadhyAntamanantavIryamanantabAhuM zazisUryanetram | - | ||
| pazyAmi tvAM dIptahutAzavaktraM svatejasA vizvamidaM tapantam | --19-- | ||
| dyAvApRthivyoridamantaraM hi vyAptaM tvayaikena dizazca sarvAH | - | ||
| dRSTvAdbhutaM rUpamugraM tavedaM lokatrayaM pravyathitaM mahAtman | --20-- | ||
| amI hi tvAM surasaGghA vizanti kecidbhItAH prAJjalayo gRNanti | - | ||
| svastItyuktvA maharSisiddhasaMghAH stuvanti tvAM stutibhiH puSkalAbhiH | --21-- | ||
| rudrAdityA vasavo ye ca sAdhyA vizve'zvinau marutazcoSmapAzca | - | ||
| gandharvayakSAsurasiddhasaMghA vIkSante tvAM vismitAzcaiva sarve | --22-- | ||
| rUpaM mahatte bahuvaktranetraM mahAbAho bahubAhUrupAdam | - | ||
| bahUdaraM bahudaMSTrAkarAlaM dRSTvA lokAH pravyathitAstathAham | --23-- | ||
| nabhaHspRzaM dIptamanekavarNaM vyAttAnanaM dIptavizAlanetram | - | ||
| dRSTvA hi tvAM pravyathitAntarAtmA dhRtiM na vindAmi zamaM ca viSNo | --24-- | ||
| daMSTrAkarAlAni ca te mukhAni dRSTvaiva kAlAnalasaMnibhAni | - | ||
| dizo na jAne na labhe ca zarma prasIda deveza jagannivAsa | --25-- | ||
| amI ca tvAM dhRtarASTrasya putrAH sarve sahaivAvanipAlasaMghaiH | - | ||
| bhISmo droNaH sUtaputrastathAsau sahAsmadIyairapi yodhamukhyaiH | --26-- | ||
| vaktrANi te tvaramANA vizanti daMSTrAkarAlAni bhayAnakAni | - | ||
| kecidvilagnA dazanAntareSu saMdRzyante cUrNitairuttamAGgaiH | --27-- | ||
| yathA nadInAM bahavo'mbuvegAH samudramevAbhimukhA dravanti | - | ||
| tathA tavAmI naralokavIrA vizanti vaktrANyabhivijvalanti | --28-- | ||
| yathA pradIptaM jvalanaM pataMgA vizanti nAzAya samRddhavegAH | - | ||
| tathaiva nAzAya vizanti lokAstavApi vaktrANi samRddhavegAH | --29-- | ||
| lelihyase grasamAnaH samantAllokAnsamagrAnvadanairjvaladbhiH | - | ||
| tejobhirApUrya jagatsamagraM bhAsastavogrAH pratapanti viSNo | --30-- | ||
| AkhyAhi me ko bhavAnugrarUpo namo'stu te devavara prasIda | - | ||
| vijJAtumicchAmi bhavantamAdyaM na hi prajAnAmi tava pravRttim | --31-- | ||
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| kAlo'smi lokakSayakRtpravRddho lokAnsamAhartumiha pravRttaH | - | ||
| Rte'pi tvAM na bhaviSyanti sarve ye'vasthitAH pratyanIkeSu yodhAH | --32-- | ||
| tasmAttvamuttiSTha yazo labhasva jitvA zatrUnbhuGkSva rAjyaM samRddham | - | ||
| mayaivaite nihatAH pUrvameva nimittamAtraM bhava savyasAcin | --33-- | ||
| droNaM ca bhISmaM ca jayadrathaM ca karNaM tathAnyAnapi yodhavIrAn | - | ||
| mayA hatAMstvaM jahi mA vyathiSThA yudhyasva jetAsi raNe sapatnAn | --34-- | ||
| saMjaya uvAca - | |||
| etacchrutvA vacanaM kezavasya kRtAJjalirvepamAnaH kirITI | - | ||
| namaskRtvA bhUya evAha kRSNaM sagadgadaM bhItabhItaH praNamya | --35-- | ||
| arjuna uvAca - | |||
| sthAne hRSIkeza tava prakIrtyA jagatprahRSyatyanurajyate ca | - | ||
| rakSAMsi bhItAni dizo dravanti sarve namasyanti ca siddhasaMghAH | --36-- | ||
| kasmAcca te na nameranmahAtmangarIyase brahmaNo'pyAdikartre | - | ||
| ananta deveza jagannivAsa tvamakSaraM sadasattatparaM yat | --37-- | ||
| tvamAdidevaH puruSaH purANastvamasya vizvasya paraM nidhAnam | - | ||
| vettAsi vedyaM ca paraM ca dhAma tvayA tataM vizvamanantarUpa | --38-- | ||
| vAyuryamo'gnirvaruNaH zazAGkaH prajApatistvaM prapitAmahazca | - | ||
| namo namaste'stu sahasrakRtvaH punazca bhUyo'pi namo namaste | --39-- | ||
| namaH purastAdatha pRSThataste namo'stu te sarvata eva sarva | - | ||
| anantavIryAmitavikramastvaM sarvaM samApnoSi tato'si sarvaH | --40-- | ||
| sakheti matvA prasabhaM yaduktaM he kRSNa he yAdava he sakheti | - | ||
| ajAnatA mahimAnaM tavedaM mayA pramAdAtpraNayena vApi | --41-- | ||
| yaccAvahAsArthamasatkRto'si vihArazayyAsanabhojaneSu | - | ||
| eko'thavApyacyuta tatsamakSaM tatkSAmaye tvAmahamaprameyam | --42-- | ||
| pitAsi lokasya carAcarasya tvamasya pUjyazca gururgarIyAn | - | ||
| na tvatsamo'styabhyadhikaH kuto'nyo lokatraye'pyapratimaprabhAva | --43-- | ||
| tasmAtpraNamya praNidhAya kAyaM prasAdaye tvAmahamIzamIDyam | - | ||
| piteva putrasya sakheva sakhyuH priyaH priyAyArhasi deva soDhum | --44-- | ||
| adRSTapUrvaM hRSito'smi dRSTvA bhayena ca pravyathitaM mano me | - | ||
| tadeva me darzaya devarUpaM prasIda deveza jagannivAsa | --45-- | ||
| kirITinaM gadinaM cakrahastamicchAmi tvAM draSTumahaM tathaiva | - | ||
| tenaiva rUpeNa caturbhujena sahasrabAho bhava vizvamUrte | --46-- | ||
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| mayA prasannena tavArjunedaM rUpaM paraM darzitamAtmayogAt | - | ||
| tejomayaM vizvamanantamAdyaM yanme tvadanyena na dRSTapUrvam | --47-- | ||
| na vedayajJAdhyayanairna dAnairna ca kriyAbhirna tapobhirugraiH | - | ||
| evaMrUpaH zakya ahaM nRloke draSTuM tvadanyena kurupravIra | --48-- | ||
| mA te vyathA mA ca vimUDhabhAvo dRSTvA rUpaM ghoramIdRGmamedam | - | ||
| vyapetabhIH prItamanAH punastvaM tadeva me rUpamidaM prapazya | --49-- | ||
| saMjaya uvAca - | |||
| ityarjunaM vAsudevastathoktvA svakaM rUpaM darzayAmAsa bhUyaH | - | ||
| AzvAsayAmAsa ca bhItamenaM bhUtvA punaH saumyavapurmahAtmA | --50-- | ||
| arjuna uvAca - | |||
| dRSTvedaM mAnuSaM rUpaM tava saumyaM janArdana | - | idAnImasmi saMvRttaH sacetAH prakRtiM gataH | --51-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| sudurdarzamidaM rUpaM dRSTavAnasi yanmama | - | devA apyasya rUpasya nityaM darzanakAGkSiNaH | --52-- |
| nAhaM vedairna tapasA na dAnena na cejyayA | - | zakya evaMvidho draSTuM dRSTavAnasi mAM yathA | --53-- |
| bhaktyA tvananyayA zakya ahamevaMvidho'rjuna | - | jJAtuM draSTuM ca tattvena praveSTuM ca paraMtapa | --54-- |
| matkarmakRnmatparamo madbhaktaH saGgavarjitaH | - | nirvairaH sarvabhUteSu yaH sa mAmeti pANDava | --55-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
vizvarUpadarzanayogo nAmaikAdazo'dhyAyaH --11--
↖
| arjuna uvAca - | |||
| evaM satatayuktA ye bhaktAstvAM paryupAsate | - | ye cApyakSaramavyaktaM teSAM ke yogavittamAH | --1-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| mayyAvezya mano ye mAM nityayuktA upAsate | - | zraddhayA parayopetAste me yuktatamA matAH | --2-- |
| ye tvakSaramanirdezyamavyaktaM paryupAsate | - | sarvatragamacintyaM ca kUTasthamacalaM dhruvam | --3-- |
| saMniyamyendriyagrAmaM sarvatra samabuddhayaH | - | te prApnuvanti mAmeva sarvabhUtahite ratAH | --4-- |
| klezo'dhikatarasteSAmavyaktAsaktacetasAm | - | avyaktA hi gatirduHkhaM dehavadbhiravApyate | --5-- |
| ye tu sarvANi karmANi mayi saMnyasya matparAH | - | ananyenaiva yogena mAM dhyAyanta upAsate | --6-- |
| teSAmahaM samuddhartA mRtyusaMsArasAgarAt | - | bhavAmina cirAtpArtha mayyAvezitacetasAm | --7-- |
| mayyeva mana Adhatsva mayi buddhiM nivezaya | - | nivasiSyasi mayyeva ata UrdhvaM na saMzayaH | --8-- |
| atha cittaM samAdhAtuM na zaknoSi mayi sthiram | - | abhyAsayogena tato mAmicchAptuM dhanaMjaya | --9-- |
| abhyAse'pyasamartho'si matkarmaparamo bhava | - | madarthamapi karmANi kurvansiddhimavApsyasi | --10-- |
| athaitadapyazakto'si kartuM madyogamAzritaH | - | sarvakarmaphalatyAgaM tataH kuru yatAtmavAn | --11-- |
| zreyo hi jJAnamabhyAsAjjJAnAddhyAnaM viziSyate | - | dhyAnAtkarmaphalatyAgastyAgAcchAntiranantaram | --12-- |
| adveSTA sarvabhUtAnAM maitraH karuNa eva ca | - | nirmamo nirahaMkAraH samaduHkhasukhaH kSamI | --13-- |
| saMtuSTaH satataM yogI yatAtmA dRDhanizcayaH | - | mayyarpitamanobuddhiryo madbhaktaH sa me priyaH | --14-- |
| yasmAnnodvijate loko lokAnnodvijate ca yaH | - | harSAmarSabhayodvegairmukto yaH sa ca me priyaH | --15-- |
| anapekSaH zucirdakSa udAsIno gatavyathaH | - | sarvArambhaparityAgI yo madbhaktaH sa me priyaH | --16-- |
| yo na hRSyati na dveSTi na zocati na kAGkSati | - | zubhAzubhaparityAgI bhaktimAnyaH sa me priyaH | --17-- |
| samaH zatrau ca mitre ca tathA mAnApamAnayoH | - | zItoSNasukhaduHkheSu samaH saGgavivarjitaH | --18-- |
| tulyanindAstutirmaunI saMtuSTo yena kenacit | - | aniketaH sthiramatirbhaktimAnme priyo naraH | --19-- |
| ye tu dharmyAmRtamidaM yathoktaM paryupAsate | - | zraddadhAnA matparamA bhaktAste'tIva me priyAH | --20-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
bhaktiyogo nAma dvAdazo'dhyAyaH --12--
↖
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| idaM zarIraM kaunteya kSetramityabhidhIyate | - | etadyo vetti taM prAhuH kSetrajJa iti tadvidaH | --1-- |
| kSetrajJaM cApi mAM viddhi sarvakSetreSu bhArata | - | kSetrakSetrajJayorjJAnaM yattajjJAnaM mataM mama | --2-- |
| tatkSetraM yacca yAdRkca yadvikAri yatazca yat | - | sa ca yo yatprabhAvazca tatsamAsena me zRNu | --3-- |
| RSibhirbahudhA gItaM chandobhirvividhaiH pRthak | - | brahmasUtrapadaizcaiva hetumadbhirvinizcitaiH | --4-- |
| mahAbhUtAnyahaMkAro buddhiravyaktameva ca | - | indriyANi dazaikaM ca paJca cendriyagocarAH | --5-- |
| icchA dveSaH sukhaM duHkhaM saMghAtazcetanA dhRtiH | - | etatkSetraM samAsena savikAramudAhRtam | --6-- |
| amAnitvamadambhitvamahiMsA kSAntirArjavam | - | AcAryopAsanaM zaucaM sthairyamAtmavinigrahaH | --7-- |
| indriyArtheSu vairAgyamanahaMkAra eva ca | - | janmamRtyujarAvyAdhiduHkhadoSAnudarzanam | --8-- |
| asaktiranabhiSvaGgaH putradAragRhAdiSu | - | nityaM ca samacittatvamiSTAniSTopapattiSu | --9-- |
| mayi cAnanyayogena bhaktiravyabhicAriNI | - | viviktadezasevitvamaratirjanasaMsadi | --10-- |
| adhyAtmajJAnanityatvaM tattvajJAnArthadarzanam | - | etajjJAnamiti proktamajJAnaM yadato'nyathA | --11-- |
| jJeyaM yattatpravakSyAmi yajjJAtvAmRtamaznute | - | anAdimatparaM brahma na sattannAsaducyate | --12-- |
| sarvataHpANipAdaM tatsarvato'kSiziromukham | - | sarvataHzrutimalloke sarvamAvRtya tiSThati | --13-- |
| sarvendriyaguNAbhAsaM sarvendriyavivarjitam | - | asaktaM sarvabhRccaiva nirguNaM guNabhoktR ca | --14-- |
| bahirantazca bhUtAnAmacaraM carameva ca | - | sUkSmatvAttadavijJeyaM dUrasthaM cAntike ca tat | --15-- |
| avibhaktaM ca bhUteSu vibhaktamiva ca sthitam | - | bhUtabhartR ca tajjJeyaM grasiSNu prabhaviSNu ca | --16-- |
| jyotiSAmapi tajjyotistamasaH paramucyate | - | jJAnaM jJeyaM jJAnagamyaM hRdi sarvasya viSThitam | --17-- |
| iti kSetraM tathA jJAnaM jJeyaM coktaM samAsataH | - | madbhakta etadvijJAya madbhAvAyopapadyate | --18-- |
| prakRtiM puruSaM caiva viddhyanAdi ubhAvapi | - | vikArAMzca guNAMzcaiva viddhi prakRtisaMbhavAn | --19-- |
| kAryakAraNakartRtve hetuH prakRtirucyate | - | puruSaH sukhaduHkhAnAM bhoktRtve heturucyate | --20-- |
| puruSaH prakRtistho hi bhuGkte prakRtijAnguNAn | - | kAraNaM guNasaGgo'sya sadasadyonijanmasu | --21-- |
| upadraSTAnumantA ca bhartA bhoktA mahezvaraH | - | paramAtmeti cApyukto dehe'sminpuruSaH paraH | --22-- |
| ya evaM vetti puruSaM prakRtiM ca guNaiH saha | - | sarvathA vartamAno'pi na sa bhUyo'bhijAyate | --23-- |
| dhyAnenAtmani pazyanti kecidAtmAnamAtmanA | - | anye sAMkhyena yogena karmayogena cApare | --24-- |
| anye tvevamajAnantaH zrutvAnyebhya upAsate | - | te'pi cAtitarantyeva mRtyuM zrutiparAyaNAH | --25-- |
| yAvatsaMjAyate kiMcitsattvaM sthAvarajaGgamam | - | kSetrakSetrajJasaMyogAttadviddhi bharatarSabha | --26-- |
| samaM sarveSu bhUteSu tiSThantaM paramezvaram | - | vinazyatsvavinazyantaM yaH pazyati sa pazyati | --27-- |
| samaM pazyanhi sarvatra samavasthitamIzvaram | - | na hinastyAtmanAtmAnaM tato yAti parAM gatim | --28-- |
| prakRtyaiva ca karmANi kriyamANAni sarvazaH | - | yaH pazyati tathAtmAnamakartAraM sa pazyati | --29-- |
| yadA bhUtapRthagbhAvamekasthamanupazyati | - | tata eva ca vistAraM brahma saMpadyate tadA | --30-- |
| anAditvAnnirguNatvAtparamAtmAyamavyayaH | - | zarIrastho'pi kaunteya na karoti na lipyate | --31-- |
| yathA sarvagataM saukSmyAdAkAzaM nopalipyate | - | sarvatrAvasthito dehe tathAtmA nopalipyate | --32-- |
| yathA prakAzayatyekaH kRtsnaM lokamimaM raviH | - | kSetraM kSetrI tathA kRtsnaM prakAzayati bhArata | --33-- |
| kSetrakSetrajJayorevamantaraM jJAnacakSuSA | - | bhUtaprakRtimokSaM ca ye viduryAnti te param | --34-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
kSetrakSetrajJavibhAgayogo nAma trayodazo'dhyAyaH --13--
↖
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| paraM bhUyaH pravakSyAmi jJAnAnAM jJAnamuttamam | - | yajjJAtvA munayaH sarve parAM siddhimito gatAH | --1-- |
| idaM jJAnamupAzritya mama sAdharmyamAgatAH | - | sarge'pi nopajAyante pralaye na vyathanti ca | --2-- |
| mama yonirmahadbrahma tasmingarbhaM dadhAmyaham | - | saMbhavaH sarvabhUtAnAM tato bhavati bhArata | --3-- |
| sarvayoniSu kaunteya mUrtayaH saMbhavanti yAH | - | tAsAM brahma mahadyonirahaM bIjapradaH pitA | --4-- |
| sattvaM rajastama iti guNAH prakRtisaMbhavAH | - | nibadhnanti mahAbAho dehe dehinamavyayam | --5-- |
| tatra sattvaM nirmalatvAtprakAzakamanAmayam | - | sukhasaGgena badhnAti jJAnasaGgena cAnagha | --6-- |
| rajo rAgAtmakaM viddhi tRSNAsaGgasamudbhavam | - | tannibadhnAti kaunteya karmasaGgena dehinam | --7-- |
| tamastvajJAnajaM viddhi mohanaM sarvadehinAm | - | pramAdAlasyanidrAbhistannibadhnAti bhArata | --8-- |
| sattvaM sukhe saMjayati rajaH karmaNi bhArata | - | jJAnamAvRtya tu tamaH pramAde saMjayatyuta | --9-- |
| rajastamazcAbhibhUya sattvaM bhavati bhArata | - | rajaH sattvaM tamazcaiva tamaH sattvaM rajastathA | --10-- |
| sarvadvAreSu dehe'sminprakAza upajAyate | - | jJAnaM yadA tadA vidyAdvivRddhaM sattvamityuta | --11-- |
| lobhaH pravRttirArambhaH karmaNAmazamaH spRhA | - | rajasyetAni jAyante vivRddhe bharatarSabha | --12-- |
| aprakAzo'pravRttizca pramAdo moha eva ca | - | tamasyetAni jAyante vivRddhe kurunandana | --13-- |
| yadA sattve pravRddhe tu pralayaM yAti dehabhRt | - | tadottamavidAM lokAnamalAnpratipadyate | --14-- |
| rajasi pralayaM gatvA karmasaGgiSu jAyate | - | tathA pralInastamasi mUDhayoniSu jAyate | --15-- |
| karmaNaH sukRtasyAhuH sAttvikaM nirmalaM phalam | - | rajasastu phalaM duHkhamajJAnaM tamasaH phalam | --16-- |
| sattvAtsaMjAyate jJAnaM rajaso lobha eva ca | - | pramAdamohau tamaso bhavato'jJAnameva ca | --17-- |
| UrdhvaM gacchanti sattvasthA madhye tiSThanti rAjasAH | - | jaghanyaguNavRttisthA adho gacchanti tAmasAH | --18-- |
| nAnyaM guNebhyaH kartAraM yadA draSTAnupazyati | - | guNebhyazca paraM vetti madbhAvaM so'dhigacchati | --19-- |
| guNAnetAnatItya trIndehI dehasamudbhavAn | - | janmamRtyujarAduHkhairvimukto'mRtamaznute | --20-- |
| arjuna uvAca - | |||
| kairliGgaistrInguNAnetAnatIto bhavati prabho | - | kimAcAraH kathaM caitAMstrInguNAnativartate | --21-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| prakAzaM ca pravRttiM ca mohameva ca pANDava | - | ta dveSTi saMpravRttAni na nivRttAni kAGkSati | --22-- |
| udAsInavadAsIno guNairyo na vicAlyate | - | guNA vartanta ityeva yo'vatiSThati neGgate | --23-- |
| samaduHkhasukhaH svasthaH samaloSTAzmakAJcanaH | - | tulyapriyApriyo dhIrastulyanindAtmasaMstutiH | --24-- |
| mAnApamAnayostulyastulyo mitrAripakSayoH | - | sarvArambhaparityAgI guNAtItaH sa ucyate | --25-- |
| mAM ca yo'vyabhicAreNa bhaktiyogena sevate | - | sa guNAnsamatItyaitAnbrahmabhUyAya kalpate | --26-- |
| brahmaNo hi pratiSThAhamamRtasyAvyayasya ca | - | zAzvatasya ca dharmasya sukhasyaikAntikasya ca | --27-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
guNatrayavibhAgayogo nAma caturdazo'dhyAyaH --14--
↖
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| UrdhvamUlamadhaHzAkhamazvatthaM prAhuravyayam | - | chandAMsi yasya parNAni yastaM veda sa vedavit | --1-- |
| adhazcordhvaM prasRtAstasya zAkhA guNapravRddhA viSayapravAlAH | - | ||
| adhazca mUlAnyanusaMtatAni karmAnubandhIni manuSyaloke | --2-- | ||
| na rUpamasyeha tathopalabhyate nAnto na cAdirna ca saMpratiSThA | - | ||
| azvatthamenaM suvirUDhamUlamasaGgazastreNa dRDhena chittvA | --3-- | ||
| tataH padaM tatparimArgitavyaM yasmingatA na nivartanti bhUyaH | - | ||
| tameva cAdyaM puruSaM prapadye yataH pravRttiH prasRtA purANI | --4-- | ||
| nirmAnamohA jitasaGgadoSA adhyAtmanityA vinivRttakAmAH | - | ||
| dvandvairvimuktAH sukhaduHkhasaMjJairgacchantyamUDhAH padamavyayaM tat | --5-- | ||
| na tadbhAsayate sUryo na zazAGko na pAvakaH | - | yadgatvA na nivartante taddhAma paramaM mama | --6-- |
| mamaivAMzo jIvaloke jIvabhUtaH sanAtanaH | - | manaHSaSThAnIndriyANi prakRtisthAni karSati | --7-- |
| zarIraM yadavApnoti yaccApyutkrAmatIzvaraH | - | gRhItvaitAni saMyAti vAyurgandhAnivAzayAt | --8-- |
| zrotraM cakSuH sparzanaM ca rasanaM ghrANameva ca | - | adhiSThAya manazcAyaM viSayAnupasevate | --9-- |
| utkrAmantaM sthitaM vApi bhuJjAnaM vA guNAnvitam | - | vimUDhA nAnupazyanti pazyanti jJAnacakSuSaH | --10-- |
| yatanto yoginazcainaM pazyantyAtmanyavasthitam | - | yatanto'pyakRtAtmAno nainaM pazyantyacetasaH | --11-- |
| yadAdityagataM tejo jagadbhAsayate'khilam | - | yaccandramasi yaccAgnau tattejo viddhi mAmakam | --12-- |
| gAmAvizya ca bhUtAni dhArayAmyahamojasA | - | puSNAmi cauSadhIH sarvAH somo bhUtvA rasAtmakaH | --13-- |
| ahaM vaizvAnaro bhUtvA prANinAM dehamAzritaH | - | prANApAnasamAyuktaH pacAmyannaM caturvidham | --14-- |
| sarvasya cAhaM hRdi sanniviSTo mattaH smRtirjJAnamapohanaM ca | - | ||
| vedaizca sarvairahameva vedyo vedAntakRdvedavideva cAham | --15-- | ||
| dvAvimau puruSau loke kSarazcAkSara eva ca | - | kSaraH sarvANi bhUtAni kUTastho'kSara ucyate | --16-- |
| uttamaH puruSastvanyaH paramAtmetyudhAhRtaH | - | yo lokatrayamAvizya bibhartyavyaya IzvaraH | --17-- |
| yasmAtkSaramatIto'hamakSarAdapi cottamaH | - | ato'smi loke vede ca prathitaH puruSottamaH | --18-- |
| yo mAmevamasaMmUDho jAnAti puruSottamam | - | sa sarvavidbhajati mAM sarvabhAvena bhArata | --19-- |
| iti guhyatamaM zAstramidamuktaM mayAnagha | - | etadbuddhvA buddhimAnsyAtkRtakRtyazca bhArata | --20-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
puruSottamayogo nAma paJcadazo'dhyAyaH --15--
↖
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| abhayaM sattvasaMzuddhirjJAnayogavyavasthitiH | - | dAnaM damazca yajJazca svAdhyAyastapa Arjavam | --1-- |
| ahiMsA satyamakrodhastyAgaH zAntirapaizunam | - | dayA bhUteSvaloluptvaM mArdavaM hrIracApalam | --2-- |
| tejaH kSamA dhRtiH zaucamadroho nAtimAnitA | - | bhavanti saMpadaM daivImabhijAtasya bhArata | --3-- |
| dambho darpo'bhimAnazca krodhaH pAruSyameva ca | - | ajJAnaM cAbhijAtasya pArtha saMpadamAsurIm | --4-- |
| daivI saMpadvimokSAya nibandhAyAsurI matA | - | mA zucaH saMpadaM daivImabhijAto'si pANDava | --5-- |
| dvau bhUtasargau loke'smindaiva Asura eva ca | - | daivo vistarazaH prokta AsuraM pArtha me zRNu | --6-- |
| pravRttiM ca nivRttiM ca janA na vidurAsurAH | - | na zaucaM nApi cAcAro na satyaM teSu vidyate | --7-- |
| asatyamapratiSThaM te jagadAhuranIzvaram | - | aparasparasaMbhUtaM kimanyatkAmahaitukam | --8-- |
| etAM dRSTimavaSTabhya naSTAtmAno'lpabuddhayaH | - | prabhavantyugrakarmANaH kSayAya jagato'hitAH | --9-- |
| kAmamAzritya duSpUraM dambhamAnamadAnvitAH | - | mohAdgRhItvAsadgrAhAnpravartante'zucivratAH | --10-- |
| cintAmaparimeyAM ca pralayAntAmupAzritAH | - | kAmopabhogaparamA etAvaditi nizcitAH | --11-- |
| AzApAzazatairbaddhAH kAmakrodhaparAyaNAH | - | Ihante kAmabhogArthamanyAyenArthasaMcayAn | --12-- |
| idamadya mayA labdhamimaM prApsye manoratham | - | idamastIdamapi me bhaviSyati punardhanam | --13-- |
| asau mayA hataH zatrurhaniSye cAparAnapi | - | Izvaro'hamahaM bhogI siddho'haM balavAnsukhI | --14-- |
| ADhyo'bhijanavAnasmi ko'nyosti sadRzo mayA | - | yakSye dAsyAmi modiSya ityajJAnavimohitAH | --15-- |
| anekacittavibhrAntA mohajAlasamAvRtAH | - | prasaktAH kAmabhogeSu patanti narake'zucau | --16-- |
| AtmasaMbhAvitAH stabdhA dhanamAnamadAnvitAH | - | yajante nAmayajJaiste dambhenAvidhipUrvakam | --17-- |
| ahaMkAraM balaM darpaM kAmaM krodhaM ca saMzritAH | - | mAmAtmaparadeheSu pradviSanto'bhyasUyakAH | --18-- |
| tAnahaM dviSataH krUrAnsaMsAreSu narAdhamAn | - | kSipAmyajasramazubhAnAsurISveva yoniSu | --19-- |
| AsurIM yonimApannA mUDhA janmani janmani | - | mAmaprApyaiva kaunteya tato yAntyadhamAM gatim | --20-- |
| trividhaM narakasyedaM dvAraM nAzanamAtmanaH | - | kAmaH krodhastathA lobhastasmAdetattrayaM tyajet | --21-- |
| etairvimuktaH kaunteya tamodvAraistribhirnaraH | - | AcaratyAtmanaH zreyastato yAti parAM gatim | --22-- |
| yaH zAstravidhimutsRjya vartate kAmakArataH | - | na sa siddhimavApnoti na sukhaM na parAM gatim | --23-- |
| tasmAcchAstraM pramANaM te kAryAkAryavyavasthitau | - | jJAtvA zAstravidhAnoktaM karma kartumihArhasi | --24-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
daivAsurasaMpadvibhAgayogo nAma SoDazo'dhyAyaH --16--
↖
| arjuna uvAca - | |||
| ye zAstravidhimutsRjya yajante zraddhayAnvitAH | - | teSAM niSThA tu kA kRSNa sattvamAho rajastamaH | --1-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| trividhA bhavati zraddhA dehinAM sA svabhAvajA | - | sAttvikI rAjasI caiva tAmasI ceti tAM zRNu | --2-- |
| sattvAnurUpA sarvasya zraddhA bhavati bhArata | - | zraddhAmayo'yaM puruSo yo yacchraddhaH sa eva saH | --3-- |
| yajante sAttvikA devAnyakSarakSAMsi rAjasAH | - | pretAnbhUtagaNAMzcAnye yajante tAmasA janAH | --4-- |
| azAstravihitaM ghoraM tapyante ye tapo janAH | - | dambhAhaMkArasaMyuktAH kAmarAgabalAnvitAH | --5-- |
| karSayantaH zarIrasthaM bhUtagrAmamacetasaH | - | mAM caivAntaHzarIrasthaM tAnviddhyAsuranizcayAn | --6-- |
| AhArastvapi sarvasya trividho bhavati priyaH | - | yajJastapastathA dAnaM teSAM bhedamimaM zRNu | --7-- |
| AyuHsattvabalArogyasukhaprItivivardhanAH | - | rasyAH snigdhAH sthirA hRdyA AhArAH sAttvikapriyAH | --8-- |
| kaTvamlalavaNAtyuSNatIkSNarUkSavidAhinaH | - | AhArA rAjasasyeSTA duHkhazokAmayapradAH | --9-- |
| yAtayAmaM gatarasaM pUti paryuSitaM ca yat | - | ucchiSTamapi cAmedhyaM bhojanaM tAmasapriyam | --10-- |
| aphalAkAGkSibhiryajJo vidhidRSTo ya ijyate | - | yaSTavyameveti manaH samAdhAya sa sAttvikaH | --11-- |
| abhisaMdhAya tu phalaM dambhArthamapi caiva yat | - | ijyate bharatazreSTha taM yajJaM viddhi rAjasam | --12-- |
| vidhihInamasRSTAnnaM mantrahInamadakSiNam | - | zraddhAvirahitaM yajJaM tAmasaM paricakSate | --13-- |
| devadvijaguruprAjJapUjanaM zaucamArjavam | - | brahmacaryamahiMsA ca zArIraM tapa ucyate | --14-- |
| anudvegakaraM vAkyaM satyaM priyahitaM ca yat | - | svAdhyAyAbhyasanaM caiva vAGmayaM tapa ucyate | --15-- |
| manaH prasAdaH saumyatvaM maunamAtmavinigrahaH | - | bhAvasaMzuddhirityetattapo mAnasamucyate | --16-- |
| zraddhayA parayA taptaM tapastattrividhaM naraiH | - | aphalAkAGkSibhiryuktaiH sAttvikaM paricakSate | --17-- |
| satkAramAnapUjArthaM tapo dambhena caiva yat | - | kriyate tadiha proktaM rAjasaM calamadhruvam | --18-- |
| mUDhagrAheNAtmano yatpIDayA kriyate tapaH | - | parasyotsAdanArthaM vA tattAmasamudAhRtam | --19-- |
| dAtavyamiti yaddAnaM dIyate'nupakAriNe | - | deze kAle ca pAtre ca taddAnaM sAttvikaM smRtam | --20-- |
| yattu prattyupakArArthaM phalamuddizya vA punaH | - | dIyate ca parikliSTaM taddAnaM rAjasaM smRtam | --21-- |
| adezakAle yaddAnamapAtrebhyazca dIyate | - | asatkRtamavajJAtaM tattAmasamudAhRtam | --22-- |
| oM tatsaditi nirdezo brahmaNastrividhaH smRtaH | - | brAhmaNAstena vedAzca yajJAzca vihitAH purA | --23-- |
| tasmAdomityudAhRtya yajJadAnatapaHkriyAH | - | pravartante vidhAnoktAH satataM brahmavAdinAm | --24-- |
| tadityanabhisaMdhAya phalaM yajJatapaHkriyAH | - | dAnakriyAzca vividhAH kriyante mokSakAGkSibhiH | --25-- |
| sadbhAve sAdhubhAve ca sadityetatprayujyate | - | prazaste karmaNi tathA sacchabdaH pArtha yujyate | --26-- |
| yajJe tapasi dAne ca sthitiH saditi cocyate | - | karma caiva tadarthIyaM sadityevAbhidhIyate | --27-- |
| azraddhayA hutaM dattaM tapastaptaM kRtaM ca yat | - | asadityucyate pArtha na ca tatprepya no iha | --28-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
zraddhAtrayavibhAgayogo nAma saptadazo'dhyAyaH --17--
↖
| arjuna uvAca - | |||
| saMnyAsasya mahAbAho tattvamicchAmi veditum | - | tyAgasya ca hRSIkeza pRthakkeziniSUdana | --1-- |
| zrIbhagavAnuvAca - | |||
| kAmyAnAM karmaNAM nyAsaM saMnyAsaM kavayo viduH | - | sarvakarmaphalatyAgaM prAhustyAgaM vicakSaNAH | --2-- |
| tyAjyaM doSavadityeke karma prAhurmanISiNaH | - | yajJadAnatapaHkarma na tyAjyamiti cApare | --3-- |
| nizcayaM zRNu me tatra tyAge bharatasattama | - | tyAgo hi puruSavyAghra trividhaH saMprakIrtitaH | --4-- |
| yajJadAnatapaHkarma na tyAjyaM kAryameva tat | - | yajJo dAnaM tapazcaiva pAvanAni manISiNAm | --5-- |
| etAnyapi tu karmANi saGgaM tyaktvA phalAni ca | - | kartavyAnIti me pArtha nizcitaM matamuttamam | --6-- |
| niyatasya tu saMnyAsaH karmaNo nopapadyate | - | mohAttasya parityAgastAmasaH parikIrtitaH | --7-- |
| duHkhamityeva yatkarma kAyaklezabhayAttyajet | - | sa kRtvA rAjasaM tyAgaM naiva tyAgaphalaM labhet | --8-- |
| kAryamityeva yatkarma niyataM kriyate'rjuna | - | saGgaM tyaktvA phalaM caiva sa tyAgaH sAttviko mataH | --9-- |
| na dveSTyakuzalaM karma kuzale nAnuSajjate | - | tyAgI sattvasamAviSTo medhAvI chinnasaMzayaH | --10-- |
| na hi dehabhRtA zakyaM tyaktuM karmANyazeSataH | - | yastu karmaphalatyAgI sa tyAgItyabhidhIyate | --11-- |
| aniSTamiSTaM mizraM ca trividhaM karmaNaH phalam | - | bhavatyatyAginAM pretya na tu saMnyAsinAM kvacit | --12-- |
| paJcaitAni mahAbAho kAraNAni nibodha me | - | sAMkhye kRtAnte proktAni siddhaye sarvakarmaNAm | --13-- |
| adhiSThAnaM tathA kartA karaNaM ca pRthagvidham | - | vividhAzca pRthakceSTA daivaM caivAtra paJcamam | --14-- |
| zarIravAGmanobhiryatkarma prArabhate naraH | - | nyAyyaM vA viparItaM vA paJcaite tasya hetavaH | --15-- |
| tatraivaM sati kartAramAtmAnaM kevalaM tu yaH | - | pazyatyakRtabuddhitvAnna sa pazyati durmatiH | --16-- |
| yasya nAhaMkRto bhAvo buddhiryasya na lipyate | - | hatvA'pi sa imA&llokAnna hanti na nibadhyate | --17-- |
| jJAnaM jJeyaM parijJAtA trividhA karmacodanA | - | karaNaM karma karteti trividhaH karmasaMgrahaH | --18-- |
| jJAnaM karma ca kartA ca tridhaiva guNabhedataH | - | procyate guNasaMkhyAne yathAvacchRNu tAnyapi | --19-- |
| sarvabhUteSu yenaikaM bhAvamavyayamIkSate | - | avibhaktaM vibhakteSu tajjJAnaM viddhi sAttvikam | --20-- |
| pRthaktvena tu yajjJAnaM nAnAbhAvAnpRthagvidhAn | - | vetti sarveSu bhUteSu tajjJAnaM viddhi rAjasam | --21-- |
| yattu kRtsnavadekasminkArye saktamahaitukam | - | atattvArthavadalpaM ca tattAmasamudAhRtam | --22-- |
| niyataM saGgarahitamarAgadveSataH kRtam | - | aphalaprepsunA karma yattatsAttvikamucyate | --23-- |
| yattu kAmepsunA karma sAhaMkAreNa vA punaH | - | kriyate bahulAyAsaM tadrAjasamudAhRtam | --24-- |
| anubandhaM kSayaM hiMsAmanapekSya ca pauruSam | - | mohAdArabhyate karma yattattAmasamucyate | --25-- |
| muktasaGgo'nahaMvAdI dhRtyutsAhasamanvitaH | - | siddhyasiddhyornirvikAraH kartA sAttvika ucyate | --26-- |
| rAgI karmaphalaprepsurlubdho hiMsAtmako'zuciH | - | harSazokAnvitaH kartA rAjasaH parikIrtitaH | --27-- |
| ayuktaH prAkRtaH stabdhaH zaTho naiSkRtiko'lasaH | - | viSAdI dIrghasUtrI ca kartA tAmasa ucyate | --28-- |
| buddherbhedaM dhRtezcaiva guNatastrividhaM zRNu | - | procyamAnamazeSeNa pRthaktvena dhanaMjaya | --29-- |
| pravRttiM ca nivRttiM ca kAryAkArye bhayAbhaye | - | bandhaM mokSaM ca yA vetti buddhiH sA pArtha sAttvikI | --30-- |
| yayA dharmamadharmaM ca kAryaM cAkAryameva ca | - | ayathAvatprajAnAti buddhiH sA pArtha rAjasI | --31-- |
| adharmaM dharmamiti yA manyate tamasAvRtA | - | sarvArthAnviparItAMzca buddhiH sA pArtha tAmasI | --32-- |
| dhRtyA yayA dhArayate manaHprANendriyakriyAH | - | yogenAvyabhicAriNyA dhRtiH sA pArtha sAttvikI | --33-- |
| yayA tu dharmakAmArthAndhRtyA dhArayate'rjuna | - | prasaGgena phalAkAGkSI dhRtiH sA pArtha rAjasI | --34-- |
| yayA svapnaM bhayaM zokaM viSAdaM madameva ca | - | na vimuJcati durmedhA dhRtiH sA pArtha tAmasI | --35-- |
| sukhaM tvidAnIM trividhaM zRNu me bharatarSabha | - | abhyAsAdramate yatra duHkhAntaM ca nigacchati | --36-- |
| yattadagre viSamiva pariNAme'mRtopamam | - | tatsukhaM sAttvikaM proktamAtmabuddhiprasAdajam | --37-- |
| viSayendriyasaMyogAdyattadagre'mRtopamam | - | pariNAme viSamiva tatsukhaM rAjasaM smRtam | --38-- |
| yadagre cAnubandhe ca sukhaM mohanamAtmanaH | - | nidrAlasyapramAdotthaM tattAmasamudAhRtam | --39-- |
| na tadasti pRthivyAM vA divi deveSu vA punaH | - | sattvaM prakRtijairmuktaM yadebhiH syAttribhirguNaiH | --40-- |
| brAhmaNakSatriyavizAM zUdrANAM ca paraMtapa | - | karmANi pravibhaktAni svabhAvaprabhavairguNaiH | --41-- |
| zamo damastapaH zaucaM kSAntirArjavameva ca | - | jJAnaM vijJAnamAstikyaM brahmakarma svabhAvajam | --42-- |
| zauryaM tejo dhRtirdAkSyaM yuddhe cApyapalAyanam | - | dAnamIzvarabhAvazca kSAtraM karma svabhAvajam | --43-- |
| kRSigaurakSyavANijyaM vaizyakarma svabhAvajam | - | paricaryAtmakaM karma zUdrasyApi svabhAvajam | --44-- |
| sve sve karmaNyabhirataH saMsiddhiM labhate naraH | - | svakarmanirataH siddhiM yathA vindati tacchRNu | --45-- |
| yataH pravRttirbhUtAnAM yena sarvamidaM tatam | - | svakarmaNA tamabhyarcya siddhiM vindati mAnavaH | --46-- |
| zreyAnsvadharmo viguNaH paradharmotsvanuSThitAt | - | svabhAvaniyataM karma kurvannApnoti kilbiSam | --47-- |
| sahajaM karma kaunteya sadoSamapi na tyajet | - | sarvArambhA hi doSeNa dhUmenAgnirivAvRtAH | --48-- |
| asaktabuddhiH sarvatra jitAtmA vigataspRhaH | - | naiSkarmyasiddhiM paramAM saMnyAsenAdhigacchati | --49-- |
| siddhiM prApto yathA brahma tathApnoti nibodha me | - | samAsenaiva kaunteya niSThA jJAnasya yA parA | --50-- |
| buddhyA vizuddhayA yukto dhRtyAtmAnaM niyamya ca | - | zabdAdInviSayAMstyaktvA rAgadveSau vyudasya ca | --51-- |
| viviktasevI laghvAzI yatavAkkAyamAnasaH | - | dhyAnayogaparo nityaM vairAgyaM samupAzritaH | --52-- |
| ahaMkAraM balaM darpaM kAmaM krodhaM parigraham | - | vimucya nirmamaH zAnto brahmabhUyAya kalpate | --53-- |
| brahmabhUtaH prasannAtmA na zocati na kAGkSati | - | samaH sarveSu bhUteSu madbhaktiM labhate parAm | --54-- |
| bhaktyA mAmabhijAnAti yAvAnyazcAsmi tattvataH | - | tato mAM tattvato jJAtvA vizate tadanantaram | --55-- |
| sarvakarmANyapi sadA kurvANo madvyapAzrayaH | - | matprasAdAdavApnoti zAzvataM padamavyayam | --56-- |
| cetasA sarvakarmANi mayi saMnyasya matparaH | - | buddhiyogamupAzritya maccittaH satataM bhava | --57-- |
| maccittaH sarvadurgANi matprasAdAttariSyasi | - | atha cettvamahaMkArAnna zroSyasi vinaGkSyasi | --58-- |
| yadahaMkAramAzritya na yotsya iti manyase | - | mithyaiSa vyavasAyaste prakRtistvAM niyokSyati | --59-- |
| svabhAvajena kaunteya nibaddhaH svena karmaNA | - | kartuM necchasi yanmohAtkariSyasyavazo'pi tat | --60-- |
| IzvaraH sarvabhUtAnAM hRddeze'rjuna tiSThati | - | bhrAmayansarvabhUtAni yantrArUDhAni mAyayA | --61-- |
| tameva zaraNaM gaccha sarvabhAvena bhArata | - | tatprasAdAtparAM zAntiM sthAnaM prApsyasi zAzvatam | --62-- |
| iti te jJAnamAkhyAtaM guhyAdguhyataraM mayA | - | vimRzyaitadazeSeNa yathecchasi tathA kuru | --63-- |
| sarvaguhyatamaM bhUyaH zRNu me paramaM vacaH | - | iSTo'si me dRDhamiti tato vakSyAmi te hitam | --64-- |
| manmanA bhava madbhakto madyAjI mAM namaskuru | - | mAmevaiSyasi satyaM te pratijAne priyo'si me | --65-- |
| sarvadharmAnparityajya mAmekaM zaraNaM vraja | - | ahaM tvA sarvapApebhyo mokSayiSyAmi mA zucaH | --66-- |
| idaM te nAtapaskAya nAbhaktAya kadAcana | - | na cAzuzrUSave vAcyaM na ca mAM yo'bhyasUyati | --67-- |
| ya imaM paramaM guhyaM madbhakteSvabhidhAsyati | - | bhaktiM mayi parAM kRtvA mAmevaiSyatyasaMzayaH | --68-- |
| na ca tasmAnmanuSyeSu kazcinme priyakRttamaH | - | bhavitA na ca me tasmAdanyaH priyataro bhuvi | --69-- |
| adhyeSyate ca ya imaM dharmyaM saMvAdamAvayoH | - | jJAnayajJena tenAhamiSTaH syAmiti me matiH | --70-- |
| zraddhAvAnanasUyazca zRNuyAdapi yo naraH | - | so'pi muktaH zubhA&llokAnprApnuyAtpuNyakarmaNAm | --71-- |
| kaccidetacchrutaM pArtha tvayaikAgreNa cetasA | - | kaccidajJAnasaMmohaH pranaSTaste dhanaMjaya | --72-- |
| arjuna uvAca - | |||
| naSTo mohaH smRtirlabdhA tvatprasAdAnmayAcyuta | - | sthito'smi gatasaMdehaH kariSye vacanaM tava | --73-- |
| saMjaya uvAca - | |||
| ityahaM vAsudevasya pArthasya ca mahAtmanaH | - | saMvAdamimamazrauSamadbhutaM romaharSaNam | --74-- |
| vyAsaprasAdAcchrutavAnetadguhyamahaM param | - | yogaM yogezvarAtkRSNAtsAkSAtkathayataH svayam | --75-- |
| rAjansaMsmRtya saMsmRtya saMvAdamimamadbhutam | - | kezavArjunayoH puNyaM hRSyAmi ca muhurmuhuH | --76-- |
| tacca saMsmRtya saMsmRtya rUpamatyadbhutaM hareH | - | vismayo me mahAnrAjanhRSyAmi ca punaH punaH | --77-- |
| yatra yogezvaraH kRSNo yatra pArtho dhanurdharaH | - | tatra zrIrvijayo bhUtirdhruvA nItirmatirmama | --78-- |
oM tatsaditi zrImadbhagavadgItAsUpaniSatsu brahmavidyAyAM yogazAstre zrIkRSNArjunasaMvAde
mokSasaMnyAsayogo nAmASTAdazo'dhyAyaH --18--
↖