શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતા
Bhagavad Gita in Gujarati script
વિષયસૂચી
અધ્યાય ૧    અર્જુનવિષાદયોગ
અધ્યાય ૨    સાંખ્યયોગ
અધ્યાય ૩    કર્મયોગ
અધ્યાય ૪    જ્ઞાનકર્મસંન્યાસયોગ
અધ્યાય ૫    કર્મસંન્યાસયોગ
અધ્યાય ૬    આત્મસંયમયોગ
અધ્યાય ૭    જ્ઞાનવિજ્ઞાનયોગ
અધ્યાય ૮    અક્ષરબ્રહ્મયોગ
અધ્યાય ૯    રાજવિદ્યારાજગુહ્યયોગ
અધ્યાય ૧૦    વિભૂતિયોગ
અધ્યાય ૧૧    વિશ્વરૂપદર્શનયોગ
અધ્યાય ૧૨    ભક્તિયોગ
અધ્યાય ૧૩    ક્ષેત્રક્ષેત્રજ્ઞવિભાગયોગ
અધ્યાય ૧૪    ગુણત્રયવિભાગયોગ
અધ્યાય ૧૫    પુરુષોત્તમયોગ
અધ્યાય ૧૬    દૈવાસુરસંપદ્વિભાગયોગ
અધ્યાય ૧૭    શ્રદ્ધાત્રયવિભાગયોગ
અધ્યાય ૧૮    મોક્ષસંન્યાસયોગ
પ્રથમોઽધ્યાયઃ
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ
ધર્મક્ષેત્રે કુરુક્ષેત્રે સમવેતા યુયુત્સવઃ
મામકાઃ પાણ્ડવાશ્ચૈવ કિમકુર્વત સંજય॥૧॥
સંજય ઉવાચ
દૃષ્ટ્વા તુ પાણ્ડવાનીકં વ્યૂઢં દુર્યોધનસ્તદા
આચાર્યમુપસંગમ્ય રાજા વચનમબ્રવીત્॥૨॥
પશ્યૈતાં પાણ્ડુપુત્રાણામાચાર્ય મહતીં ચમૂમ્
વ્યૂઢાં દ્રુપદપુત્રેણ તવ શિષ્યેણ ધીમતા॥૩॥
અત્ર શૂરા મહેષ્વાસા ભીમાર્જુનસમા યુધિ
યુયુધાનો વિરાટશ્ચ દ્રુપદશ્ચ મહારથઃ॥૪॥
ધૃષ્ટકેતુશ્ચેકિતાનઃ કાશિરાજશ્ચ વીર્યવાન્
પુરુજિત્કુન્તિભોજશ્ચ શૈબ્યશ્ચ નરપુંગવઃ॥૫॥
યુધામન્યુશ્ચ વિક્રાન્ત ઉત્તમૌજાશ્ચ વીર્યવાન્
સૌભદ્રો દ્રૌપદેયાશ્ચ સર્વ એવ મહારથાઃ॥૬॥
અસ્માકં તુ વિશિષ્ટા યે તાન્નિબોધ દ્વિજોત્તમ
નાયકા મમ સૈન્યસ્ય સંજ્ઞાર્થં તાન્બ્રવીમિ તે॥૭॥
ભવાન્ભીષ્મશ્ચ કર્ણશ્ચ કૃપશ્ચ સમિતિંજયઃ
અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચ સૌમદત્તિસ્તથૈવ ચ॥૮॥
અન્યે ચ બહવઃ શૂરા મદર્થે ત્યક્તજીવિતાઃ
નાનાશસ્ત્રપ્રહરણાઃ સર્વે યુદ્ધવિશારદાઃ॥૯॥
અપર્યાપ્તં તદસ્માકં બલં ભીષ્માભિરક્ષિતમ્
પર્યાપ્તં ત્વિદમેતેષાં બલં ભીમાભિરક્ષિતમ્॥૧૦॥
અયનેષુ ચ સર્વેષુ યથાભાગમવસ્થિતાઃ
ભીષ્મમેવાભિરક્ષન્તુ ભવન્તઃ સર્વ એવ હિ॥૧૧॥
તસ્ય સંજનયન્હર્ષં કુરુવૃદ્ધઃ પિતામહઃ
સિંહનાદં વિનદ્યોચ્ચૈઃ શઙ્ખં દધ્મૌ પ્રતાપવાન્॥૧૨॥
તતઃ શઙ્ખાશ્ચ ભેર્યશ્ચ પણવાનકગોમુખાઃ
સહસૈવાભ્યહન્યન્ત સ શબ્દસ્તુમુલોઽભવત્॥૧૩॥
તતઃ શ્વેતૈર્હયૈર્યુક્તે મહતિ સ્યન્દને સ્થિતૌ
માધવઃ પાણ્ડવશ્ચૈવ દિવ્યૌ શઙ્ખૌ પ્રદઘ્મતુઃ॥૧૪॥
પાઞ્ચજન્યં હૃષીકેશો દેવદત્તં ધનંજયઃ
પૌણ્ડ્રં દધ્મૌ મહાશઙ્ખં ભીમકર્મા વૃકોદરઃ॥૧૫॥
અનન્તવિજયં રાજા કુન્તીપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ
નકુલઃ સહદેવશ્ચ સુઘોષમણિપુષ્પકૌ॥૧૬॥
કાશ્યશ્ચ પરમેષ્વાસઃ શિખણ્ડી ચ મહારથઃ
ધૃષ્ટદ્યુમ્નો વિરાટશ્ચ સાત્યકિશ્ચાપરાજિતઃ॥૧૭॥
દ્રુપદો દ્રૌપદેયાશ્ચ સર્વશઃ પૃથિવીપતે
સૌભદ્રશ્ચ મહાબાહુઃ શઙ્ખાન્દધ્મુઃ પૃથક્પૃથક્॥૧૮॥
સ ઘોષો ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં હૃદયાનિ વ્યદારયત્
નભશ્ચ પૃથિવીં ચૈવ તુમુલો વ્યનુનાદયન્॥૧૯॥
અથ વ્યવસ્થિતાન્દૃષ્ટ્વા ધાર્તરાષ્ટ્રાન્કપિધ્વજઃ
પ્રવૃત્તે શસ્ત્રસંપાતે ધનુરુદ્યમ્ય પાણ્ડવઃ॥૨૦॥
હૃષીકેશં તદા વાક્યમિદમાહ મહીપતે
અર્જુન ઉવાચ
સેનયોરુભયોર્મધ્યે રથં સ્થાપય મેઽચ્યુત॥૨૧॥
યાવદેતાન્નિરીક્ષેઽહં યોદ્ધુકામાનવસ્થિતાન્
કૈર્મયા સહ યોદ્ધવ્યમસ્મિન્રણસમુદ્યમે॥૨૨॥
યોત્સ્યમાનાનવેક્ષેઽહં ય એતેઽત્ર સમાગતાઃ
ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય દુર્બુદ્ધેર્યુદ્ધે પ્રિયચિકીર્ષવઃ॥૨૩॥
સંજય ઉવાચ
એવમુક્તો હૃષીકેશો ગુડાકેશેન ભારત
સેનયોરુભયોર્મધ્યે સ્થાપયિત્વા રથોત્તમમ્॥૨૪॥
ભીષ્મદ્રોણપ્રમુખતઃ સર્વેષાં ચ મહીક્ષિતામ્
ઉવાચ પાર્થ પશ્યૈતાન્સમવેતાન્કુરૂનિતિ॥૨૫॥
તત્રાપશ્યત્સ્થિતાન્પાર્થઃ પિતૄનથ પિતામહાન્
આચાર્યાન્માતુલાન્ભ્રાતૄન્પુત્રાન્પૌત્રાન્સખીંસ્તથા॥૨૬॥
શ્વશુરાન્સુહૃદશ્ચૈવ સેનયોરુભયોરપિ
તાન્સમીક્ષ્ય સ કૌન્તેયઃ સર્વાન્બન્ધૂનવસ્થિતાન્॥૨૭॥
કૃપયા પરયાવિષ્ટો વિષીદન્નિદમબ્રવીત્
અર્જુન ઉવાચ
દૃષ્ટ્વેમં સ્વજનં કૃષ્ણ યુયુત્સું સમુપસ્થિતમ્॥૨૮॥
સીદન્તિ મમ ગાત્રાણિ મુખં ચ પરિશુષ્યતિ
વેપથુશ્ચ શરીરે મે રોમહર્ષશ્ચ જાયતે॥૨૯॥
ગાણ્ડીવં સ્રંસતે હસ્તાત્ત્વક્ચૈવ પરિદહ્યતે
ન ચ શક્નોમ્યવસ્થાતું ભ્રમતીવ ચ મે મનઃ॥૩૦॥
નિમિત્તાનિ ચ પશ્યામિ વિપરીતાનિ કેશવ
ન ચ શ્રેયોઽનુપશ્યામિ હત્વા સ્વજનમાહવે॥૩૧॥
ન કાઙ્ક્ષે વિજયં કૃષ્ણ ન ચ રાજ્યં સુખાનિ ચ
કિં નો રાજ્યેન ગોવિન્દ કિં ભોગૈર્જીવિતેન વા॥૩૨॥
યેષામર્થે કાઙ્ક્ષિતં નો રાજ્યં ભોગાઃ સુખાનિ ચ
ત ઇમેઽવસ્થિતા યુદ્ધે પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા ધનાનિ ચ॥૩૩॥
આચાર્યાઃ પિતરઃ પુત્રાસ્તથૈવ ચ પિતામહાઃ
માતુલાઃ શ્વશુરાઃ પૌત્રાઃ શ્યાલાઃ સંબન્ધિનસ્તથા॥૩૪॥
એતાન્ન હન્તુમિચ્છામિ ઘ્નતોઽપિ મધુસૂદન
અપિ ત્રૈલોક્યરાજ્યસ્ય હેતોઃ કિં નુ મહીકૃતે॥૩૫॥
નિહત્ય ધાર્તરાષ્ટ્રાન્નઃ કા પ્રીતિઃ સ્યાજ્જનાર્દન
પાપમેવાશ્રયેદસ્માન્હત્વૈતાનાતતાયિનઃ॥૩૬॥
તસ્માન્નાર્હા વયં હન્તું ધાર્તરાષ્ટ્રાન્સ્વબાન્ધવાન્
સ્વજનં હિ કથં હત્વા સુખિનઃ સ્યામ માધવ॥૩૭॥
યદ્યપ્યેતે ન પશ્યન્તિ લોભોપહતચેતસઃ
કુલક્ષયકૃતં દોષં મિત્રદ્રોહે ચ પાતકમ્॥૩૮॥
કથં ન જ્ઞેયમસ્માભિઃ પાપાદસ્માન્નિવર્તિતુમ્
કુલક્ષયકૃતં દોષં પ્રપશ્યદ્ભિર્જનાર્દન॥૩૯॥
કુલક્ષયે પ્રણશ્યન્તિ કુલધર્માઃ સનાતનાઃ
ધર્મે નષ્ટે કુલં કૃત્સ્નમધર્મોઽભિભવત્યુત॥૪૦॥
અધર્માભિભવાત્કૃષ્ણ પ્રદુષ્યન્તિ કુલસ્ત્રિયઃ
સ્ત્રીષુ દુષ્ટાસુ વાર્ષ્ણેય જાયતે વર્ણસંકરઃ॥૪૧॥
સંકરો નરકાયૈવ કુલઘ્નાનાં કુલસ્ય ચ
પતન્તિ પિતરો હ્યેષાં લુપ્તપિણ્ડોદકક્રિયાઃ॥૪૨॥
દોષૈરેતૈઃ કુલઘ્નાનાં વર્ણસંકરકારકૈઃ
ઉત્સાદ્યન્તે જાતિધર્માઃ કુલધર્માશ્ચ શાશ્વતાઃ॥૪૩॥
ઉત્સન્નકુલધર્માણાં મનુષ્યાણાં જનાર્દન
નરકેઽનિયતં વાસો ભવતીત્યનુશુશ્રુમ॥૪૪॥
અહો બત મહત્પાપં કર્તું વ્યવસિતા વયમ્
યદ્રાજ્યસુખલોભેન હન્તું સ્વજનમુદ્યતાઃ॥૪૫॥
યદિ મામપ્રતીકારમશસ્ત્રં શસ્ત્રપાણયઃ
ધાર્તરાષ્ટ્રા રણે હન્યુસ્તન્મે ક્ષેમતરં ભવેત્॥૪૬॥
સંજય ઉવાચ
એવમુક્ત્વાર્જુનઃ સંખ્યે રથોપસ્થ ઉપાવિશત્
વિસૃજ્ય સશરં ચાપં શોકસંવિગ્નમાનસઃ॥૪૭॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે અર્જુનવિષાદયોગો નામ પ્રથમોઽધ્યાયઃ ॥૧॥

દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ
સંજય ઉવાચ
તં તથા કૃપયાવિષ્ટમશ્રુપૂર્ણાકુલેક્ષણમ્
વિષીદન્તમિદં વાક્યમુવાચ મધુસૂદનઃ॥૧॥
શ્રીભગવાનુવાચ
કુતસ્ત્વા કશ્મલમિદં વિષમે સમુપસ્થિતમ્
અનાર્યજુષ્ટમસ્વર્ગ્યમકીર્તિકરમર્જુન॥૨॥
ક્લૈબ્યં મા સ્મ ગમઃ પાર્થ નૈતત્ત્વય્યુપપદ્યતે
ક્ષુદ્રં હૃદયદૌર્બલ્યં ત્યક્ત્વોત્તિષ્ઠ પરંતપ॥૩॥
અર્જુન ઉવાચ
કથં ભીષ્મમહં સાઙ્ખ્યે દ્રોણં ચ મધુસૂદન
ઇષુભિઃ પ્રતિયોત્સ્યામિ પૂજાર્હાવરિસૂદન॥૪॥
ગુરૂનહત્વા હિ મહાનુભાવાન્શ્રેયો ભોક્તું ભૈક્ષ્યમપીહ લોકે
હત્વાર્થકામાંસ્તુ ગુરુનિહૈવ ભુઞ્જીય ભોગાન્ઽરુધિરપ્રદિગ્ધાન્॥૫॥
ન ચૈતદ્વિદ્મઃ કતરન્નો ગરીયો યદ્વા જયેમ યદિ વા નો જયેયુઃ
યાનેવ હત્વા ન જિજીવિષામસ્તેઽવસ્થિતાઃ પ્રમુખે ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ॥૬॥
કાર્પણ્યદોષોપહતસ્વભાવઃ પૃચ્છામિ ત્વાં ધર્મસંમૂઢચેતાઃ
યચ્છ્રેયઃ સ્યાન્નિશ્ચિતં બ્રૂહિ તન્મે શિષ્યસ્તેઽહં શાધિ માં ત્વાં પ્રપન્નમ્॥૭॥
ન હિ પ્રપશ્યામિ મમાપનુદ્યાદ્યચ્છોકમુચ્છોષણમિન્દ્રિયાણામ્
અવાપ્ય ભૂમાવસપત્નમૃદ્ધં રાજ્યં સુરાણામપિ ચાધિપત્યમ્॥૮॥
સંજય ઉવાચ
એવમુક્ત્વા હૃષીકેશં ગુડાકેશઃ પરંતપ
ન યોત્સ્ય ઇતિ ગોવિન્દમુક્ત્વા તૂષ્ણીં બભૂવ હ॥૯॥
તમુવાચ હૃષીકેશઃ પ્રહસન્નિવ ભારત
સેનયોરુભયોર્મધ્યે વિષીદન્તમિદં વચઃ॥૧૦॥
શ્રીભગવાનુવાચ
અશોચ્યાનન્વશોચસ્ત્વં પ્રજ્ઞાવાદાંશ્ચ ભાષસે
ગતાસૂનગતાસૂંશ્ચ નાનુશોચન્તિ પણ્ડિતાઃ॥૧૧॥
ન ત્વેવાહં જાતુ નાસં ન ત્વં નેમે જનાધિપાઃ
ન ચૈવ ન ભવિષ્યામઃ સર્વે વયમતઃ પરમ્॥૧૨॥
દેહિનોઽસ્મિન્યથા દેહે કૌમારં યૌવનં જરા
તથા દેહાન્તરપ્રાપ્તિર્ધીરસ્તત્ર ન મુહ્યતિ॥૧૩॥
માત્રાસ્પર્શાસ્તુ કૌન્તેય શીતોષ્ણસુખદુઃખદાઃ
આગમાપાયિનોઽનિત્યાસ્તાંસ્તિતિક્ષસ્વ ભારત॥૧૪॥
યં હિ ન વ્યથયન્ત્યેતે પુરુષં પુરુષર્ષભ
સમદુઃખસુખં ધીરં સોઽમૃતત્વાય કલ્પતે॥૧૫॥
નાસતો વિદ્યતે ભાવો નાભાવો વિદ્યતે સતઃ
ઉભયોરપિ દૃષ્ટોઽન્તસ્ત્વનયોસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ॥૧૬॥
અવિનાશિ તુ તદ્વિદ્ધિ યેન સર્વમિદં તતમ્
વિનાશમવ્યયસ્યાસ્ય ન કશ્ચિત્કર્તુમર્હતિ॥૧૭॥
અન્તવન્ત ઇમે દેહા નિત્યસ્યોક્તાઃ શરીરિણઃ
અનાશિનોઽપ્રમેયસ્ય તસ્માદ્યુધ્યસ્વ ભારત॥૧૮॥
ય એનં વેત્તિ હન્તારં યશ્ચૈનં મન્યતે હતમ્
ઉભૌ તૌ ન વિજાનીતો નાયં હન્તિ ન હન્યતે॥૧૯॥
ન જાયતે મ્રિયતે વા કદાચિન્નાયં ભૂત્વા ભવિતા વા ન ભૂયઃ
અજો નિત્યઃ શાશ્વતોઽયં પુરાણો ન હન્યતે હન્યમાને શરીરે॥૨૦॥
વેદાવિનાશિનં નિત્યં ય એનમજમવ્યયમ્
અથં સ પુરુષઃ પાર્થ કં ઘાતયતિ હન્તિ કમ્॥૨૧॥
વાસાંસિ જીર્ણાનિ યથા વિહાય નવાનિ ગૃહ્ણાતિ નરોઽપરાણિ
તથા શરીરાણિ વિહાય જીર્ણાન્યન્યાનિ સંયાતિ નવાનિ દેહી॥૨૨॥
નૈનં છિન્દન્તિ શસ્ત્રાણિ નૈનં દહતિ પાવકઃ
ન ચૈનં ક્લેદયન્ત્યાપો ન શોષયતિ મારુતઃ॥૨૩॥
અચ્છેદ્યોઽયમદાહ્યોઽયમક્લેદ્યોઽશોષ્ય એવ ચ
નિત્યઃ સર્વગતઃ સ્થાણુરચલોઽયં સનાતનઃ॥૨૪॥
અવ્યક્તોઽયમચિન્ત્યોઽયમવિકાર્યોઽયમુચ્યતે
તસ્માદેવં વિદિત્વૈનં નાનુશોચિતુમર્હસિ॥૨૫॥
અથ ચૈનં નિત્યજાતં નિત્યં વા મન્યસે મૃતમ્
તથાપિ ત્વં મહાબાહો નૈવં શોચિતુમર્હસિ॥૨૬॥
જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ
તસ્માદપરિહાર્યેઽર્થે ન ત્વં શોચિતુમર્હસિ॥૨૭॥
અવ્યક્તાદીનિ ભૂતાનિ વ્યક્તમધ્યાનિ ભારત
અવ્યક્તનિધનાન્યેવ તત્ર કા પરિદેવના॥૨૮॥
આશ્ચર્યવત્પશ્યતિ કશ્ચિદેનમાશ્ચર્યવદ્વદતિ તથૈવ ચાન્યઃ
આશ્ચર્યવચ્ચૈનમન્યઃ શૃણોતિ શ્રુત્વાપ્યેનં વેદ ન ચૈવ કશ્ચિત્॥૨૯॥
દેહી નિત્યમવધ્યોઽયં દેહે સર્વસ્ય ભારત
તસ્માત્સર્વાણિ ભૂતાનિ ન ત્વં શોચિતુમર્હસિ॥૩૦॥
સ્વધર્મમપિ ચાવેક્ષ્ય ન વિકમ્પિતુમર્હસિ
ધર્મ્યાદ્ધિ યુદ્ધાચ્છ્રેયોઽન્યત્ક્ષત્રિયસ્ય ન વિદ્યતે॥૩૧॥
યદૃચ્છયા ચોપપન્નં સ્વર્ગદ્વારમપાવૃતમ્
સુખિનઃ ક્ષત્રિયાઃ પાર્થ લભન્તે યુદ્ધમીદૃશમ્॥૩૨॥
અથ ચેત્ત્વમિમં ધર્મ્યં સંગ્રામં ન કરિષ્યસિ
તતઃ સ્વધર્મં કીર્તિં ચ હિત્વા પાપમવાપ્સ્યસિ॥૩૩॥
અકીર્તિં ચાપિ ભૂતાનિ કથયિષ્યન્તિ તેઽવ્યયામ્
સંભાવિતસ્ય ચાકીર્તિર્મરણાદતિરિચ્યતે॥૩૪॥
ભયાદ્રણાદુપરતં મંસ્યન્તે ત્વાં મહારથાઃ
યેષાં ચ ત્વં બહુમતો ભૂત્વા યાસ્યસિ લાઘવમ્॥૩૫॥
અવાચ્યવાદાંશ્ચ બહૂન્વદિષ્યન્તિ તવાહિતાઃ
નિન્દન્તસ્તવ સામર્થ્યં તતો દુઃખતરં નુ કિમ્॥૩૬॥
હતો વા પ્રાપ્સ્યસિ સ્વર્ગં જિત્વા વા ભોક્ષ્યસે મહીમ્
તસ્માદુત્તિષ્ઠ કૌન્તેય યુદ્ધાય કૃતનિશ્ચયઃ॥૩૭॥
સુખદુઃખે સમે કૃત્વા લાભાલાભૌ જયાજયૌ
તતો યુદ્ધાય યુજ્યસ્વ નૈવં પાપમવાપ્સ્યસિ॥૩૮॥
એષા તેઽભિહિતા સાઙ્ખ્યે બુદ્ધિર્યોગે ત્વિમાં શૃણુ
બુદ્ધ્યા યુક્તો યયા પાર્થ કર્મબન્ધં પ્રહાસ્યસિ॥૩૯॥
નેહાભિક્રમનાશોઽસ્તિ પ્રત્યવાયો ન વિદ્યતે
સ્વલ્પમપ્યસ્ય ધર્મસ્ય ત્રાયતે મહતો ભયાત્॥૪૦॥
વ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિરેકેહ કુરુનન્દન
બહુશાખા હ્યનન્તાશ્ચ બુદ્ધયોઽવ્યવસાયિનામ્॥૪૧॥
યામિમાં પુષ્પિતાં વાચં પ્રવદન્ત્યવિપશ્ચિતઃ
વેદવાદરતાઃ પાર્થ નાન્યદસ્તીતિ વાદિનઃ॥૪૨॥
કામાત્માનઃ સ્વર્ગપરા જન્મકર્મફલપ્રદામ્
ક્રિયાવિશેષબહુલાં ભોગૈશ્વર્યગતિં પ્રતિ॥૪૩॥
ભોગૈશ્વર્યપ્રસક્તાનાં તયાપહૃતચેતસામ્
વ્યવસાયાત્મિકા બુદ્ધિઃ સમાધૌ ન વિધીયતે॥૪૪॥
ત્રૈગુણ્યવિષયા વેદા નિસ્ત્રૈગુણ્યો ભવાર્જુન
નિર્દ્વન્દ્વો નિત્યસત્ત્વસ્થો નિર્યોગક્ષેમ આત્મવાન્॥૪૫॥
યાવાનર્થ ઉદપાને સર્વતઃ સંપ્લુતોદકે
તાવાન્સર્વેષુ વેદેષુ બ્રાહ્મણસ્ય વિજાનતઃ॥૪૬॥
કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન
મા કર્મફલહેતુર્ભૂર્મા તે સઙ્ગોઽસ્ત્વકર્મણિ॥૪૭॥
યોગસ્થઃ કુરુ કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ધનંજય
સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોઃ સમો ભૂત્વા સમત્વં યોગ ઉચ્યતે॥૪૮॥
દૂરેણ હ્યવરં કર્મ બુદ્ધિયોગાદ્ધનંજય
બુદ્ધૌ શરણમન્વિચ્છ કૃપણાઃ ફલહેતવઃ॥૪૯॥
બુદ્ધિયુક્તો જહાતીહ ઉભે સુકૃતદુષ્કૃતે
તસ્માદ્યોગાય યુજ્યસ્વ યોગઃ કર્મસુ કૌશલમ્॥૫૦॥
કર્મજં બુદ્ધિયુક્તા હિ ફલં ત્યક્ત્વા મનીષિણઃ
જન્મબન્ધવિનિર્મુક્તાઃ પદં ગચ્છન્ત્યનામયમ્॥૫૧॥
યદા તે મોહકલિલં બુદ્ધિર્વ્યતિતરિષ્યતિ
તદા ગન્તાસિ નિર્વેદં શ્રોતવ્યસ્ય શ્રુતસ્ય ચ॥૫૨॥
શ્રુતિવિપ્રતિપન્ના તે યદા સ્થાસ્યતિ નિશ્ચલા
સમાધાવચલા બુદ્ધિસ્તદા યોગમવાપ્સ્યસિ॥૫૩॥
અર્જુન ઉવાચ
સ્થિતપ્રજ્ઞસ્ય કા ભાષા સમાધિસ્થસ્ય કેશવ
સ્થિતધીઃ કિં પ્રભાષેત કિમાસીત વ્રજેત કિમ્॥૫૪॥
શ્રીભગવાનુવાચ
પ્રજહાતિ યદા કામાન્સર્વાન્પાર્થ મનોગતાન્
આત્મન્યેવાત્મના તુષ્ટઃ સ્થિતપ્રજ્ઞસ્તદોચ્યતે॥૫૫॥
દુઃખેષ્વનુદ્વિગ્નમનાઃ સુખેષુ વિગતસ્પૃહઃ
વીતરાગભયક્રોધઃ સ્થિતધીર્મુનિરુચ્યતે॥૫૬॥
યઃ સર્વત્રાનભિસ્નેહસ્તત્તત્પ્રાપ્ય શુભાશુભમ્
નાભિનન્દતિ ન દ્વેષ્ટિ તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ઠિતા॥૫૭॥
યદા સંહરતે ચાયં કૂર્મોઽઙ્ગાનીવ સર્વશઃ
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેભ્યસ્તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ઠિતા॥૫૮॥
વિષયા વિનિવર્તન્તે નિરાહારસ્ય દેહિનઃ
રસવર્જં રસોઽપ્યસ્ય પરં દૃષ્ટ્વા નિવર્તતે॥૫૯॥
યતતો હ્યપિ કૌન્તેય પુરુષસ્ય વિપશ્ચિતઃ
ઇન્દ્રિયાણિ પ્રમાથીનિ હરન્તિ પ્રસભં મનઃ॥૬૦॥
તાનિ સર્વાણિ સંયમ્ય યુક્ત આસીત મત્પરઃ
વશે હિ યસ્યેન્દ્રિયાણિ તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ઠિતા॥૬૧॥
ધ્યાયતો વિષયાન્પુંસઃ સઙ્ગસ્તેષૂપજાયતે
સઙ્ગાત્સંજાયતે કામઃ કામાત્ક્રોધોઽભિજાયતે॥૬૨॥
ક્રોધાદ્ભવતિ સંમોહઃ સંમોહાત્સ્મૃતિવિભ્રમઃ
સ્મૃતિભ્રંશાદ્બુદ્ધિનાશો બુદ્ધિનાશાત્પ્રણશ્યતિ॥૬૩॥
રાગદ્વેષવિમુક્તૈસ્તુ વિષયાનિન્દ્રિયૈશ્ચરન્
આત્મવશ્યૈર્વિધેયાત્મા પ્રસાદમધિગચ્છતિ॥૬૪॥
પ્રસાદે સર્વદુઃખાનાં હાનિરસ્યોપજાયતે
પ્રસન્નચેતસો હ્યાશુ બુદ્ધિઃ પર્યવતિષ્ઠતે॥૬૫॥
નાસ્તિ બુદ્ધિરયુક્તસ્ય ન ચાયુક્તસ્ય ભાવના
ન ચાભાવયતઃ શાન્તિરશાન્તસ્ય કુતઃ સુખમ્॥૬૬॥
ઇન્દ્રિયાણાં હિ ચરતાં યન્મનોઽનુવિધીયતે
તદસ્ય હરતિ પ્રજ્ઞાં વાયુર્નાવમિવામ્ભસિ॥૬૭॥
તસ્માદ્યસ્ય મહાબાહો નિગૃહીતાનિ સર્વશઃ
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેભ્યસ્તસ્ય પ્રજ્ઞા પ્રતિષ્ઠિતા॥૬૮॥
યા નિશા સર્વભૂતાનાં તસ્યાં જાગર્તિ સંયમી
યસ્યાં જાગ્રતિ ભૂતાનિ સા નિશા પશ્યતો મુનેઃ॥૬૯॥
આપૂર્યમાણમચલપ્રતિષ્ઠં સમુદ્રમાપઃ પ્રવિશન્તિ યદ્વત્
તદ્વત્કામા યં પ્રવિશન્તિ સર્વે સ શાન્તિમાપ્નોતિ ન કામકામી॥૭૦॥
વિહાય કામાન્યઃ સર્વાન્પુમાંશ્ચરતિ નિઃસ્પૃહઃ
નિર્મમો નિરહંકારઃ સ શાન્તિમધિગચ્છતિ॥૭૧॥
એષા બ્રાહ્મી સ્થિતિઃ પાર્થ નૈનાં પ્રાપ્ય વિમુહ્યતિ
સ્થિત્વાસ્યામન્તકાલેઽપિ બ્રહ્મનિર્વાણમૃચ્છતિ॥૭૨॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે સાંખ્યયોગો નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ ॥૨॥

તૃતીયોઽધ્યાયઃ
અર્જુન ઉવાચ
જ્યાયસી ચેત્કર્મણસ્તે મતા બુદ્ધિર્જનાર્દન
તત્કિં કર્મણિ ઘોરે માં નિયોજયસિ કેશવ॥૧॥
વ્યામિશ્રેણેવ વાક્યેન બુદ્ધિં મોહયસીવ મે
તદેકં વદ નિશ્ચિત્ય યેન શ્રેયોઽહમાપ્નુયામ્॥૨॥
શ્રીભગવાનુવાચ
લોકેઽસ્મિન્દ્વિવિધા નિષ્ઠા પુરા પ્રોક્તા મયાનઘ
જ્ઞાનયોગેન સાંખ્યાનાં કર્મયોગેન યોગિનામ્॥૩॥
ન કર્મણામનારમ્ભાન્નૈષ્કર્મ્યં પુરુષોઽશ્નુતે
ન ચ સંન્યસનાદેવ સિદ્ધિં સમધિગચ્છતિ॥૪॥
ન હિ કશ્ચિત્ક્ષણમપિ જાતુ તિષ્ઠત્યકર્મકૃત્
કાર્યતે હ્યવશઃ કર્મ સર્વઃ પ્રકૃતિજૈર્ગુણૈઃ॥૫॥
કર્મેન્દ્રિયાણિ સંયમ્ય ય આસ્તે મનસા સ્મરન્
ઇન્દ્રિયાર્થાન્વિમૂઢાત્મા મિથ્યાચારઃ સ ઉચ્યતે॥૬॥
યસ્ત્વિન્દ્રિયાણિ મનસા નિયમ્યારભતેઽર્જુન
કર્મેન્દ્રિયૈઃ કર્મયોગમસક્તઃ સ વિશિષ્યતે॥૭॥
નિયતં કુરુ કર્મ ત્વં કર્મ જ્યાયો હ્યકર્મણઃ
શરીરયાત્રાપિ ચ તે ન પ્રસિદ્ધ્યેદકર્મણઃ॥૮॥
યજ્ઞાર્થાત્કર્મણોઽન્યત્ર લોકોઽયં કર્મબન્ધનઃ
તદર્થં કર્મ કૌન્તેય મુક્તસઙ્ગઃ સમાચર॥૯॥
સહયજ્ઞાઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટ્વા પુરોવાચ પ્રજાપતિઃ
અનેન પ્રસવિષ્યધ્વમેષ વોઽસ્ત્વિષ્ટકામધુક્॥૧૦॥
દેવાન્ભાવયતાનેન તે દેવા ભાવયન્તુ વઃ
પરસ્પરં ભાવયન્તઃ શ્રેયઃ પરમવાપ્સ્યથ॥૧૧॥
ઇષ્ટાન્ભોગાન્હિ વો દેવા દાસ્યન્તે યજ્ઞભાવિતાઃ
તૈર્દત્તાનપ્રદાયૈભ્યો યો ભુઙ્ક્તે સ્તેન એવ સઃ॥૧૨॥
યજ્ઞશિષ્ટાશિનઃ સન્તો મુચ્યન્તે સર્વકિલ્બિષૈઃ
ભુઞ્જતે તે ત્વઘં પાપા યે પચન્ત્યાત્મકારણાત્॥૧૩॥
અન્નાદ્ભવન્તિ ભૂતાનિ પર્જન્યાદન્નસંભવઃ
યજ્ઞાદ્ભવતિ પર્જન્યો યજ્ઞઃ કર્મસમુદ્ભવઃ॥૧૪॥
કર્મ બ્રહ્મોદ્ભવં વિદ્ધિ બ્રહ્માક્ષરસમુદ્ભવમ્
તસ્માત્સર્વગતં બ્રહ્મ નિત્યં યજ્ઞે પ્રતિષ્ઠિતમ્॥૧૫॥
એવં પ્રવર્તિતં ચક્રં નાનુવર્તયતીહ યઃ
અઘાયુરિન્દ્રિયારામો મોઘં પાર્થ સ જીવતિ॥૧૬॥
યસ્ત્વાત્મરતિરેવ સ્યાદાત્મતૃપ્તશ્ચ માનવઃ
આત્મન્યેવ ચ સંતુષ્ટસ્તસ્ય કાર્યં ન વિદ્યતે॥૧૭॥
નૈવ તસ્ય કૃતેનાર્થો નાકૃતેનેહ કશ્ચન
ન ચાસ્ય સર્વભૂતેષુ કશ્ચિદર્થવ્યપાશ્રયઃ॥૧૮॥
તસ્માદસક્તઃ સતતં કાર્યં કર્મ સમાચર
અસક્તો હ્યાચરન્કર્મ પરમાપ્નોતિ પૂરુષઃ॥૧૯॥
કર્મણૈવ હિ સંસિદ્ધિમાસ્થિતા જનકાદયઃ
લોકસંગ્રહમેવાપિ સંપશ્યન્કર્તુમર્હસિ॥૨૦॥
યદ્યદાચરતિ શ્રેષ્ઠસ્તત્તદેવેતરો જનઃ
સ યત્પ્રમાણં કુરુતે લોકસ્તદનુવર્તતે॥૨૧॥
ન મે પાર્થાસ્તિ કર્તવ્યં ત્રિષુ લોકેષુ કિંચન
નાનવાપ્તમવાપ્તવ્યં વર્ત એવ ચ કર્મણિ॥૨૨॥
યદિ હ્યહં ન વર્તેયં જાતુ કર્મણ્યતન્દ્રિતઃ
મમ વર્ત્માનુવર્તન્તે મનુષ્યાઃ પાર્થ સર્વશઃ॥૨૩॥
ઉત્સીદેયુરિમે લોકા ન કુર્યાં કર્મ ચેદહમ્
સંકરસ્ય ચ કર્તા સ્યામુપહન્યામિમાઃ પ્રજાઃ॥૨૪॥
સક્તાઃ કર્મણ્યવિદ્વાંસો યથા કુર્વન્તિ ભારત
કુર્યાદ્વિદ્વાંસ્તથાસક્તશ્ચિકીર્ષુર્લોકસંગ્રહમ્॥૨૫॥
ન બુદ્ધિભેદં જનયેદજ્ઞાનાં કર્મસઙ્ગિનામ્
જોષયેત્સર્વકર્માણિ વિદ્વાન્યુક્તઃ સમાચરન્॥૨૬॥
પ્રકૃતેઃ ક્રિયમાણાનિ ગુણૈઃ કર્માણિ સર્વશઃ
અહંકારવિમૂઢાત્મા કર્તાહમિતિ મન્યતે॥૨૭॥
તત્ત્વવિત્તુ મહાબાહો ગુણકર્મવિભાગયોઃ
ગુણા ગુણેષુ વર્તન્ત ઇતિ મત્વા ન સજ્જતે॥૨૮॥
પ્રકૃતેર્ગુણસંમૂઢાઃ સજ્જન્તે ગુણકર્મસુ
તાનકૃત્સ્નવિદો મન્દાન્કૃત્સ્નવિન્ન વિચાલયેત્॥૨૯॥
મયિ સર્વાણિ કર્માણિ સંન્યસ્યાધ્યાત્મચેતસા
નિરાશીર્નિર્મમો ભૂત્વા યુધ્યસ્વ વિગતજ્વરઃ॥૩૦॥
યે મે મતમિદં નિત્યમનુતિષ્ઠન્તિ માનવાઃ
શ્રદ્ધાવન્તોઽનસૂયન્તો મુચ્યન્તે તેઽપિ કર્મભિઃ॥૩૧॥
યે ત્વેતદભ્યસૂયન્તો નાનુતિષ્ઠન્તિ મે મતમ્
સર્વજ્ઞાનવિમૂઢાંસ્તાન્વિદ્ધિ નષ્ટાનચેતસઃ॥૩૨॥
સદૃશં ચેષ્ટતે સ્વસ્યાઃ પ્રકૃતેર્જ્ઞાનવાનપિ
પ્રકૃતિં યાન્તિ ભૂતાનિ નિગ્રહઃ કિં કરિષ્યતિ॥૩૩॥
ઇન્દ્રિયસ્યેન્દ્રિયસ્યાર્થે રાગદ્વેષૌ વ્યવસ્થિતૌ
તયોર્ન વશમાગચ્છેત્તૌ હ્યસ્ય પરિપન્થિનૌ॥૩૪॥
શ્રેયાન્સ્વધર્મો વિગુણઃ પરધર્માત્સ્વનુષ્ઠિતાત્
સ્વધર્મે નિધનં શ્રેયઃ પરધર્મો ભયાવહઃ॥૩૫॥
અર્જુન ઉવાચ
અથ કેન પ્રયુક્તોઽયં પાપં ચરતિ પૂરુષઃ
અનિચ્છન્નપિ વાર્ષ્ણેય બલાદિવ નિયોજિતઃ॥૩૬॥
શ્રીભગવાનુવાચ
કામ એષ ક્રોધ એષ રજોગુણસમુદ્ભવઃ
મહાશનો મહાપાપ્મા વિદ્ધ્યેનમિહ વૈરિણમ્॥૩૭॥
ધૂમેનાવ્રિયતે વહ્નિર્યથાદર્શો મલેન ચ
યથોલ્બેનાવૃતો ગર્ભસ્તથા તેનેદમાવૃતમ્॥૩૮॥
આવૃતં જ્ઞાનમેતેન જ્ઞાનિનો નિત્યવૈરિણા
કામરૂપેણ કૌન્તેય દુષ્પૂરેણાનલેન ચ॥૩૯॥
ઇન્દ્રિયાણિ મનો બુદ્ધિરસ્યાધિષ્ઠાનમુચ્યતે
એતૈર્વિમોહયત્યેષ જ્ઞાનમાવૃત્ય દેહિનમ્॥૪૦॥
તસ્માત્ત્વમિન્દ્રિયાણ્યાદૌ નિયમ્ય ભરતર્ષભ
પાપ્માનં પ્રજહિ હ્યેનં જ્ઞાનવિજ્ઞાનનાશનમ્॥૪૧॥
ઇન્દ્રિયાણિ પરાણ્યાહુરિન્દ્રિયેભ્યઃ પરં મનઃ
મનસસ્તુ પરા બુદ્ધિર્યો બુદ્ધેઃ પરતસ્તુ સઃ॥૪૨॥
એવં બુદ્ધેઃ પરં બુદ્ધ્વા સંસ્તભ્યાત્માનમાત્મના
જહિ શત્રું મહાબાહો કામરૂપં દુરાસદમ્॥૪૩॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે કર્મયોગો નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ ॥૩॥

ચતુર્થોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
ઇમં વિવસ્વતે યોગં પ્રોક્તવાનહમવ્યયમ્
વિવસ્વાન્મનવે પ્રાહ મનુરિક્ષ્વાકવેઽબ્રવીત્॥૧॥
એવં પરંપરાપ્રાપ્તમિમં રાજર્ષયો વિદુઃ
સ કાલેનેહ મહતા યોગો નષ્ટઃ પરંતપ॥૨॥
સ એવાયં મયા તેઽદ્ય યોગઃ પ્રોક્તઃ પુરાતનઃ
ભક્તોઽસિ મે સખા ચેતિ રહસ્યં હ્યેતદુત્તમમ્॥૩॥
અર્જુન ઉવાચ
અપરં ભવતો જન્મ પરં જન્મ વિવસ્વતઃ
કથમેતદ્વિજાનીયાં ત્વમાદૌ પ્રોક્તવાનિતિ॥૪॥
શ્રીભગવાનુવાચ
બહૂનિ મે વ્યતીતાનિ જન્માનિ તવ ચાર્જુન
તાન્યહં વેદ સર્વાણિ ન ત્વં વેત્થ પરંતપ॥૫॥
અજોઽપિ સન્નવ્યયાત્મા ભૂતાનામીશ્વરોઽપિ સન્
પ્રકૃતિં સ્વામધિષ્ઠાય સંભવામ્યાત્મમાયયા॥૬॥
યદા યદા હિ ધર્મસ્ય ગ્લાનિર્ભવતિ ભારત
અભ્યુત્થાનમધર્મસ્ય તદાત્માનં સૃજામ્યહમ્॥૭॥
પરિત્રાણાય સાધૂનાં વિનાશાય ચ દુષ્કૃતામ્
ધર્મસંસ્થાપનાર્થાય સંભવામિ યુગે યુગે॥૮॥
જન્મ કર્મ ચ મે દિવ્યમેવં યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ
ત્યક્ત્વા દેહં પુનર્જન્મ નૈતિ મામેતિ સોઽર્જુન॥૯॥
વીતરાગભયક્રોધા મન્મયા મામુપાશ્રિતાઃ
બહવો જ્ઞાનતપસા પૂતા મદ્ભાવમાગતાઃ॥૧૦॥
યે યથા માં પ્રપદ્યન્તે તાંસ્તથૈવ ભજામ્યહમ્
મમ વર્ત્માનુવર્તન્તે મનુષ્યાઃ પાર્થ સર્વશઃ॥૧૧॥
કાઙ્ક્ષન્તઃ કર્મણાં સિદ્ધિં યજન્ત ઇહ દેવતાઃ
ક્ષિપ્રં હિ માનુષે લોકે સિદ્ધિર્ભવતિ કર્મજા॥૧૨॥
ચાતુર્વર્ણ્યં મયા સૃષ્ટં ગુણકર્મવિભાગશઃ
તસ્ય કર્તારમપિ માં વિદ્ધ્યકર્તારમવ્યયમ્॥૧૩॥
ન માં કર્માણિ લિમ્પન્તિ ન મે કર્મફલે સ્પૃહા
ઇતિ માં યોઽભિજાનાતિ કર્મભિર્ન સ બધ્યતે॥૧૪॥
એવં જ્ઞાત્વા કૃતં કર્મ પૂર્વૈરપિ મુમુક્ષુભિઃ
કુરુ કર્મૈવ તસ્માત્ત્વં પૂર્વૈઃ પૂર્વતરં કૃતમ્॥૧૫॥
કિં કર્મ કિમકર્મેતિ કવયોઽપ્યત્ર મોહિતાઃ
તત્તે કર્મ પ્રવક્ષ્યામિ યજ્જ્ઞાત્વા મોક્ષ્યસેઽશુભાત્॥૧૬॥
કર્મણો હ્યપિ બોદ્ધવ્યં બોદ્ધવ્યં ચ વિકર્મણઃ
અકર્મણશ્ચ બોદ્ધવ્યં ગહના કર્મણો ગતિઃ॥૧૭॥
કર્મણ્યકર્મ યઃ પશ્યેદકર્મણિ ચ કર્મ યઃ
સ બુદ્ધિમાન્મનુષ્યેષુ સ યુક્તઃ કૃત્સ્નકર્મકૃત્॥૧૮॥
યસ્ય સર્વે સમારમ્ભાઃ કામસંકલ્પવર્જિતાઃ
જ્ઞાનાગ્નિદગ્ધકર્માણં તમાહુઃ પણ્ડિતં બુધાઃ॥૧૯॥
ત્યક્ત્વા કર્મફલાસઙ્ગં નિત્યતૃપ્તો નિરાશ્રયઃ
કર્મણ્યભિપ્રવૃત્તોઽપિ નૈવ કિંચિત્કરોતિ સઃ॥૨૦॥
નિરાશીર્યતચિત્તાત્મા ત્યક્તસર્વપરિગ્રહઃ
શારીરં કેવલં કર્મ કુર્વન્નાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્॥૨૧॥
યદૃચ્છાલાભસંતુષ્ટો દ્વન્દ્વાતીતો વિમત્સરઃ
સમઃ સિદ્ધાવસિદ્ધૌ ચ કૃત્વાપિ ન નિબધ્યતે॥૨૨॥
ગતસઙ્ગસ્ય મુક્તસ્ય જ્ઞાનાવસ્થિતચેતસઃ
યજ્ઞાયાચરતઃ કર્મ સમગ્રં પ્રવિલીયતે॥૨૩॥
બ્રહ્માર્પણં બ્રહ્મ હવિર્બ્રહ્માગ્નૌ બ્રહ્મણા હુતમ્
બ્રહ્મૈવ તેન ગન્તવ્યં બ્રહ્મકર્મસમાધિના॥૨૪॥
દૈવમેવાપરે યજ્ઞં યોગિનઃ પર્યુપાસતે
બ્રહ્માગ્નાવપરે યજ્ઞં યજ્ઞેનૈવોપજુહ્વતિ॥૨૫॥
શ્રોત્રાદીનીન્દ્રિયાણ્યન્યે સંયમાગ્નિષુ જુહ્વતિ
શબ્દાદીન્વિષયાનન્ય ઇન્દ્રિયાગ્નિષુ જુહ્વતિ॥૨૬॥
સર્વાણીન્દ્રિયકર્માણિ પ્રાણકર્માણિ ચાપરે
આત્મસંયમયોગાગ્નૌ જુહ્વતિ જ્ઞાનદીપિતે॥૨૭॥
દ્રવ્યયજ્ઞાસ્તપોયજ્ઞા યોગયજ્ઞાસ્તથાપરે
સ્વાધ્યાયજ્ઞાનયજ્ઞાશ્ચ યતયઃ સંશિતવ્રતાઃ॥૨૮॥
અપાને જુહ્વતિ પ્રાણં પ્રાણેઽપાનં તથાપરે
પ્રાણાપાનગતી રુદ્ધ્વા પ્રાણાયામપરાયણાઃ॥૨૯॥
અપરે નિયતાહારાઃ પ્રાણાન્પ્રાણેષુ જુહ્વતિ
સર્વેઽપ્યેતે યજ્ઞવિદો યજ્ઞક્ષપિતકલ્મષાઃ॥૩૦॥
યજ્ઞશિષ્ટામૃતભુજો યાન્તિ બ્રહ્મ સનાતનમ્
નાયં લોકોઽસ્ત્યયજ્ઞસ્ય કુતોઽન્યઃ કુરુસત્તમ॥૩૧॥
એવં બહુવિધા યજ્ઞા વિતતા બ્રહ્મણો મુખે
કર્મજાન્વિદ્ધિ તાન્સર્વાનેવં જ્ઞાત્વા વિમોક્ષ્યસે॥૩૨॥
શ્રેયાન્દ્રવ્યમયાદ્યજ્ઞાજ્જ્ઞાનયજ્ઞઃ પરંતપ
સર્વં કર્માખિલં પાર્થ જ્ઞાને પરિસમાપ્યતે॥૩૩॥
તદ્વિદ્ધિ પ્રણિપાતેન પરિપ્રશ્નેન સેવયા
ઉપદેક્ષ્યન્તિ તે જ્ઞાનં જ્ઞાનિનસ્તત્ત્વદર્શિનઃ॥૩૪॥
યજ્જ્ઞાત્વા ન પુનર્મોહમેવં યાસ્યસિ પાણ્ડવ
યેન ભૂતાન્યશેષેણ દ્રક્ષ્યસ્યાત્મન્યથો મયિ॥૩૫॥
અપિ ચેદસિ પાપેભ્યઃ સર્વેભ્યઃ પાપકૃત્તમઃ
સર્વં જ્ઞાનપ્લવેનૈવ વૃજિનં સંતરિષ્યસિ॥૩૬॥
યથૈધાંસિ સમિદ્ધોઽગ્નિર્ભસ્મસાત્કુરુતેઽર્જુન
જ્ઞાનાગ્નિઃ સર્વકર્માણિ ભસ્મસાત્કુરુતે તથા॥૩૭॥
ન હિ જ્ઞાનેન સદૃશં પવિત્રમિહ વિદ્યતે
તત્સ્વયં યોગસંસિદ્ધઃ કાલેનાત્મનિ વિન્દતિ॥૩૮॥
શ્રદ્ધાવાઁલ્લભતે જ્ઞાનં તત્પરઃ સંયતેન્દ્રિયઃ
જ્ઞાનં લબ્ધ્વા પરાં શાન્તિમચિરેણાધિગચ્છતિ॥૩૯॥
અજ્ઞશ્ચાશ્રદ્દધાનશ્ચ સંશયાત્મા વિનશ્યતિ
નાયં લોકોઽસ્તિ ન પરો ન સુખં સંશયાત્મનઃ॥૪૦॥
યોગસંન્યસ્તકર્માણં જ્ઞાનસંછિન્નસંશયમ્
આત્મવન્તં ન કર્માણિ નિબધ્નન્તિ ધનંજય॥૪૧॥
તસ્માદજ્ઞાનસંભૂતં હૃત્સ્થં જ્ઞાનાસિનાત્મનઃ
છિત્ત્વૈનં સંશયં યોગમાતિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભારત॥૪૨॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે જ્ઞાનકર્મસંન્યાસયોગો નામ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ ॥૪॥

પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ
અર્જુન ઉવાચ
સંન્યાસં કર્મણાં કૃષ્ણ પુનર્યોગં ચ શંસસિ
યચ્છ્રેય એતયોરેકં તન્મે બ્રૂહિ સુનિશ્ચિતમ્॥૧॥
શ્રીભગવાનુવાચ
સંન્યાસઃ કર્મયોગશ્ચ નિઃશ્રેયસકરાવુભૌ
તયોસ્તુ કર્મસંન્યાસાત્કર્મયોગો વિશિષ્યતે॥૨॥
જ્ઞેયઃ સ નિત્યસંન્યાસી યો ન દ્વેષ્ટિ ન કાઙ્ક્ષતિ
નિર્દ્વન્દ્વો હિ મહાબાહો સુખં બન્ધાત્પ્રમુચ્યતે॥૩॥
સાંખ્યયોગૌ પૃથગ્બાલાઃ પ્રવદન્તિ ન પણ્ડિતાઃ
એકમપ્યાસ્થિતઃ સમ્યગુભયોર્વિન્દતે ફલમ્॥૪॥
યત્સાંખ્યૈઃ પ્રાપ્યતે સ્થાનં તદ્યોગૈરપિ ગમ્યતે
એકં સાંખ્યં ચ યોગં ચ યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ॥૫॥
સંન્યાસસ્તુ મહાબાહો દુઃખમાપ્તુમયોગતઃ
યોગયુક્તો મુનિર્બ્રહ્મ નચિરેણાધિગચ્છતિ॥૬॥
યોગયુક્તો વિશુદ્ધાત્મા વિજિતાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ
સર્વભૂતાત્મભૂતાત્મા કુર્વન્નપિ ન લિપ્યતે॥૭॥
નૈવ કિંચિત્કરોમીતિ યુક્તો મન્યેત તત્ત્વવિત્
પશ્યઞ્શૃણ્વન્સ્પૃશઞ્જિઘ્રન્નશ્નન્ગચ્છન્સ્વપઞ્શ્વસન્॥૮॥
પ્રલપન્વિસૃજન્ગૃહ્ણન્નુન્મિષન્નિમિષન્નપિ
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેષુ વર્તન્ત ઇતિ ધારયન્॥૯॥
બ્રહ્મણ્યાધાય કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા કરોતિ યઃ
લિપ્યતે ન સ પાપેન પદ્મપત્રમિવામ્ભસા॥૧૦॥
કાયેન મનસા બુદ્ધ્યા કેવલૈરિન્દ્રિયૈરપિ
યોગિનઃ કર્મ કુર્વન્તિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વાત્મશુદ્ધયે॥૧૧॥
યુક્તઃ કર્મફલં ત્યક્ત્વા શાન્તિમાપ્નોતિ નૈષ્ઠિકીમ્
અયુક્તઃ કામકારેણ ફલે સક્તો નિબધ્યતે॥૧૨॥
સર્વકર્માણિ મનસા સંન્યસ્યાસ્તે સુખં વશી
નવદ્વારે પુરે દેહી નૈવ કુર્વન્ન કારયન્॥૧૩॥
ન કર્તૃત્વં ન કર્માણિ લોકસ્ય સૃજતિ પ્રભુઃ
ન કર્મફલસંયોગં સ્વભાવસ્તુ પ્રવર્તતે॥૧૪॥
નાદત્તે કસ્યચિત્પાપં ન ચૈવ સુકૃતં વિભુઃ
અજ્ઞાનેનાવૃતં જ્ઞાનં તેન મુહ્યન્તિ જન્તવઃ॥૧૫॥
જ્ઞાનેન તુ તદજ્ઞાનં યેષાં નાશિતમાત્મનઃ
તેષામાદિત્યવજ્જ્ઞાનં પ્રકાશયતિ તત્પરમ્॥૧૬॥
તદ્બુદ્ધયસ્તદાત્માનસ્તન્નિષ્ઠાસ્તત્પરાયણાઃ
ગચ્છન્ત્યપુનરાવૃત્તિં જ્ઞાનનિર્ધૂતકલ્મષાઃ॥૧૭॥
વિદ્યાવિનયસંપન્ને બ્રાહ્મણે ગવિ હસ્તિનિ
શુનિ ચૈવ શ્વપાકે ચ પણ્ડિતાઃ સમદર્શિનઃ॥૧૮॥
ઇહૈવ તૈર્જિતઃ સર્ગો યેષાં સામ્યે સ્થિતં મનઃ
નિર્દોષં હિ સમં બ્રહ્મ તસ્માદ્બ્રહ્મણિ તે સ્થિતાઃ॥૧૯॥
ન પ્રહૃષ્યેત્પ્રિયં પ્રાપ્ય નોદ્વિજેત્પ્રાપ્ય ચાપ્રિયમ્
સ્થિરબુદ્ધિરસંમૂઢો બ્રહ્મવિદ્બ્રહ્મણિ સ્થિતઃ॥૨૦॥
બાહ્યસ્પર્શેષ્વસક્તાત્મા વિન્દત્યાત્મનિ યત્સુખમ્
સ બ્રહ્મયોગયુક્તાત્મા સુખમક્ષયમશ્નુતે॥૨૧॥
યે હિ સંસ્પર્શજા ભોગા દુઃખયોનય એવ તે
આદ્યન્તવન્તઃ કૌન્તેય ન તેષુ રમતે બુધઃ॥૨૨॥
શક્નોતીહૈવ યઃ સોઢું પ્રાક્શરીરવિમોક્ષણાત્
કામક્રોધોદ્ભવં વેગં સ યુક્તઃ સ સુખી નરઃ॥૨૩॥
યોઽન્તઃસુખોઽન્તરારામસ્તથાન્તર્જ્યોતિરેવ યઃ
સ યોગી બ્રહ્મનિર્વાણં બ્રહ્મભૂતોઽધિગચ્છતિ॥૨૪॥
લભન્તે બ્રહ્મનિર્વાણમૃષયઃ ક્ષીણકલ્મષાઃ
છિન્નદ્વૈધા યતાત્માનઃ સર્વભૂતહિતે રતાઃ॥૨૫॥
કામક્રોધવિયુક્તાનાં યતીનાં યતચેતસામ્
અભિતો બ્રહ્મનિર્વાણં વર્તતે વિદિતાત્મનામ્॥૨૬॥
સ્પર્શાન્કૃત્વા બહિર્બાહ્યાંશ્ચક્ષુશ્ચૈવાન્તરે ભ્રુવોઃ
પ્રાણાપાનૌ સમૌ કૃત્વા નાસાભ્યન્તરચારિણૌ॥૨૭॥
યતેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિર્મુનિર્મોક્ષપરાયણઃ
વિગતેચ્છાભયક્રોધો યઃ સદા મુક્ત એવ સઃ॥૨૮॥
ભોક્તારં યજ્ઞતપસાં સર્વલોકમહેશ્વરમ્
સુહૃદં સર્વભૂતાનાં જ્ઞાત્વા માં શાન્તિમૃચ્છતિ॥૨૯॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે કર્મસંન્યાસયોગો નામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ ॥૫॥

ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
અનાશ્રિતઃ કર્મફલં કાર્યં કર્મ કરોતિ યઃ
સ સંન્યાસી ચ યોગી ચ ન નિરગ્નિર્ન ચાક્રિયઃ॥૧॥
યં સંન્યાસમિતિ પ્રાહુર્યોગં તં વિદ્ધિ પાણ્ડવ
ન હ્યસંન્યસ્તસંકલ્પો યોગી ભવતિ કશ્ચન॥૨॥
આરુરુક્ષોર્મુનેર્યોગં કર્મ કારણમુચ્યતે
યોગારૂઢસ્ય તસ્યૈવ શમઃ કારણમુચ્યતે॥૩॥
યદા હિ નેન્દ્રિયાર્થેષુ ન કર્મસ્વનુષજ્જતે
સર્વસંકલ્પસંન્યાસી યોગારૂઢસ્તદોચ્યતે॥૪॥
ઉદ્ધરેદાત્મનાત્માનં નાત્માનમવસાદયેત્
આત્મૈવ હ્યાત્મનો બન્ધુરાત્મૈવ રિપુરાત્મનઃ॥૫॥
બન્ધુરાત્માત્મનસ્તસ્ય યેનાત્મૈવાત્મના જિતઃ
અનાત્મનસ્તુ શત્રુત્વે વર્તેતાત્મૈવ શત્રુવત્॥૬॥
જિતાત્મનઃ પ્રશાન્તસ્ય પરમાત્મા સમાહિતઃ
શીતોષ્ણસુખદુઃખેષુ તથા માનાપમાનયોઃ॥૭॥
જ્ઞાનવિજ્ઞાનતૃપ્તાત્મા કૂટસ્થો વિજિતેન્દ્રિયઃ
યુક્ત ઇત્યુચ્યતે યોગી સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ॥૮॥
સુહૃન્મિત્રાર્યુદાસીનમધ્યસ્થદ્વેષ્યબન્ધુષુ
સાધુષ્વપિ ચ પાપેષુ સમબુદ્ધિર્વિશિષ્યતે॥૯॥
યોગી યુઞ્જીત સતતમાત્માનં રહસિ સ્થિતઃ
એકાકી યતચિત્તાત્મા નિરાશીરપરિગ્રહઃ॥૧૦॥
શુચૌ દેશે પ્રતિષ્ઠાપ્ય સ્થિરમાસનમાત્મનઃ
નાત્યુચ્છ્રિતં નાતિનીચં ચૈલાજિનકુશોત્તરમ્॥૧૧॥
તત્રૈકાગ્રં મનઃ કૃત્વા યતચિત્તેન્દ્રિયક્રિયાઃ
ઉપવિશ્યાસને યુઞ્જ્યાદ્યોગમાત્મવિશુદ્ધયે॥૧૨॥
સમં કાયશિરોગ્રીવં ધારયન્નચલં સ્થિરઃ
સંપ્રેક્ષ્ય નાસિકાગ્રં સ્વં દિશશ્ચાનવલોકયન્॥૧૩॥
પ્રશાન્તાત્મા વિગતભીર્બ્રહ્મચારિવ્રતે સ્થિતઃ
મનઃ સંયમ્ય મચ્ચિત્તો યુક્ત આસીત મત્પરઃ॥૧૪॥
યુઞ્જન્નેવં સદાત્માનં યોગી નિયતમાનસઃ
શાન્તિં નિર્વાણપરમાં મત્સંસ્થામધિગચ્છતિ॥૧૫॥
નાત્યશ્નતસ્તુ યોગોઽસ્તિ ન ચૈકાન્તમનશ્નતઃ
ન ચાતિસ્વપ્નશીલસ્ય જાગ્રતો નૈવ ચાર્જુન॥૧૬॥
યુક્તાહારવિહારસ્ય યુક્તચેષ્ટસ્ય કર્મસુ
યુક્તસ્વપ્નાવબોધસ્ય યોગો ભવતિ દુઃખહા॥૧૭॥
યદા વિનિયતં ચિત્તમાત્મન્યેવાવતિષ્ઠતે
નિઃસ્પૃહઃ સર્વકામેભ્યો યુક્ત ઇત્યુચ્યતે તદા॥૧૮॥
યથા દીપો નિવાતસ્થો નેઙ્ગતે સોપમા સ્મૃતા
યોગિનો યતચિત્તસ્ય યુઞ્જતો યોગમાત્મનઃ॥૧૯॥
યત્રોપરમતે ચિત્તં નિરુદ્ધં યોગસેવયા
યત્ર ચૈવાત્મનાત્માનં પશ્યન્નાત્મનિ તુષ્યતિ॥૨૦॥
સુખમાત્યન્તિકં યત્તદ્બુદ્ધિગ્રાહ્યમતીન્દ્રિયમ્
વેત્તિ યત્ર ન ચૈવાયં સ્થિતશ્ચલતિ તત્ત્વતઃ॥૨૧॥
યં લબ્ધ્વા ચાપરં લાભં મન્યતે નાધિકં તતઃ
યસ્મિન્સ્થિતો ન દુઃખેન ગુરુણાપિ વિચાલ્યતે॥૨૨॥
તં વિદ્યાદ્દુઃખસંયોગવિયોગં યોગસંજ્ઞિતમ્
સ નિશ્ચયેન યોક્તવ્યો યોગોઽનિર્વિણ્ણચેતસા॥૨૩॥
સંકલ્પપ્રભવાન્કામાંસ્ત્યક્ત્વા સર્વાનશેષતઃ
મનસૈવેન્દ્રિયગ્રામં વિનિયમ્ય સમન્તતઃ॥૨૪॥
શનૈઃ શનૈરુપરમેદ્બુદ્ધ્યા ધૃતિગૃહીતયા
આત્મસંસ્થં મનઃ કૃત્વા ન કિંચિદપિ ચિન્તયેત્॥૨૫॥
યતો યતો નિશ્ચરતિ મનશ્ચઞ્ચલમસ્થિરમ્
તતસ્તતો નિયમ્યૈતદાત્મન્યેવ વશં નયેત્॥૨૬॥
પ્રશાન્તમનસં હ્યેનં યોગિનં સુખમુત્તમમ્
ઉપૈતિ શાન્તરજસં બ્રહ્મભૂતમકલ્મષમ્॥૨૭॥
યુઞ્જન્નેવં સદાત્માનં યોગી વિગતકલ્મષઃ
સુખેન બ્રહ્મસંસ્પર્શમત્યન્તં સુખમશ્નુતે॥૨૮॥
સર્વભૂતસ્થમાત્માનં સર્વભૂતાનિ ચાત્મનિ
ઈક્ષતે યોગયુક્તાત્મા સર્વત્ર સમદર્શનઃ॥૨૯॥
યો માં પશ્યતિ સર્વત્ર સર્વં ચ મયિ પશ્યતિ
તસ્યાહં ન પ્રણશ્યામિ સ ચ મે ન પ્રણશ્યતિ॥૩૦॥
સર્વભૂતસ્થિતં યો માં ભજત્યેકત્વમાસ્થિતઃ
સર્વથા વર્તમાનોઽપિ સ યોગી મયિ વર્તતે॥૩૧॥
આત્મૌપમ્યેન સર્વત્ર સમં પશ્યતિ યોઽર્જુન
સુખં વા યદિ વા દુઃખં સ યોગી પરમો મતઃ॥૩૨॥
અર્જુન ઉવાચ
યોઽયં યોગસ્ત્વયા પ્રોક્તઃ સામ્યેન મધુસૂદન
એતસ્યાહં ન પશ્યામિ ચઞ્ચલત્વાત્સ્થિતિં સ્થિરામ્॥૩૩॥
ચઞ્ચલં હિ મનઃ કૃષ્ણ પ્રમાથિ બલવદ્દૃઢમ્
તસ્યાહં નિગ્રહં મન્યે વાયોરિવ સુદુષ્કરમ્॥૩૪॥
શ્રીભગવાનુવાચ
અસંશયં મહાબાહો મનો દુર્નિગ્રહં ચલમ્
અભ્યાસેન તુ કૌન્તેય વૈરાગ્યેણ ચ ગૃહ્યતે॥૩૫॥
અસંયતાત્મના યોગો દુષ્પ્રાપ ઇતિ મે મતિઃ
વશ્યાત્મના તુ યતતા શક્યોઽવાપ્તુમુપાયતઃ॥૩૬॥
અર્જુન ઉવાચ
અયતિઃ શ્રદ્ધયોપેતો યોગાચ્ચલિતમાનસઃ
અપ્રાપ્ય યોગસંસિદ્ધિં કાં ગતિં કૃષ્ણ ગચ્છતિ॥૩૭॥
કચ્ચિન્નોભયવિભ્રષ્ટશ્છિન્નાભ્રમિવ નશ્યતિ
અપ્રતિષ્ઠો મહાબાહો વિમૂઢો બ્રહ્મણઃ પથિ॥૩૮॥
એતન્મે સંશયં કૃષ્ણ છેત્તુમર્હસ્યશેષતઃ
ત્વદન્યઃ સંશયસ્યાસ્ય છેત્તા ન હ્યુપપદ્યતે॥૩૯॥
શ્રીભગવાનુવાચ
પાર્થ નૈવેહ નામુત્ર વિનાશસ્તસ્ય વિદ્યતે
ન હિ કલ્યાણકૃત્કશ્ચિદ્દુર્ગતિં તાત ગચ્છતિ॥૪૦॥
પ્રાપ્ય પુણ્યકૃતાં લોકાનુષિત્વા શાશ્વતીઃ સમાઃ
શુચીનાં શ્રીમતાં ગેહે યોગભ્રષ્ટોઽભિજાયતે॥૪૧॥
અથવા યોગિનામેવ કુલે ભવતિ ધીમતામ્
એતદ્ધિ દુર્લભતરં લોકે જન્મ યદીદૃશમ્॥૪૨॥
તત્ર તં બુદ્ધિસંયોગં લભતે પૌર્વદેહિકમ્
યતતે ચ તતો ભૂયઃ સંસિદ્ધૌ કુરુનન્દન॥૪૩॥
પૂર્વાભ્યાસેન તેનૈવ હ્રિયતે હ્યવશોઽપિ સઃ
જિજ્ઞાસુરપિ યોગસ્ય શબ્દબ્રહ્માતિવર્તતે॥૪૪॥
પ્રયત્નાદ્યતમાનસ્તુ યોગી સંશુદ્ધકિલ્બિષઃ
અનેકજન્મસંસિદ્ધસ્તતો યાતિ પરાં ગતિમ્॥૪૫॥
તપસ્વિભ્યોઽધિકો યોગી જ્ઞાનિભ્યોઽપિ મતોઽધિકઃ
કર્મિભ્યશ્ચાધિકો યોગી તસ્માદ્યોગી ભવાર્જુન॥૪૬॥
યોગિનામપિ સર્વેષાં મદ્ગતેનાન્તરાત્મના
શ્રદ્ધાવાન્ભજતે યો માં સ મે યુક્તતમો મતઃ॥૪૭॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે આત્મસંયમયોગો નામ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ ॥૬॥

સપ્તમોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
મય્યાસક્તમનાઃ પાર્થ યોગં યુઞ્જન્મદાશ્રયઃ
અસંશયં સમગ્રં માં યથા જ્ઞાસ્યસિ તચ્છૃણુ॥૧॥
જ્ઞાનં તેઽહં સવિજ્ઞાનમિદં વક્ષ્યામ્યશેષતઃ
યજ્જ્ઞાત્વા નેહ ભૂયોઽન્યજ્જ્ઞાતવ્યમવશિષ્યતે॥૨॥
મનુષ્યાણાં સહસ્રેષુ કશ્ચિદ્યતતિ સિદ્ધયે
યતતામપિ સિદ્ધાનાં કશ્ચિન્માં વેત્તિ તત્ત્વતઃ॥૩॥
ભૂમિરાપોઽનલો વાયુઃ ખં મનો બુદ્ધિરેવ ચ
અહંકાર ઇતીયં મે ભિન્ના પ્રકૃતિરષ્ટધા॥૪॥
અપરેયમિતસ્ત્વન્યાં પ્રકૃતિં વિદ્ધિ મે પરામ્
જીવભૂતાં મહાબાહો યયેદં ધાર્યતે જગત્॥૫॥
એતદ્યોનીનિ ભૂતાનિ સર્વાણીત્યુપધારય
અહં કૃત્સ્નસ્ય જગતઃ પ્રભવઃ પ્રલયસ્તથા॥૬॥
મત્તઃ પરતરં નાન્યત્કિંચિદસ્તિ ધનંજય
મયિ સર્વમિદં પ્રોતં સૂત્રે મણિગણા ઇવ॥૭॥
રસોઽહમપ્સુ કૌન્તેય પ્રભાસ્મિ શશિસૂર્યયોઃ
પ્રણવઃ સર્વવેદેષુ શબ્દઃ ખે પૌરુષં નૃષુ॥૮॥
પુણ્યો ગન્ધઃ પૃથિવ્યાં ચ તેજશ્ચાસ્મિ વિભાવસૌ
જીવનં સર્વભૂતેષુ તપશ્ચાસ્મિ તપસ્વિષુ॥૯॥
બીજં માં સર્વભૂતાનાં વિદ્ધિ પાર્થ સનાતનમ્
બુદ્ધિર્બુદ્ધિમતામસ્મિ તેજસ્તેજસ્વિનામહમ્॥૧૦॥
બલં બલવતાં ચાહં કામરાગવિવર્જિતમ્
ધર્માવિરુદ્ધો ભૂતેષુ કામોઽસ્મિ ભરતર્ષભ॥૧૧॥
યે ચૈવ સાત્ત્વિકા ભાવા રાજસાસ્તામસાશ્ચ યે
મત્ત એવેતિ તાન્વિદ્ધિ ન ત્વહં તેષુ તે મયિ॥૧૨॥
ત્રિભિર્ગુણમયૈર્ભાવૈરેભિઃ સર્વમિદં જગત્
મોહિતં નાભિજાનાતિ મામેભ્યઃ પરમવ્યયમ્॥૧૩॥
દૈવી હ્યેષા ગુણમયી મમ માયા દુરત્યયા
મામેવ યે પ્રપદ્યન્તે માયામેતાં તરન્તિ તે॥૧૪॥
ન માં દુષ્કૃતિનો મૂઢાઃ પ્રપદ્યન્તે નરાધમાઃ
માયયાપહૃતજ્ઞાના આસુરં ભાવમાશ્રિતાઃ॥૧૫॥
ચતુર્વિધા ભજન્તે માં જનાઃ સુકૃતિનોઽર્જુન
આર્તો જિજ્ઞાસુરર્થાર્થી જ્ઞાની ચ ભરતર્ષભ॥૧૬॥
તેષાં જ્ઞાની નિત્યયુક્ત એકભક્તિર્વિશિષ્યતે
પ્રિયો હિ જ્ઞાનિનોઽત્યર્થમહં સ ચ મમ પ્રિયઃ॥૧૭॥
ઉદારાઃ સર્વ એવૈતે જ્ઞાની ત્વાત્મૈવ મે મતમ્
આસ્થિતઃ સ હિ યુક્તાત્મા મામેવાનુત્તમાં ગતિમ્॥૧૮॥
બહૂનાં જન્મનામન્તે જ્ઞાનવાન્માં પ્રપદ્યતે
વાસુદેવઃ સર્વમિતિ સ મહાત્મા સુદુર્લભઃ॥૧૯॥
કામૈસ્તૈસ્તૈર્હૃતજ્ઞાનાઃ પ્રપદ્યન્તેઽન્યદેવતાઃ
તં તં નિયમમાસ્થાય પ્રકૃત્યા નિયતાઃ સ્વયા॥૨૦॥
યો યો યાં યાં તનું ભક્તઃ શ્રદ્ધયાર્ચિતુમિચ્છતિ
તસ્ય તસ્યાચલાં શ્રદ્ધાં તામેવ વિદધામ્યહમ્॥૨૧॥
સ તયા શ્રદ્ધયા યુક્તસ્તસ્યારાધનમીહતે
લભતે ચ તતઃ કામાન્મયૈવ વિહિતાન્હિ તાન્॥૨૨॥
અન્તવત્તુ ફલં તેષાં તદ્ભવત્યલ્પમેધસામ્
દેવાન્દેવયજો યાન્તિ મદ્ભક્તા યાન્તિ મામપિ॥૨૩॥
અવ્યક્તં વ્યક્તિમાપન્નં મન્યન્તે મામબુદ્ધયઃ
પરં ભાવમજાનન્તો મમાવ્યયમનુત્તમમ્॥૨૪॥
નાહં પ્રકાશઃ સર્વસ્ય યોગમાયાસમાવૃતઃ
મૂઢોઽયં નાભિજાનાતિ લોકો મામજમવ્યયમ્॥૨૫॥
વેદાહં સમતીતાનિ વર્તમાનાનિ ચાર્જુન
ભવિષ્યાણિ ચ ભૂતાનિ માં તુ વેદ ન કશ્ચન॥૨૬॥
ઇચ્છાદ્વેષસમુત્થેન દ્વન્દ્વમોહેન ભારત
સર્વભૂતાનિ સંમોહં સર્ગે યાન્તિ પરંતપ॥૨૭॥
યેષાં ત્વન્તગતં પાપં જનાનાં પુણ્યકર્મણામ્
તે દ્વન્દ્વમોહનિર્મુક્તા ભજન્તે માં દૃઢવ્રતાઃ॥૨૮॥
જરામરણમોક્ષાય મામાશ્રિત્ય યતન્તિ યે
તે બ્રહ્મ તદ્વિદુઃ કૃત્સ્નમધ્યાત્મં કર્મ ચાખિલમ્॥૨૯॥
સાધિભૂતાધિદૈવં માં સાધિયજ્ઞં ચ યે વિદુઃ
પ્રયાણકાલેઽપિ ચ માં તે વિદુર્યુક્તચેતસઃ॥૩૦॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે જ્ઞાનવિજ્ઞાનયોગો નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ ॥૭॥

અષ્ટમોઽધ્યાયઃ
અર્જુન ઉવાચ
કિં તદ્બ્રહ્મ કિમધ્યાત્મં કિં કર્મ પુરુષોત્તમ
અધિભૂતં ચ કિં પ્રોક્તમધિદૈવં કિમુચ્યતે॥૧॥
અધિયજ્ઞઃ કથં કોઽત્ર દેહેઽસ્મિન્મધુસૂદન
પ્રયાણકાલે ચ કથં જ્ઞેયોઽસિ નિયતાત્મભિઃ॥૨॥
શ્રીભગવાનુવાચ
અક્ષરં બ્રહ્મ પરમં સ્વભાવોઽધ્યાત્મમુચ્યતે
ભૂતભાવોદ્ભવકરો વિસર્ગઃ કર્મસંજ્ઞિતઃ॥૩॥
અધિભૂતં ક્ષરો ભાવઃ પુરુષશ્ચાધિદૈવતમ્
અધિયજ્ઞોઽહમેવાત્ર દેહે દેહભૃતાં વર॥૪॥
અન્તકાલે ચ મામેવ સ્મરન્મુક્ત્વા કલેવરમ્
યઃ પ્રયાતિ સ મદ્ભાવં યાતિ નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ॥૫॥
યં યં વાપિ સ્મરન્ભાવં ત્યજત્યન્તે કલેવરમ્
તં તમેવૈતિ કૌન્તેય સદા તદ્ભાવભાવિતઃ॥૬॥
તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ મામનુસ્મર યુધ્ય ચ
મય્યર્પિતમનોબુદ્ધિર્મામેવૈષ્યસ્યસંશયમ્॥૭॥
અભ્યાસયોગયુક્તેન ચેતસા નાન્યગામિના
પરમં પુરુષં દિવ્યં યાતિ પાર્થાનુચિન્તયન્॥૮॥
કવિં પુરાણમનુશાસિતારમણોરણીયંસમનુસ્મરેદ્યઃ
સર્વસ્ય ધાતારમચિન્ત્યરૂપમાદિત્યવર્ણં તમસઃ પરસ્તાત્॥૯॥
પ્રયાણકાલે મનસાચલેન ભક્ત્યા યુક્તો યોગબલેન ચૈવ
ભ્રુવોર્મધ્યે પ્રાણમાવેશ્ય સમ્યક્સ તં પરં પુરુષમુપૈતિ દિવ્યમ્॥૧૦॥
યદક્ષરં વેદવિદો વદન્તિ વિશન્તિ યદ્યતયો વીતરાગાઃ
યદિચ્છન્તો બ્રહ્મચર્યં ચરન્તિ તત્તે પદં સંગ્રહેણ પ્રવક્ષ્યે॥૧૧॥
સર્વદ્વારાણિ સંયમ્ય મનો હૃદિ નિરુધ્ય ચ
મૂર્ધ્ન્યાધાયાત્મનઃ પ્રાણમાસ્થિતો યોગધારણામ્॥૧૨॥
ઓમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ વ્યાહરન્મામનુસ્મરન્
યઃ પ્રયાતિ ત્યજન્દેહં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્॥૧૩॥
અનન્યચેતાઃ સતતં યો માં સ્મરતિ નિત્યશઃ
તસ્યાહં સુલભઃ પાર્થ નિત્યયુક્તસ્ય યોગિનઃ॥૧૪॥
મામુપેત્ય પુનર્જન્મ દુઃખાલયમશાશ્વતમ્
નાપ્નુવન્તિ મહાત્માનઃ સંસિદ્ધિં પરમાં ગતાઃ॥૧૫॥
આબ્રહ્મભુવનાલ્લોકાઃ પુનરાવર્તિનોઽર્જુન
મામુપેત્ય તુ કૌન્તેય પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે॥૧૬॥
સહસ્રયુગપર્યન્તમહર્યદ્બ્રહ્મણો વિદુઃ
રાત્રિં યુગસહસ્રાન્તાં તેઽહોરાત્રવિદો જનાઃ॥૧૭॥
અવ્યક્તાદ્વ્યક્તયઃ સર્વાઃ પ્રભવન્ત્યહરાગમે
રાત્ર્યાગમે પ્રલીયન્તે તત્રૈવાવ્યક્તસંજ્ઞકે॥૧૮॥
ભૂતગ્રામઃ સ એવાયં ભૂત્વા ભૂત્વા પ્રલીયતે
રાત્ર્યાગમેઽવશઃ પાર્થ પ્રભવત્યહરાગમે॥૧૯॥
પરસ્તસ્માત્તુ ભાવોઽન્યોઽવ્યક્તોઽવ્યક્તાત્સનાતનઃ
યઃ સ સર્વેષુ ભૂતેષુ નશ્યત્સુ ન વિનશ્યતિ॥૨૦॥
અવ્યક્તોઽક્ષર ઇત્યુક્તસ્તમાહુઃ પરમાં ગતિમ્
યં પ્રાપ્ય ન નિવર્તન્તે તદ્ધામ પરમં મમ॥૨૧॥
પુરુષઃ સ પરઃ પાર્થ ભક્ત્યા લભ્યસ્ત્વનન્યયા
યસ્યાન્તઃસ્થાનિ ભૂતાનિ યેન સર્વમિદં તતમ્॥૨૨॥
યત્ર કાલે ત્વનાવૃત્તિમાવૃત્તિં ચૈવ યોગિનઃ
પ્રયાતા યાન્તિ તં કાલં વક્ષ્યામિ ભરતર્ષભ॥૨૩॥
અગ્નિર્જોતિરહઃ શુક્લઃ ષણ્માસા ઉત્તરાયણમ્
તત્ર પ્રયાતા ગચ્છન્તિ બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદો જનાઃ॥૨૪॥
ધૂમો રાત્રિસ્તથા કૃષ્ણઃ ષણ્માસા દક્ષિણાયનમ્
તત્ર ચાન્દ્રમસં જ્યોતિર્યોગી પ્રાપ્ય નિવર્તતે॥૨૫॥
શુક્લકૃષ્ણે ગતી હ્યેતે જગતઃ શાશ્વતે મતે
એકયા યાત્યનાવૃત્તિમન્યયાવર્તતે પુનઃ॥૨૬॥
નૈતે સૃતી પાર્થ જાનન્યોગી મુહ્યતિ કશ્ચન
તસ્માત્સર્વેષુ કાલેષુ યોગયુક્તો ભવાર્જુન॥૨૭॥
વેદેષુ યજ્ઞેષુ તપઃસુ ચૈવ દાનેષુ યત્પુણ્યફલં પ્રદિષ્ટમ્
અત્યેતિ તત્સર્વમિદં વિદિત્વાયોગી પરં સ્થાનમુપૈતિ ચાદ્યમ્॥૨૮॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે અક્ષરબ્રહ્મયોગો નામાષ્ટમોઽધ્યાયઃ ॥૮॥

નવમોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
ઇદં તુ તે ગુહ્યતમં પ્રવક્ષ્યામ્યનસૂયવે
જ્ઞાનં વિજ્ઞાનસહિતં યજ્જ્ઞાત્વા મોક્ષ્યસેઽશુભાત્॥૧॥
રાજવિદ્યા રાજગુહ્યં પવિત્રમિદમુત્તમમ્
પ્રત્યક્ષાવગમં ધર્મ્યં સુસુખં કર્તુમવ્યયમ્॥૨॥
અશ્રદ્દધાનાઃ પુરુષા ધર્મસ્યાસ્ય પરંતપ
અપ્રાપ્ય માં નિવર્તન્તે મૃત્યુસંસારવર્ત્મનિ॥૩॥
મયા તતમિદં સર્વં જગદવ્યક્તમૂર્તિના
મત્સ્થાનિ સર્વભૂતાનિ ન ચાહં તેષ્વવસ્થિતઃ॥૪॥
ન ચ મત્સ્થાનિ ભૂતાનિ પશ્ય મે યોગમૈશ્વરમ્
ભૂતભૃન્ન ચ ભૂતસ્થો મમાત્મા ભૂતભાવનઃ॥૫॥
યથાકાશસ્થિતો નિત્યં વાયુઃ સર્વત્રગો મહાન્
તથા સર્વાણિ ભૂતાનિ મત્સ્થાનીત્યુપધારય॥૬॥
સર્વભૂતાનિ કૌન્તેય પ્રકૃતિં યાન્તિ મામિકામ્
કલ્પક્ષયે પુનસ્તાનિ કલ્પાદૌ વિસૃજામ્યહમ્॥૭॥
પ્રકૃતિં સ્વામવષ્ટભ્ય વિસૃજામિ પુનઃ પુનઃ
ભૂતગ્રામમિમં કૃત્સ્નમવશં પ્રકૃતેર્વશાત્॥૮॥
ન ચ માં તાનિ કર્માણિ નિબધ્નન્તિ ધનંજય
ઉદાસીનવદાસીનમસક્તં તેષુ કર્મસુ॥૯॥
મયાધ્યક્ષેણ પ્રકૃતિઃ સૂયતે સચરાચરમ્
હેતુનાનેન કૌન્તેય જગદ્વિપરિવર્તતે॥૧૦॥
અવજાનન્તિ માં મૂઢા માનુષીં તનુમાશ્રિતમ્
પરં ભાવમજાનન્તો મમ ભૂતમહેશ્વરમ્॥૧૧॥
મોઘાશા મોઘકર્માણો મોઘજ્ઞાના વિચેતસઃ
રાક્ષસીમાસુરીં ચૈવ પ્રકૃતિં મોહિનીં શ્રિતાઃ॥૧૨॥
મહાત્માનસ્તુ માં પાર્થ દૈવીં પ્રકૃતિમાશ્રિતાઃ
ભજન્ત્યનન્યમનસો જ્ઞાત્વા ભૂતાદિમવ્યયમ્॥૧૩॥
સતતં કીર્તયન્તો માં યતન્તશ્ચ દૃઢવ્રતાઃ
નમસ્યન્તશ્ચ માં ભક્ત્યા નિત્યયુક્તા ઉપાસતે॥૧૪॥
જ્ઞાનયજ્ઞેન ચાપ્યન્યે યજન્તો મામુપાસતે
એકત્વેન પૃથક્ત્વેન બહુધા વિશ્વતોમુખમ્॥૧૫॥
અહં ક્રતુરહં યજ્ઞઃ સ્વધાહમહમૌષધમ્
મન્ત્રોઽહમહમેવાજ્યમહમગ્નિરહં હુતમ્॥૧૬॥
પિતાહમસ્ય જગતો માતા ધાતા પિતામહઃ
વેદ્યં પવિત્રમોંકાર ઋક્સામ યજુરેવ ચ॥૧૭॥
ગતિર્ભર્તા પ્રભુઃ સાક્ષી નિવાસઃ શરણં સુહૃત્
પ્રભવઃ પ્રલયઃ સ્થાનં નિધાનં બીજમવ્યયમ્॥૧૮॥
તપામ્યહમહં વર્ષં નિગૃહ્ણામ્યુત્સૃજામિ ચ
અમૃતં ચૈવ મૃત્યુશ્ચ સદસચ્ચાહમર્જુન॥૧૯॥
ત્રૈવિદ્યા માં સોમપાઃ પૂતપાપા યજ્ઞૈરિષ્ટ્વા સ્વર્ગતિં પ્રાર્થયન્તે
તે પુણ્યમાસાદ્ય સુરેન્દ્રલોકમશ્નન્તિ દિવ્યાન્દિવિ દેવભોગાન્॥૨૦॥
તે તં ભુક્ત્વા સ્વર્ગલોકં વિશાલં ક્ષીણે પુણ્યે મર્ત્યલોકં વિશન્તિ
એવં ત્રયીધર્મમનુપ્રપન્ના ગતાગતં કામકામા લભન્તે॥૨૧॥
અનન્યાશ્ચિન્તયન્તો માં યે જનાઃ પર્યુપાસતે
એષાં નિત્યાભિયુક્તાનાં યોગક્ષેમં વહામ્યહમ્॥૨૨॥
યેઽપ્યન્યદેવતા ભક્તા યજન્તે શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ
તેઽપિ મામેવ કૌન્તેય યજન્ત્યવિધિપૂર્વકમ્॥૨૩॥
અહં હિ સર્વયજ્ઞાનાં ભોક્તા ચ પ્રભુરેવ ચ
ન તુ મામભિજાનન્તિ તત્ત્વેનાતશ્ચ્યવન્તિ તે॥૨૪॥
યાન્તિ દેવવ્રતા દેવાન્પિતૄન્યાન્તિ પિતૃવ્રતાઃ
ભૂતાનિ યાન્તિ ભૂતેજ્યા યાન્તિ મદ્યાજિનોઽપિ મામ્॥૨૫॥
પત્રં પુષ્પં ફલં તોયં યો મે ભક્ત્યા પ્રયચ્છતિ
તદહં ભક્ત્યુપહૃતમશ્નામિ પ્રયતાત્મનઃ॥૨૬॥
યત્કરોષિ યદશ્નાસિ યજ્જુહોષિ દદાસિ યત્
યત્તપસ્યસિ કૌન્તેય તત્કુરુષ્વ મદર્પણમ્॥૨૭॥
શુભાશુભફલૈરેવં મોક્ષ્યસે કર્મબન્ધનૈઃ
સંન્યાસયોગયુક્તાત્મા વિમુક્તો મામુપૈષ્યસિ॥૨૮॥
સમોઽહં સર્વભૂતેષુ ન મે દ્વેષ્યોઽસ્તિ ન પ્રિયઃ
યે ભજન્તિ તુ માં ભક્ત્યા મયિ તે તેષુ ચાપ્યહમ્॥૨૯॥
અપિ ચેત્સુદુરાચારો ભજતે મામનન્યભાક્
સાધુરેવ સ મન્તવ્યઃ સમ્યગ્વ્યવસિતો હિ સઃ॥૩૦॥
ક્ષિપ્રં ભવતિ ધર્માત્મા શશ્વચ્છાન્તિં નિગચ્છતિ
કૌન્તેય પ્રતિજાનીહિ ન મે ભક્તઃ પ્રણશ્યતિ॥૩૧॥
માં હિ પાર્થ વ્યપાશ્રિત્ય યેઽપિ સ્યુઃ પાપયોનયઃ
સ્ત્રિયો વૈશ્યાસ્તથા શૂદ્રાસ્તેઽપિ યાન્તિ પરાં ગતિમ્॥૩૨॥
કિં પુનર્બ્રાહ્મણાઃ પુણ્યા ભક્તા રાજર્ષયસ્તથા
અનિત્યમસુખં લોકમિમં પ્રાપ્ય ભજસ્વ મામ્॥૩૩॥
મન્મના ભવ મદ્ભક્તો મદ્યાજી માં નમસ્કુરુ
મામેવૈષ્યસિ યુક્ત્વૈવમાત્માનં મત્પરાયણઃ॥૩૪॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે રાજવિદ્યારાજગુહ્યયોગો નામ નવમોઽધ્યાયઃ ॥૯॥

દશમોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
ભૂય એવ મહાબાહો શૃણુ મે પરમં વચઃ
યત્તેઽહં પ્રીયમાણાય વક્ષ્યામિ હિતકામ્યયા॥૧॥
ન મે વિદુઃ સુરગણાઃ પ્રભવં ન મહર્ષયઃ
અહમાદિર્હિ દેવાનાં મહર્ષીણાં ચ સર્વશઃ॥૨॥
યો મામજમનાદિં ચ વેત્તિ લોકમહેશ્વરમ્
અસંમૂઢઃ સ મર્ત્યેષુ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે॥૩॥
બુદ્ધિર્જ્ઞાનમસંમોહઃ ક્ષમા સત્યં દમઃ શમઃ
સુખં દુઃખં ભવોઽભાવો ભયં ચાભયમેવ ચ॥૪॥
અહિંસા સમતા તુષ્ટિસ્તપો દાનં યશોઽયશઃ
ભવન્તિ ભાવા ભૂતાનાં મત્ત એવ પૃથગ્વિધાઃ॥૫॥
મહર્ષયઃ સપ્ત પૂર્વે ચત્વારો મનવસ્તથા
મદ્ભાવા માનસા જાતા યેષાં લોક ઇમાઃ પ્રજાઃ॥૬॥
એતાં વિભૂતિં યોગં ચ મમ યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ
સોઽવિકમ્પેન યોગેન યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ॥૭॥
અહં સર્વસ્ય પ્રભવો મત્તઃ સર્વં પ્રવર્તતે
ઇતિ મત્વા ભજન્તે માં બુધા ભાવસમન્વિતાઃ॥૮॥
મચ્ચિત્તા મદ્ગતપ્રાણા બોધયન્તઃ પરસ્પરમ્
કથયન્તશ્ચ માં નિત્યં તુષ્યન્તિ ચ રમન્તિ ચ॥૯॥
તેષાં સતતયુક્તાનાં ભજતાં પ્રીતિપૂર્વકમ્
દદામિ બુદ્ધિયોગં તં યેન મામુપયાન્તિ તે॥૧૦॥
તેષામેવાનુકમ્પાર્થમહમજ્ઞાનજં તમઃ
નાશયામ્યાત્મભાવસ્થો જ્ઞાનદીપેન ભાસ્વતા॥૧૧॥
અર્જુન ઉવાચ
પરં બ્રહ્મ પરં ધામ પવિત્રં પરમં ભવાન્
પુરુષં શાશ્વતં દિવ્યમાદિદેવમજં વિભુમ્॥૧૨॥
આહુસ્ત્વામૃષયઃ સર્વે દેવર્ષિર્નારદસ્તથા
અસિતો દેવલો વ્યાસઃ સ્વયં ચૈવ બ્રવીષિ મે॥૧૩॥
સર્વમેતદૃતં મન્યે યન્માં વદસિ કેશવ
ન હિ તે ભગવન્વ્યક્તિં વિદુર્દેવા ન દાનવાઃ॥૧૪॥
સ્વયમેવાત્મનાત્માનં વેત્થ ત્વં પુરુષોત્તમ
ભૂતભાવન ભૂતેશ દેવદેવ જગત્પતે॥૧૫॥
વક્તુમર્હસ્યશેષેણ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ
યાભિર્વિભૂતિભિર્લોકાનિમાંસ્ત્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠસિ॥૧૬॥
કથં વિદ્યામહં યોગિંસ્ત્વાં સદા પરિચિન્તયન્
કેષુ કેષુ ચ ભાવેષુ ચિન્ત્યોઽસિ ભગવન્મયા॥૧૭॥
વિસ્તરેણાત્મનો યોગં વિભૂતિં ચ જનાર્દન
ભૂયઃ કથય તૃપ્તિર્હિ શૃણ્વતો નાસ્તિ મેઽમૃતમ્॥૧૮॥
શ્રીભગવાનુવાચ
હન્ત તે કથયિષ્યામિ દિવ્યા હ્યાત્મવિભૂતયઃ
પ્રાધાન્યતઃ કુરુશ્રેષ્ઠ નાસ્ત્યન્તો વિસ્તરસ્ય મે॥૧૯॥
અહમાત્મા ગુડાકેશ સર્વભૂતાશયસ્થિતઃ
અહમાદિશ્ચ મધ્યં ચ ભૂતાનામન્ત એવ ચ॥૨૦॥
આદિત્યાનામહં વિષ્ણુર્જ્યોતિષાં રવિરંશુમાન્
મરીચિર્મરુતામસ્મિ નક્ષત્રાણામહં શશી॥૨૧॥
વેદાનાં સામવેદોઽસ્મિ દેવાનામસ્મિ વાસવઃ
ઇન્દ્રિયાણાં મનશ્ચાસ્મિ ભૂતાનામસ્મિ ચેતના॥૨૨॥
રુદ્રાણાં શંકરશ્ચાસ્મિ વિત્તેશો યક્ષરક્ષસામ્
વસૂનાં પાવકશ્ચાસ્મિ મેરુઃ શિખરિણામહમ્॥૨૩॥
પુરોધસાં ચ મુખ્યં માં વિદ્ધિ પાર્થ બૃહસ્પતિમ્
સેનાનીનામહં સ્કન્દઃ સરસામસ્મિ સાગરઃ॥૨૪॥
મહર્ષીણાં ભૃગુરહં ગિરામસ્મ્યેકમક્ષરમ્
યજ્ઞાનાં જપયજ્ઞોઽસ્મિ સ્થાવરાણાં હિમાલયઃ॥૨૫॥
અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં દેવર્ષીણાં ચ નારદઃ
ગન્ધર્વાણાં ચિત્રરથઃ સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ॥૨૬॥
ઉચ્ચૈઃશ્રવસમશ્વાનાં વિદ્ધિ મામમૃતોદ્ભવમ્
ઐરાવતં ગજેન્દ્રાણાં નરાણાં ચ નરાધિપમ્॥૨૭॥
આયુધાનામહં વજ્રં ધેનૂનામસ્મિ કામધુક્
પ્રજનશ્ચાસ્મિ કન્દર્પઃ સર્પાણામસ્મિ વાસુકિઃ॥૨૮॥
અનન્તશ્ચાસ્મિ નાગાનાં વરુણો યાદસામહમ્
પિતૄણામર્યમા ચાસ્મિ યમઃ સંયમતામહમ્॥૨૯॥
પ્રહ્લાદશ્ચાસ્મિ દૈત્યાનાં કાલઃ કલયતામહમ્
મૃગાણાં ચ મૃગેન્દ્રોઽહં વૈનતેયશ્ચ પક્ષિણામ્॥૩૦॥
પવનઃ પવતામસ્મિ રામઃ શસ્ત્રભૃતામહમ્
ઝષાણાં મકરશ્ચાસ્મિ સ્રોતસામસ્મિ જાહ્નવી॥૩૧॥
સર્ગાણામાદિરન્તશ્ચ મધ્યં ચૈવાહમર્જુન
અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાનાં વાદઃ પ્રવદતામહમ્॥૩૨॥
અક્ષરાણામકારોઽસ્મિ દ્વન્દ્વઃ સામાસિકસ્ય ચ
અહમેવાક્ષયઃ કાલો ધાતાહં વિશ્વતોમુખઃ॥૩૩॥
મૃત્યુઃ સર્વહરશ્ચાહમુદ્ભવશ્ચ ભવિષ્યતામ્
કીર્તિઃ શ્રીર્વાક્ચ નારીણાં સ્મૃતિર્મેધા ધૃતિઃ ક્ષમા॥૩૪॥
બૃહત્સામ તથા સામ્નાં ગાયત્રી છન્દસામહમ્
માસાનાં માર્ગશીર્ષોઽહમૃતૂનાં કુસુમાકરઃ॥૩૫॥
દ્યૂતં છલયતામસ્મિ તેજસ્તેજસ્વિનામહમ્
જયોઽસ્મિ વ્યવસાયોઽસ્મિ સત્ત્વં સત્ત્વવતામહમ્॥૩૬॥
વૃષ્ણીનાં વાસુદેવોઽસ્મિ પાણ્ડવાનાં ધનંજયઃ
મુનીનામપ્યહં વ્યાસઃ કવીનામુશના કવિઃ॥૩૭॥
દણ્ડો દમયતામસ્મિ નીતિરસ્મિ જિગીષતામ્
મૌનં ચૈવાસ્મિ ગુહ્યાનાં જ્ઞાનં જ્ઞાનવતામહમ્॥૩૮॥
યચ્ચાપિ સર્વભૂતાનાં બીજં તદહમર્જુન
ન તદસ્તિ વિના યત્સ્યાન્મયા ભૂતં ચરાચરમ્॥૩૯॥
નાન્તોઽસ્તિ મમ દિવ્યાનાં વિભૂતીનાં પરંતપ
એષ તૂદ્દેશતઃ પ્રોક્તો વિભૂતેર્વિસ્તરો મયા॥૪૦॥
યદ્યદ્વિભૂતિમત્સત્ત્વં શ્રીમદૂર્જિતમેવ વા
તત્તદેવાવગચ્છ ત્વં મમ તેજોંઽશસંભવમ્॥૪૧॥
અથવા બહુનૈતેન કિં જ્ઞાતેન તવાર્જુન
વિષ્ટભ્યાહમિદં કૃત્સ્નમેકાંશેન સ્થિતો જગત્॥૪૨॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે વિભૂતિયોગો નામ દશમોઽધ્યાયઃ ॥૧૦॥

એકાદશોઽધ્યાયઃ
અર્જુન ઉવાચ
મદનુગ્રહાય પરમં ગુહ્યમધ્યાત્મસંજ્ઞિતમ્
યત્ત્વયોક્તં વચસ્તેન મોહોઽયં વિગતો મમ॥૧॥
ભવાપ્યયૌ હિ ભૂતાનાં શ્રુતૌ વિસ્તરશો મયા
ત્વત્તઃ કમલપત્રાક્ષ માહાત્મ્યમપિ ચાવ્યયમ્॥૨॥
એવમેતદ્યથાત્થ ત્વમાત્માનં પરમેશ્વર
દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તે રૂપમૈશ્વરં પુરુષોત્તમ॥૩॥
મન્યસે યદિ તચ્છક્યં મયા દ્રષ્ટુમિતિ પ્રભો
યોગેશ્વર તતો મે ત્વં દર્શયાત્માનમવ્યયમ્॥૪॥
શ્રીભગવાનુવાચ
પશ્ય મે પાર્થ રૂપાણિ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
નાનાવિધાનિ દિવ્યાનિ નાનાવર્ણાકૃતીનિ ચ॥૫॥
પશ્યાદિત્યાન્વસૂન્રુદ્રાનશ્વિનૌ મરુતસ્તથા
બહૂન્યદૃષ્ટપૂર્વાણિ પશ્યાશ્ચર્યાણિ ભારત॥૬॥
ઇહૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પશ્યાદ્ય સચરાચરમ્
મમ દેહે ગુડાકેશ યચ્ચાન્યદ્દ્રષ્ટુમિચ્છસિ॥૭॥
ન તુ માં શક્યસે દ્રષ્ટુમનેનૈવ સ્વચક્ષુષા
દિવ્યં દદામિ તે ચક્ષુઃ પશ્ય મે યોગમૈશ્વરમ્॥૮॥
સંજય ઉવાચ
એવમુક્ત્વા તતો રાજન્મહાયોગેશ્વરો હરિઃ
દર્શયામાસ પાર્થાય પરમં રૂપમૈશ્વરમ્॥૯॥
અનેકવક્ત્રનયનમનેકાદ્ભુતદર્શનમ્
અનેકદિવ્યાભરણં દિવ્યાનેકોદ્યતાયુધમ્॥૧૦॥
દિવ્યમાલ્યામ્બરધરં દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્
સર્વાશ્ચર્યમયં દેવમનન્તં વિશ્વતોમુખમ્॥૧૧॥
દિવિ સૂર્યસહસ્રસ્ય ભવેદ્યુગપદુત્થિતા
યદિ ભાઃ સદૃશી સા સ્યાદ્ભાસસ્તસ્ય મહાત્મનઃ॥૧૨॥
તત્રૈકસ્થં જગત્કૃત્સ્નં પ્રવિભક્તમનેકધા
અપશ્યદ્દેવદેવસ્ય શરીરે પાણ્ડવસ્તદા॥૧૩॥
તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો હૃષ્ટરોમા ધનંજયઃ
પ્રણમ્ય શિરસા દેવં કૃતાઞ્જલિરભાષત॥૧૪॥
અર્જુન ઉવાચ
પશ્યામિ દેવાંસ્તવ દેવ દેહે સર્વાંસ્તથા ભૂતવિશેષસંઘાન્
બ્રહ્માણમીશં કમલાસનસ્થમૃષીંશ્ચ સર્વાનુરગાંશ્ચ દિવ્યાન્॥૧૫॥
અનેકબાહૂદરવક્ત્રનેત્રં પશ્યામિ ત્વાં સર્વતોઽનન્તરૂપમ્
નાન્તં ન મધ્યં ન પુનસ્તવાદિં પશ્યામિ વિશ્વેશ્વર વિશ્વરૂપ॥૧૬॥
કિરીટિનં ગદિનં ચક્રિણં ચ તેજોરાશિં સર્વતો દીપ્તિમન્તમ્
પશ્યામિ ત્વાં દુર્નિરીક્ષ્યં સમન્તાદ્દીપ્તાનલાર્કદ્યુતિમપ્રમેયમ્॥૧૭॥
ત્વમક્ષરં પરમં વેદિતવ્યં ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્
ત્વમવ્યયઃ શાશ્વતધર્મગોપ્તા સનાતનસ્ત્વં પુરુષો મતો મે॥૧૮॥
અનાદિમધ્યાન્તમનન્તવીર્યમનન્તબાહું શશિસૂર્યનેત્રમ્
પશ્યામિ ત્વાં દીપ્તહુતાશવક્ત્રં સ્વતેજસા વિશ્વમિદં તપન્તમ્॥૧૯॥
દ્યાવાપૃથિવ્યોરિદમન્તરં હિ વ્યાપ્તં ત્વયૈકેન દિશશ્ચ સર્વાઃ
દૃષ્ટ્વાદ્ભુતં રૂપમુગ્રં તવેદં લોકત્રયં પ્રવ્યથિતં મહાત્મન્॥૨૦॥
અમી હિ ત્વાં સુરસઙ્ઘા વિશન્તિ કેચિદ્ભીતાઃ પ્રાઞ્જલયો ગૃણન્તિ
સ્વસ્તીત્યુક્ત્વા મહર્ષિસિદ્ધસંઘાઃ સ્તુવન્તિ ત્વાં સ્તુતિભિઃ પુષ્કલાભિઃ॥૨૧॥
રુદ્રાદિત્યા વસવો યે ચ સાધ્યા વિશ્વેઽશ્વિનૌ મરુતશ્ચોષ્મપાશ્ચ
ગન્ધર્વયક્ષાસુરસિદ્ધસંઘા વીક્ષન્તે ત્વાં વિસ્મિતાશ્ચૈવ સર્વે॥૨૨॥
રૂપં મહત્તે બહુવક્ત્રનેત્રં મહાબાહો બહુબાહૂરુપાદમ્
બહૂદરં બહુદંષ્ટ્રાકરાલં દૃષ્ટ્વા લોકાઃ પ્રવ્યથિતાસ્તથાહમ્॥૨૩॥
નભઃસ્પૃશં દીપ્તમનેકવર્ણં વ્યાત્તાનનં દીપ્તવિશાલનેત્રમ્
દૃષ્ટ્વા હિ ત્વાં પ્રવ્યથિતાન્તરાત્મા ધૃતિં ન વિન્દામિ શમં ચ વિષ્ણો॥૨૪॥
દંષ્ટ્રાકરાલાનિ ચ તે મુખાનિ દૃષ્ટ્વૈવ કાલાનલસંનિભાનિ
દિશો ન જાને ન લભે ચ શર્મ પ્રસીદ દેવેશ જગન્નિવાસ॥૨૫॥
અમી ચ ત્વાં ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાઃ સર્વે સહૈવાવનિપાલસંઘૈઃ
ભીષ્મો દ્રોણઃ સૂતપુત્રસ્તથાસૌ સહાસ્મદીયૈરપિ યોધમુખ્યૈઃ॥૨૬॥
વક્ત્રાણિ તે ત્વરમાણા વિશન્તિ દંષ્ટ્રાકરાલાનિ ભયાનકાનિ
કેચિદ્વિલગ્ના દશનાન્તરેષુ સંદૃશ્યન્તે ચૂર્ણિતૈરુત્તમાઙ્ગૈઃ॥૨૭॥
યથા નદીનાં બહવોઽમ્બુવેગાઃ સમુદ્રમેવાભિમુખા દ્રવન્તિ
તથા તવામી નરલોકવીરા વિશન્તિ વક્ત્રાણ્યભિવિજ્વલન્તિ॥૨૮॥
યથા પ્રદીપ્તં જ્વલનં પતંગા વિશન્તિ નાશાય સમૃદ્ધવેગાઃ
તથૈવ નાશાય વિશન્તિ લોકાસ્તવાપિ વક્ત્રાણિ સમૃદ્ધવેગાઃ॥૨૯॥
લેલિહ્યસે ગ્રસમાનઃ સમન્તાલ્લોકાન્સમગ્રાન્વદનૈર્જ્વલદ્ભિઃ
તેજોભિરાપૂર્ય જગત્સમગ્રં ભાસસ્તવોગ્રાઃ પ્રતપન્તિ વિષ્ણો॥૩૦॥
આખ્યાહિ મે કો ભવાનુગ્રરૂપો નમોઽસ્તુ તે દેવવર પ્રસીદ
વિજ્ઞાતુમિચ્છામિ ભવન્તમાદ્યં ન હિ પ્રજાનામિ તવ પ્રવૃત્તિમ્॥૩૧॥
શ્રીભગવાનુવાચ
કાલોઽસ્મિ લોકક્ષયકૃત્પ્રવૃદ્ધો લોકાન્સમાહર્તુમિહ પ્રવૃત્તઃ
ઋતેઽપિ ત્વાં ન ભવિષ્યન્તિ સર્વે યેઽવસ્થિતાઃ પ્રત્યનીકેષુ યોધાઃ॥૩૨॥
તસ્માત્ત્વમુત્તિષ્ઠ યશો લભસ્વ જિત્વા શત્રૂન્ભુઙ્ક્ષ્વ રાજ્યં સમૃદ્ધમ્
મયૈવૈતે નિહતાઃ પૂર્વમેવ નિમિત્તમાત્રં ભવ સવ્યસાચિન્॥૩૩॥
દ્રોણં ચ ભીષ્મં ચ જયદ્રથં ચ કર્ણં તથાન્યાનપિ યોધવીરાન્
મયા હતાંસ્ત્વં જહિ મા વ્યથિષ્ઠા યુધ્યસ્વ જેતાસિ રણે સપત્નાન્॥૩૪॥
સંજય ઉવાચ
એતચ્છ્રુત્વા વચનં કેશવસ્ય કૃતાઞ્જલિર્વેપમાનઃ કિરીટી
નમસ્કૃત્વા ભૂય એવાહ કૃષ્ણં સગદ્ગદં ભીતભીતઃ પ્રણમ્ય॥૩૫॥
અર્જુન ઉવાચ
સ્થાને હૃષીકેશ તવ પ્રકીર્ત્યા જગત્પ્રહૃષ્યત્યનુરજ્યતે ચ
રક્ષાંસિ ભીતાનિ દિશો દ્રવન્તિ સર્વે નમસ્યન્તિ ચ સિદ્ધસંઘાઃ॥૩૬॥
કસ્માચ્ચ તે ન નમેરન્મહાત્મન્ગરીયસે બ્રહ્મણોઽપ્યાદિકર્ત્રે
અનન્ત દેવેશ જગન્નિવાસ ત્વમક્ષરં સદસત્તત્પરં યત્॥૩૭॥
ત્વમાદિદેવઃ પુરુષઃ પુરાણસ્ત્વમસ્ય વિશ્વસ્ય પરં નિધાનમ્
વેત્તાસિ વેદ્યં ચ પરં ચ ધામ ત્વયા તતં વિશ્વમનન્તરૂપ॥૩૮॥
વાયુર્યમોઽગ્નિર્વરુણઃ શશાઙ્કઃ પ્રજાપતિસ્ત્વં પ્રપિતામહશ્ચ
નમો નમસ્તેઽસ્તુ સહસ્રકૃત્વઃ પુનશ્ચ ભૂયોઽપિ નમો નમસ્તે॥૩૯॥
નમઃ પુરસ્તાદથ પૃષ્ઠતસ્તે નમોઽસ્તુ તે સર્વત એવ સર્વ
અનન્તવીર્યામિતવિક્રમસ્ત્વં સર્વં સમાપ્નોષિ તતોઽસિ સર્વઃ॥૪૦॥
સખેતિ મત્વા પ્રસભં યદુક્તં હે કૃષ્ણ હે યાદવ હે સખેતિ
અજાનતા મહિમાનં તવેદં મયા પ્રમાદાત્પ્રણયેન વાપિ॥૪૧॥
યચ્ચાવહાસાર્થમસત્કૃતોઽસિ વિહારશય્યાસનભોજનેષુ
એકોઽથવાપ્યચ્યુત તત્સમક્ષં તત્ક્ષામયે ત્વામહમપ્રમેયમ્॥૪૨॥
પિતાસિ લોકસ્ય ચરાચરસ્ય ત્વમસ્ય પૂજ્યશ્ચ ગુરુર્ગરીયાન્
ન ત્વત્સમોઽસ્ત્યભ્યધિકઃ કુતોઽન્યો લોકત્રયેઽપ્યપ્રતિમપ્રભાવ॥૪૩॥
તસ્માત્પ્રણમ્ય પ્રણિધાય કાયં પ્રસાદયે ત્વામહમીશમીડ્યમ્
પિતેવ પુત્રસ્ય સખેવ સખ્યુઃ પ્રિયઃ પ્રિયાયાર્હસિ દેવ સોઢુમ્॥૪૪॥
અદૃષ્ટપૂર્વં હૃષિતોઽસ્મિ દૃષ્ટ્વા ભયેન ચ પ્રવ્યથિતં મનો મે
તદેવ મે દર્શય દેવરૂપં પ્રસીદ દેવેશ જગન્નિવાસ॥૪૫॥
કિરીટિનં ગદિનં ચક્રહસ્તમિચ્છામિ ત્વાં દ્રષ્ટુમહં તથૈવ
તેનૈવ રૂપેણ ચતુર્ભુજેન સહસ્રબાહો ભવ વિશ્વમૂર્તે॥૪૬॥
શ્રીભગવાનુવાચ
મયા પ્રસન્નેન તવાર્જુનેદં રૂપં પરં દર્શિતમાત્મયોગાત્
તેજોમયં વિશ્વમનન્તમાદ્યં યન્મે ત્વદન્યેન ન દૃષ્ટપૂર્વમ્॥૪૭॥
ન વેદયજ્ઞાધ્યયનૈર્ન દાનૈર્ન ચ ક્રિયાભિર્ન તપોભિરુગ્રૈઃ
એવંરૂપઃ શક્ય અહં નૃલોકે દ્રષ્ટું ત્વદન્યેન કુરુપ્રવીર॥૪૮॥
મા તે વ્યથા મા ચ વિમૂઢભાવો દૃષ્ટ્વા રૂપં ઘોરમીદૃઙ્મમેદમ્
વ્યપેતભીઃ પ્રીતમનાઃ પુનસ્ત્વં તદેવ મે રૂપમિદં પ્રપશ્ય॥૪૯॥
સંજય ઉવાચ
ઇત્યર્જુનં વાસુદેવસ્તથોક્ત્વા સ્વકં રૂપં દર્શયામાસ ભૂયઃ
આશ્વાસયામાસ ચ ભીતમેનં ભૂત્વા પુનઃ સૌમ્યવપુર્મહાત્મા॥૫૦॥
અર્જુન ઉવાચ
દૃષ્ટ્વેદં માનુષં રૂપં તવ સૌમ્યં જનાર્દન
ઇદાનીમસ્મિ સંવૃત્તઃ સચેતાઃ પ્રકૃતિં ગતઃ॥૫૧॥
શ્રીભગવાનુવાચ
સુદુર્દર્શમિદં રૂપં દૃષ્ટવાનસિ યન્મમ
દેવા અપ્યસ્ય રૂપસ્ય નિત્યં દર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ॥૫૨॥
નાહં વેદૈર્ન તપસા ન દાનેન ન ચેજ્યયા
શક્ય એવંવિધો દ્રષ્ટું દૃષ્ટવાનસિ માં યથા॥૫૩॥
ભક્ત્યા ત્વનન્યયા શક્ય અહમેવંવિધોઽર્જુન
જ્ઞાતું દ્રષ્ટું ચ તત્ત્વેન પ્રવેષ્ટું ચ પરંતપ॥૫૪॥
મત્કર્મકૃન્મત્પરમો મદ્ભક્તઃ સઙ્ગવર્જિતઃ
નિર્વૈરઃ સર્વભૂતેષુ યઃ સ મામેતિ પાણ્ડવ॥૫૫॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે વિશ્વરૂપદર્શનયોગો નામૈકાદશોઽધ્યાયઃ ॥૧૧॥

દ્વાદશોઽધ્યાયઃ
અર્જુન ઉવાચ
એવં સતતયુક્તા યે ભક્તાસ્ત્વાં પર્યુપાસતે
યે ચાપ્યક્ષરમવ્યક્તં તેષાં કે યોગવિત્તમાઃ॥૧॥
શ્રીભગવાનુવાચ
મય્યાવેશ્ય મનો યે માં નિત્યયુક્તા ઉપાસતે
શ્રદ્ધયા પરયોપેતાસ્તે મે યુક્તતમા મતાઃ॥૨॥
યે ત્વક્ષરમનિર્દેશ્યમવ્યક્તં પર્યુપાસતે
સર્વત્રગમચિન્ત્યં ચ કૂટસ્થમચલં ધ્રુવમ્॥૩॥
સંનિયમ્યેન્દ્રિયગ્રામં સર્વત્ર સમબુદ્ધયઃ
તે પ્રાપ્નુવન્તિ મામેવ સર્વભૂતહિતે રતાઃ॥૪॥
ક્લેશોઽધિકતરસ્તેષામવ્યક્તાસક્તચેતસામ્
અવ્યક્તા હિ ગતિર્દુઃખં દેહવદ્ભિરવાપ્યતે॥૫॥
યે તુ સર્વાણિ કર્માણિ મયિ સંન્યસ્ય મત્પરાઃ
અનન્યેનૈવ યોગેન માં ધ્યાયન્ત ઉપાસતે॥૬॥
તેષામહં સમુદ્ધર્તા મૃત્યુસંસારસાગરાત્
ભવામિન ચિરાત્પાર્થ મય્યાવેશિતચેતસામ્॥૭॥
મય્યેવ મન આધત્સ્વ મયિ બુદ્ધિં નિવેશય
નિવસિષ્યસિ મય્યેવ અત ઊર્ધ્વં ન સંશયઃ॥૮॥
અથ ચિત્તં સમાધાતું ન શક્નોષિ મયિ સ્થિરમ્
અભ્યાસયોગેન તતો મામિચ્છાપ્તું ધનંજય॥૯॥
અભ્યાસેઽપ્યસમર્થોઽસિ મત્કર્મપરમો ભવ
મદર્થમપિ કર્માણિ કુર્વન્સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ॥૧૦॥
અથૈતદપ્યશક્તોઽસિ કર્તું મદ્યોગમાશ્રિતઃ
સર્વકર્મફલત્યાગં તતઃ કુરુ યતાત્મવાન્॥૧૧॥
શ્રેયો હિ જ્ઞાનમભ્યાસાજ્જ્ઞાનાદ્ધ્યાનં વિશિષ્યતે
ધ્યાનાત્કર્મફલત્યાગસ્ત્યાગાચ્છાન્તિરનન્તરમ્॥૧૨॥
અદ્વેષ્ટા સર્વભૂતાનાં મૈત્રઃ કરુણ એવ ચ
નિર્મમો નિરહંકારઃ સમદુઃખસુખઃ ક્ષમી॥૧૩॥
સંતુષ્ટઃ સતતં યોગી યતાત્મા દૃઢનિશ્ચયઃ
મય્યર્પિતમનોબુદ્ધિર્યો મદ્ભક્તઃ સ મે પ્રિયઃ॥૧૪॥
યસ્માન્નોદ્વિજતે લોકો લોકાન્નોદ્વિજતે ચ યઃ
હર્ષામર્ષભયોદ્વેગૈર્મુક્તો યઃ સ ચ મે પ્રિયઃ॥૧૫॥
અનપેક્ષઃ શુચિર્દક્ષ ઉદાસીનો ગતવ્યથઃ
સર્વારમ્ભપરિત્યાગી યો મદ્ભક્તઃ સ મે પ્રિયઃ॥૧૬॥
યો ન હૃષ્યતિ ન દ્વેષ્ટિ ન શોચતિ ન કાઙ્ક્ષતિ
શુભાશુભપરિત્યાગી ભક્તિમાન્યઃ સ મે પ્રિયઃ॥૧૭॥
સમઃ શત્રૌ ચ મિત્રે ચ તથા માનાપમાનયોઃ
શીતોષ્ણસુખદુઃખેષુ સમઃ સઙ્ગવિવર્જિતઃ॥૧૮॥
તુલ્યનિન્દાસ્તુતિર્મૌની સંતુષ્ટો યેન કેનચિત્
અનિકેતઃ સ્થિરમતિર્ભક્તિમાન્મે પ્રિયો નરઃ॥૧૯॥
યે તુ ધર્મ્યામૃતમિદં યથોક્તં પર્યુપાસતે
શ્રદ્દધાના મત્પરમા ભક્તાસ્તેઽતીવ મે પ્રિયાઃ॥૨૦॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે ભક્તિયોગો નામ દ્વાદશોઽધ્યાયઃ ॥૧૨॥

ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
ઇદં શરીરં કૌન્તેય ક્ષેત્રમિત્યભિધીયતે
એતદ્યો વેત્તિ તં પ્રાહુઃ ક્ષેત્રજ્ઞ ઇતિ તદ્વિદઃ॥૧॥
ક્ષેત્રજ્ઞં ચાપિ માં વિદ્ધિ સર્વક્ષેત્રેષુ ભારત
ક્ષેત્રક્ષેત્રજ્ઞયોર્જ્ઞાનં યત્તજ્જ્ઞાનં મતં મમ॥૨॥
તત્ક્ષેત્રં યચ્ચ યાદૃક્ચ યદ્વિકારિ યતશ્ચ યત્
સ ચ યો યત્પ્રભાવશ્ચ તત્સમાસેન મે શૃણુ॥૩॥
ઋષિભિર્બહુધા ગીતં છન્દોભિર્વિવિધૈઃ પૃથક્
બ્રહ્મસૂત્રપદૈશ્ચૈવ હેતુમદ્ભિર્વિનિશ્ચિતૈઃ॥૪॥
મહાભૂતાન્યહંકારો બુદ્ધિરવ્યક્તમેવ ચ
ઇન્દ્રિયાણિ દશૈકં ચ પઞ્ચ ચેન્દ્રિયગોચરાઃ॥૫॥
ઇચ્છા દ્વેષઃ સુખં દુઃખં સંઘાતશ્ચેતના ધૃતિઃ
એતત્ક્ષેત્રં સમાસેન સવિકારમુદાહૃતમ્॥૬॥
અમાનિત્વમદમ્ભિત્વમહિંસા ક્ષાન્તિરાર્જવમ્
આચાર્યોપાસનં શૌચં સ્થૈર્યમાત્મવિનિગ્રહઃ॥૭॥
ઇન્દ્રિયાર્થેષુ વૈરાગ્યમનહંકાર એવ ચ
જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિદુઃખદોષાનુદર્શનમ્॥૮॥
અસક્તિરનભિષ્વઙ્ગઃ પુત્રદારગૃહાદિષુ
નિત્યં ચ સમચિત્તત્વમિષ્ટાનિષ્ટોપપત્તિષુ॥૯॥
મયિ ચાનન્યયોગેન ભક્તિરવ્યભિચારિણી
વિવિક્તદેશસેવિત્વમરતિર્જનસંસદિ॥૧૦॥
અધ્યાત્મજ્ઞાનનિત્યત્વં તત્ત્વજ્ઞાનાર્થદર્શનમ્
એતજ્જ્ઞાનમિતિ પ્રોક્તમજ્ઞાનં યદતોઽન્યથા॥૧૧॥
જ્ઞેયં યત્તત્પ્રવક્ષ્યામિ યજ્જ્ઞાત્વામૃતમશ્નુતે
અનાદિમત્પરં બ્રહ્મ ન સત્તન્નાસદુચ્યતે॥૧૨॥
સર્વતઃપાણિપાદં તત્સર્વતોઽક્ષિશિરોમુખમ્
સર્વતઃશ્રુતિમલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ॥૧૩॥
સર્વેન્દ્રિયગુણાભાસં સર્વેન્દ્રિયવિવર્જિતમ્
અસક્તં સર્વભૃચ્ચૈવ નિર્ગુણં ગુણભોક્તૃ ચ॥૧૪॥
બહિરન્તશ્ચ ભૂતાનામચરં ચરમેવ ચ
સૂક્ષ્મત્વાત્તદવિજ્ઞેયં દૂરસ્થં ચાન્તિકે ચ તત્॥૧૫॥
અવિભક્તં ચ ભૂતેષુ વિભક્તમિવ ચ સ્થિતમ્
ભૂતભર્તૃ ચ તજ્જ્ઞેયં ગ્રસિષ્ણુ પ્રભવિષ્ણુ ચ॥૧૬॥
જ્યોતિષામપિ તજ્જ્યોતિસ્તમસઃ પરમુચ્યતે
જ્ઞાનં જ્ઞેયં જ્ઞાનગમ્યં હૃદિ સર્વસ્ય વિષ્ઠિતમ્॥૧૭॥
ઇતિ ક્ષેત્રં તથા જ્ઞાનં જ્ઞેયં ચોક્તં સમાસતઃ
મદ્ભક્ત એતદ્વિજ્ઞાય મદ્ભાવાયોપપદ્યતે॥૧૮॥
પ્રકૃતિં પુરુષં ચૈવ વિદ્ધ્યનાદિ ઉભાવપિ
વિકારાંશ્ચ ગુણાંશ્ચૈવ વિદ્ધિ પ્રકૃતિસંભવાન્॥૧૯॥
કાર્યકારણકર્તૃત્વે હેતુઃ પ્રકૃતિરુચ્યતે
પુરુષઃ સુખદુઃખાનાં ભોક્તૃત્વે હેતુરુચ્યતે॥૨૦॥
પુરુષઃ પ્રકૃતિસ્થો હિ ભુઙ્ક્તે પ્રકૃતિજાન્ગુણાન્
કારણં ગુણસઙ્ગોઽસ્ય સદસદ્યોનિજન્મસુ॥૨૧॥
ઉપદ્રષ્ટાનુમન્તા ચ ભર્તા ભોક્તા મહેશ્વરઃ
પરમાત્મેતિ ચાપ્યુક્તો દેહેઽસ્મિન્પુરુષઃ પરઃ॥૨૨॥
ય એવં વેત્તિ પુરુષં પ્રકૃતિં ચ ગુણૈઃ સહ
સર્વથા વર્તમાનોઽપિ ન સ ભૂયોઽભિજાયતે॥૨૩॥
ધ્યાનેનાત્મનિ પશ્યન્તિ કેચિદાત્માનમાત્મના
અન્યે સાંખ્યેન યોગેન કર્મયોગેન ચાપરે॥૨૪॥
અન્યે ત્વેવમજાનન્તઃ શ્રુત્વાન્યેભ્ય ઉપાસતે
તેઽપિ ચાતિતરન્ત્યેવ મૃત્યું શ્રુતિપરાયણાઃ॥૨૫॥
યાવત્સંજાયતે કિંચિત્સત્ત્વં સ્થાવરજઙ્ગમમ્
ક્ષેત્રક્ષેત્રજ્ઞસંયોગાત્તદ્વિદ્ધિ ભરતર્ષભ॥૨૬॥
સમં સર્વેષુ ભૂતેષુ તિષ્ઠન્તં પરમેશ્વરમ્
વિનશ્યત્સ્વવિનશ્યન્તં યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ॥૨૭॥
સમં પશ્યન્હિ સર્વત્ર સમવસ્થિતમીશ્વરમ્
ન હિનસ્ત્યાત્મનાત્માનં તતો યાતિ પરાં ગતિમ્॥૨૮॥
પ્રકૃત્યૈવ ચ કર્માણિ ક્રિયમાણાનિ સર્વશઃ
યઃ પશ્યતિ તથાત્માનમકર્તારં સ પશ્યતિ॥૨૯॥
યદા ભૂતપૃથગ્ભાવમેકસ્થમનુપશ્યતિ
તત એવ ચ વિસ્તારં બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા॥૩૦॥
અનાદિત્વાન્નિર્ગુણત્વાત્પરમાત્માયમવ્યયઃ
શરીરસ્થોઽપિ કૌન્તેય ન કરોતિ ન લિપ્યતે॥૩૧॥
યથા સર્વગતં સૌક્ષ્મ્યાદાકાશં નોપલિપ્યતે
સર્વત્રાવસ્થિતો દેહે તથાત્મા નોપલિપ્યતે॥૩૨॥
યથા પ્રકાશયત્યેકઃ કૃત્સ્નં લોકમિમં રવિઃ
ક્ષેત્રં ક્ષેત્રી તથા કૃત્સ્નં પ્રકાશયતિ ભારત॥૩૩॥
ક્ષેત્રક્ષેત્રજ્ઞયોરેવમન્તરં જ્ઞાનચક્ષુષા
ભૂતપ્રકૃતિમોક્ષં ચ યે વિદુર્યાન્તિ તે પરમ્॥૩૪॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે ક્ષેત્રક્ષેત્રજ્ઞવિભાગયોગો નામ ત્રયોદશોઽધ્યાયઃ ॥૧૩॥

ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
પરં ભૂયઃ પ્રવક્ષ્યામિ જ્ઞાનાનાં જ્ઞાનમુત્તમમ્
યજ્જ્ઞાત્વા મુનયઃ સર્વે પરાં સિદ્ધિમિતો ગતાઃ॥૧॥
ઇદં જ્ઞાનમુપાશ્રિત્ય મમ સાધર્મ્યમાગતાઃ
સર્ગેઽપિ નોપજાયન્તે પ્રલયે ન વ્યથન્તિ ચ॥૨॥
મમ યોનિર્મહદ્બ્રહ્મ તસ્મિન્ગર્ભં દધામ્યહમ્
સંભવઃ સર્વભૂતાનાં તતો ભવતિ ભારત॥૩॥
સર્વયોનિષુ કૌન્તેય મૂર્તયઃ સંભવન્તિ યાઃ
તાસાં બ્રહ્મ મહદ્યોનિરહં બીજપ્રદઃ પિતા॥૪॥
સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ ગુણાઃ પ્રકૃતિસંભવાઃ
નિબધ્નન્તિ મહાબાહો દેહે દેહિનમવ્યયમ્॥૫॥
તત્ર સત્ત્વં નિર્મલત્વાત્પ્રકાશકમનામયમ્
સુખસઙ્ગેન બધ્નાતિ જ્ઞાનસઙ્ગેન ચાનઘ॥૬॥
રજો રાગાત્મકં વિદ્ધિ તૃષ્ણાસઙ્ગસમુદ્ભવમ્
તન્નિબધ્નાતિ કૌન્તેય કર્મસઙ્ગેન દેહિનમ્॥૭॥
તમસ્ત્વજ્ઞાનજં વિદ્ધિ મોહનં સર્વદેહિનામ્
પ્રમાદાલસ્યનિદ્રાભિસ્તન્નિબધ્નાતિ ભારત॥૮॥
સત્ત્વં સુખે સંજયતિ રજઃ કર્મણિ ભારત
જ્ઞાનમાવૃત્ય તુ તમઃ પ્રમાદે સંજયત્યુત॥૯॥
રજસ્તમશ્ચાભિભૂય સત્ત્વં ભવતિ ભારત
રજઃ સત્ત્વં તમશ્ચૈવ તમઃ સત્ત્વં રજસ્તથા॥૧૦॥
સર્વદ્વારેષુ દેહેઽસ્મિન્પ્રકાશ ઉપજાયતે
જ્ઞાનં યદા તદા વિદ્યાદ્વિવૃદ્ધં સત્ત્વમિત્યુત॥૧૧॥
લોભઃ પ્રવૃત્તિરારમ્ભઃ કર્મણામશમઃ સ્પૃહા
રજસ્યેતાનિ જાયન્તે વિવૃદ્ધે ભરતર્ષભ॥૧૨॥
અપ્રકાશોઽપ્રવૃત્તિશ્ચ પ્રમાદો મોહ એવ ચ
તમસ્યેતાનિ જાયન્તે વિવૃદ્ધે કુરુનન્દન॥૧૩॥
યદા સત્ત્વે પ્રવૃદ્ધે તુ પ્રલયં યાતિ દેહભૃત્
તદોત્તમવિદાં લોકાનમલાન્પ્રતિપદ્યતે॥૧૪॥
રજસિ પ્રલયં ગત્વા કર્મસઙ્ગિષુ જાયતે
તથા પ્રલીનસ્તમસિ મૂઢયોનિષુ જાયતે॥૧૫॥
કર્મણઃ સુકૃતસ્યાહુઃ સાત્ત્વિકં નિર્મલં ફલમ્
રજસસ્તુ ફલં દુઃખમજ્ઞાનં તમસઃ ફલમ્॥૧૬॥
સત્ત્વાત્સંજાયતે જ્ઞાનં રજસો લોભ એવ ચ
પ્રમાદમોહૌ તમસો ભવતોઽજ્ઞાનમેવ ચ॥૧૭॥
ઊર્ધ્વં ગચ્છન્તિ સત્ત્વસ્થા મધ્યે તિષ્ઠન્તિ રાજસાઃ
જઘન્યગુણવૃત્તિસ્થા અધો ગચ્છન્તિ તામસાઃ॥૧૮॥
નાન્યં ગુણેભ્યઃ કર્તારં યદા દ્રષ્ટાનુપશ્યતિ
ગુણેભ્યશ્ચ પરં વેત્તિ મદ્ભાવં સોઽધિગચ્છતિ॥૧૯॥
ગુણાનેતાનતીત્ય ત્રીન્દેહી દેહસમુદ્ભવાન્
જન્મમૃત્યુજરાદુઃખૈર્વિમુક્તોઽમૃતમશ્નુતે॥૨૦॥
અર્જુન ઉવાચ
કૈર્લિઙ્ગૈસ્ત્રીન્ગુણાનેતાનતીતો ભવતિ પ્રભો
કિમાચારઃ કથં ચૈતાંસ્ત્રીન્ગુણાનતિવર્તતે॥૨૧॥
શ્રીભગવાનુવાચ
પ્રકાશં ચ પ્રવૃત્તિં ચ મોહમેવ ચ પાણ્ડવ
ત દ્વેષ્ટિ સંપ્રવૃત્તાનિ ન નિવૃત્તાનિ કાઙ્ક્ષતિ॥૨૨॥
ઉદાસીનવદાસીનો ગુણૈર્યો ન વિચાલ્યતે
ગુણા વર્તન્ત ઇત્યેવ યોઽવતિષ્ઠતિ નેઙ્ગતે॥૨૩॥
સમદુઃખસુખઃ સ્વસ્થઃ સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ
તુલ્યપ્રિયાપ્રિયો ધીરસ્તુલ્યનિન્દાત્મસંસ્તુતિઃ॥૨૪॥
માનાપમાનયોસ્તુલ્યસ્તુલ્યો મિત્રારિપક્ષયોઃ
સર્વારમ્ભપરિત્યાગી ગુણાતીતઃ સ ઉચ્યતે॥૨૫॥
માં ચ યોઽવ્યભિચારેણ ભક્તિયોગેન સેવતે
સ ગુણાન્સમતીત્યૈતાન્બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે॥૨૬॥
બ્રહ્મણો હિ પ્રતિષ્ઠાહમમૃતસ્યાવ્યયસ્ય ચ
શાશ્વતસ્ય ચ ધર્મસ્ય સુખસ્યૈકાન્તિકસ્ય ચ॥૨૭॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે ગુણત્રયવિભાગયોગો નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ ॥૧૪॥

પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
ઊર્ધ્વમૂલમધઃશાખમશ્વત્થં પ્રાહુરવ્યયમ્
છન્દાંસિ યસ્ય પર્ણાનિ યસ્તં વેદ સ વેદવિત્॥૧॥
અધશ્ચોર્ધ્વં પ્રસૃતાસ્તસ્ય શાખા ગુણપ્રવૃદ્ધા વિષયપ્રવાલાઃ
અધશ્ચ મૂલાન્યનુસંતતાનિ કર્માનુબન્ધીનિ મનુષ્યલોકે॥૨॥
ન રૂપમસ્યેહ તથોપલભ્યતે નાન્તો ન ચાદિર્ન ચ સંપ્રતિષ્ઠા
અશ્વત્થમેનં સુવિરૂઢમૂલમસઙ્ગશસ્ત્રેણ દૃઢેન છિત્ત્વા॥૩॥
તતઃ પદં તત્પરિમાર્ગિતવ્યં યસ્મિન્ગતા ન નિવર્તન્તિ ભૂયઃ
તમેવ ચાદ્યં પુરુષં પ્રપદ્યે યતઃ પ્રવૃત્તિઃ પ્રસૃતા પુરાણી॥૪॥
નિર્માનમોહા જિતસઙ્ગદોષા અધ્યાત્મનિત્યા વિનિવૃત્તકામાઃ
દ્વન્દ્વૈર્વિમુક્તાઃ સુખદુઃખસંજ્ઞૈર્ગચ્છન્ત્યમૂઢાઃ પદમવ્યયં તત્॥૫॥
ન તદ્ભાસયતે સૂર્યો ન શશાઙ્કો ન પાવકઃ
યદ્ગત્વા ન નિવર્તન્તે તદ્ધામ પરમં મમ॥૬॥
મમૈવાંશો જીવલોકે જીવભૂતઃ સનાતનઃ
મનઃષષ્ઠાનીન્દ્રિયાણિ પ્રકૃતિસ્થાનિ કર્ષતિ॥૭॥
શરીરં યદવાપ્નોતિ યચ્ચાપ્યુત્ક્રામતીશ્વરઃ
ગૃહીત્વૈતાનિ સંયાતિ વાયુર્ગન્ધાનિવાશયાત્॥૮॥
શ્રોત્રં ચક્ષુઃ સ્પર્શનં ચ રસનં ઘ્રાણમેવ ચ
અધિષ્ઠાય મનશ્ચાયં વિષયાનુપસેવતે॥૯॥
ઉત્ક્રામન્તં સ્થિતં વાપિ ભુઞ્જાનં વા ગુણાન્વિતમ્
વિમૂઢા નાનુપશ્યન્તિ પશ્યન્તિ જ્ઞાનચક્ષુષઃ॥૧૦॥
યતન્તો યોગિનશ્ચૈનં પશ્યન્ત્યાત્મન્યવસ્થિતમ્
યતન્તોઽપ્યકૃતાત્માનો નૈનં પશ્યન્ત્યચેતસઃ॥૧૧॥
યદાદિત્યગતં તેજો જગદ્ભાસયતેઽખિલમ્
યચ્ચન્દ્રમસિ યચ્ચાગ્નૌ તત્તેજો વિદ્ધિ મામકમ્॥૧૨॥
ગામાવિશ્ય ચ ભૂતાનિ ધારયામ્યહમોજસા
પુષ્ણામિ ચૌષધીઃ સર્વાઃ સોમો ભૂત્વા રસાત્મકઃ॥૧૩॥
અહં વૈશ્વાનરો ભૂત્વા પ્રાણિનાં દેહમાશ્રિતઃ
પ્રાણાપાનસમાયુક્તઃ પચામ્યન્નં ચતુર્વિધમ્॥૧૪॥
સર્વસ્ય ચાહં હૃદિ સન્નિવિષ્ટો મત્તઃ સ્મૃતિર્જ્ઞાનમપોહનં ચ
વેદૈશ્ચ સર્વૈરહમેવ વેદ્યો વેદાન્તકૃદ્વેદવિદેવ ચાહમ્॥૧૫॥
દ્વાવિમૌ પુરુષૌ લોકે ક્ષરશ્ચાક્ષર એવ ચ
ક્ષરઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ કૂટસ્થોઽક્ષર ઉચ્યતે॥૧૬॥
ઉત્તમઃ પુરુષસ્ત્વન્યઃ પરમાત્મેત્યુધાહૃતઃ
યો લોકત્રયમાવિશ્ય બિભર્ત્યવ્યય ઈશ્વરઃ॥૧૭॥
યસ્માત્ક્ષરમતીતોઽહમક્ષરાદપિ ચોત્તમઃ
અતોઽસ્મિ લોકે વેદે ચ પ્રથિતઃ પુરુષોત્તમઃ॥૧૮॥
યો મામેવમસંમૂઢો જાનાતિ પુરુષોત્તમમ્
સ સર્વવિદ્ભજતિ માં સર્વભાવેન ભારત॥૧૯॥
ઇતિ ગુહ્યતમં શાસ્ત્રમિદમુક્તં મયાનઘ
એતદ્બુદ્ધ્વા બુદ્ધિમાન્સ્યાત્કૃતકૃત્યશ્ચ ભારત॥૨૦॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે પુરુષોત્તમયોગો નામ પઞ્ચદશોઽધ્યાયઃ ॥૧૫॥

ષોડશોઽધ્યાયઃ
શ્રીભગવાનુવાચ
અભયં સત્ત્વસંશુદ્ધિર્જ્ઞાનયોગવ્યવસ્થિતિઃ
દાનં દમશ્ચ યજ્ઞશ્ચ સ્વાધ્યાયસ્તપ આર્જવમ્॥૧॥
અહિંસા સત્યમક્રોધસ્ત્યાગઃ શાન્તિરપૈશુનમ્
દયા ભૂતેષ્વલોલુપ્ત્વં માર્દવં હ્રીરચાપલમ્॥૨॥
તેજઃ ક્ષમા ધૃતિઃ શૌચમદ્રોહો નાતિમાનિતા
ભવન્તિ સંપદં દૈવીમભિજાતસ્ય ભારત॥૩॥
દમ્ભો દર્પોઽભિમાનશ્ચ ક્રોધઃ પારુષ્યમેવ ચ
અજ્ઞાનં ચાભિજાતસ્ય પાર્થ સંપદમાસુરીમ્॥૪॥
દૈવી સંપદ્વિમોક્ષાય નિબન્ધાયાસુરી મતા
મા શુચઃ સંપદં દૈવીમભિજાતોઽસિ પાણ્ડવ॥૫॥
દ્વૌ ભૂતસર્ગૌ લોકેઽસ્મિન્દૈવ આસુર એવ ચ
દૈવો વિસ્તરશઃ પ્રોક્ત આસુરં પાર્થ મે શૃણુ॥૬॥
પ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચ જના ન વિદુરાસુરાઃ
ન શૌચં નાપિ ચાચારો ન સત્યં તેષુ વિદ્યતે॥૭॥
અસત્યમપ્રતિષ્ઠં તે જગદાહુરનીશ્વરમ્
અપરસ્પરસંભૂતં કિમન્યત્કામહૈતુકમ્॥૮॥
એતાં દૃષ્ટિમવષ્ટભ્ય નષ્ટાત્માનોઽલ્પબુદ્ધયઃ
પ્રભવન્ત્યુગ્રકર્માણઃ ક્ષયાય જગતોઽહિતાઃ॥૯॥
કામમાશ્રિત્ય દુષ્પૂરં દમ્ભમાનમદાન્વિતાઃ
મોહાદ્ગૃહીત્વાસદ્ગ્રાહાન્પ્રવર્તન્તેઽશુચિવ્રતાઃ॥૧૦॥
ચિન્તામપરિમેયાં ચ પ્રલયાન્તામુપાશ્રિતાઃ
કામોપભોગપરમા એતાવદિતિ નિશ્ચિતાઃ॥૧૧॥
આશાપાશશતૈર્બદ્ધાઃ કામક્રોધપરાયણાઃ
ઈહન્તે કામભોગાર્થમન્યાયેનાર્થસંચયાન્॥૧૨॥
ઇદમદ્ય મયા લબ્ધમિમં પ્રાપ્સ્યે મનોરથમ્
ઇદમસ્તીદમપિ મે ભવિષ્યતિ પુનર્ધનમ્॥૧૩॥
અસૌ મયા હતઃ શત્રુર્હનિષ્યે ચાપરાનપિ
ઈશ્વરોઽહમહં ભોગી સિદ્ધોઽહં બલવાન્સુખી॥૧૪॥
આઢ્યોઽભિજનવાનસ્મિ કોઽન્યોસ્તિ સદૃશો મયા
યક્ષ્યે દાસ્યામિ મોદિષ્ય ઇત્યજ્ઞાનવિમોહિતાઃ॥૧૫॥
અનેકચિત્તવિભ્રાન્તા મોહજાલસમાવૃતાઃ
પ્રસક્તાઃ કામભોગેષુ પતન્તિ નરકેઽશુચૌ॥૧૬॥
આત્મસંભાવિતાઃ સ્તબ્ધા ધનમાનમદાન્વિતાઃ
યજન્તે નામયજ્ઞૈસ્તે દમ્ભેનાવિધિપૂર્વકમ્॥૧૭॥
અહંકારં બલં દર્પં કામં ક્રોધં ચ સંશ્રિતાઃ
મામાત્મપરદેહેષુ પ્રદ્વિષન્તોઽભ્યસૂયકાઃ॥૧૮॥
તાનહં દ્વિષતઃ ક્રૂરાન્સંસારેષુ નરાધમાન્
ક્ષિપામ્યજસ્રમશુભાનાસુરીષ્વેવ યોનિષુ॥૧૯॥
આસુરીં યોનિમાપન્ના મૂઢા જન્મનિ જન્મનિ
મામપ્રાપ્યૈવ કૌન્તેય તતો યાન્ત્યધમાં ગતિમ્॥૨૦॥
ત્રિવિધં નરકસ્યેદં દ્વારં નાશનમાત્મનઃ
કામઃ ક્રોધસ્તથા લોભસ્તસ્માદેતત્ત્રયં ત્યજેત્॥૨૧॥
એતૈર્વિમુક્તઃ કૌન્તેય તમોદ્વારૈસ્ત્રિભિર્નરઃ
આચરત્યાત્મનઃ શ્રેયસ્તતો યાતિ પરાં ગતિમ્॥૨૨॥
યઃ શાસ્ત્રવિધિમુત્સૃજ્ય વર્તતે કામકારતઃ
ન સ સિદ્ધિમવાપ્નોતિ ન સુખં ન પરાં ગતિમ્॥૨૩॥
તસ્માચ્છાસ્ત્રં પ્રમાણં તે કાર્યાકાર્યવ્યવસ્થિતૌ
જ્ઞાત્વા શાસ્ત્રવિધાનોક્તં કર્મ કર્તુમિહાર્હસિ॥૨૪॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે દૈવાસુરસંપદ્વિભાગયોગો નામ ષોડશોઽધ્યાયઃ ॥૧૬॥

સપ્તદશોઽધ્યાયઃ
અર્જુન ઉવાચ
યે શાસ્ત્રવિધિમુત્સૃજ્ય યજન્તે શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ
તેષાં નિષ્ઠા તુ કા કૃષ્ણ સત્ત્વમાહો રજસ્તમઃ॥૧॥
શ્રીભગવાનુવાચ
ત્રિવિધા ભવતિ શ્રદ્ધા દેહિનાં સા સ્વભાવજા
સાત્ત્વિકી રાજસી ચૈવ તામસી ચેતિ તાં શૃણુ॥૨॥
સત્ત્વાનુરૂપા સર્વસ્ય શ્રદ્ધા ભવતિ ભારત
શ્રદ્ધામયોઽયં પુરુષો યો યચ્છ્રદ્ધઃ સ એવ સઃ॥૩॥
યજન્તે સાત્ત્વિકા દેવાન્યક્ષરક્ષાંસિ રાજસાઃ
પ્રેતાન્ભૂતગણાંશ્ચાન્યે યજન્તે તામસા જનાઃ॥૪॥
અશાસ્ત્રવિહિતં ઘોરં તપ્યન્તે યે તપો જનાઃ
દમ્ભાહંકારસંયુક્તાઃ કામરાગબલાન્વિતાઃ॥૫॥
કર્ષયન્તઃ શરીરસ્થં ભૂતગ્રામમચેતસઃ
માં ચૈવાન્તઃશરીરસ્થં તાન્વિદ્ધ્યાસુરનિશ્ચયાન્॥૬॥
આહારસ્ત્વપિ સર્વસ્ય ત્રિવિધો ભવતિ પ્રિયઃ
યજ્ઞસ્તપસ્તથા દાનં તેષાં ભેદમિમં શૃણુ॥૭॥
આયુઃસત્ત્વબલારોગ્યસુખપ્રીતિવિવર્ધનાઃ
રસ્યાઃ સ્નિગ્ધાઃ સ્થિરા હૃદ્યા આહારાઃ સાત્ત્વિકપ્રિયાઃ॥૮॥
કટ્વમ્લલવણાત્યુષ્ણતીક્ષ્ણરૂક્ષવિદાહિનઃ
આહારા રાજસસ્યેષ્ટા દુઃખશોકામયપ્રદાઃ॥૯॥
યાતયામં ગતરસં પૂતિ પર્યુષિતં ચ યત્
ઉચ્છિષ્ટમપિ ચામેધ્યં ભોજનં તામસપ્રિયમ્॥૧૦॥
અફલાકાઙ્ક્ષિભિર્યજ્ઞો વિધિદૃષ્ટો ય ઇજ્યતે
યષ્ટવ્યમેવેતિ મનઃ સમાધાય સ સાત્ત્વિકઃ॥૧૧॥
અભિસંધાય તુ ફલં દમ્ભાર્થમપિ ચૈવ યત્
ઇજ્યતે ભરતશ્રેષ્ઠ તં યજ્ઞં વિદ્ધિ રાજસમ્॥૧૨॥
વિધિહીનમસૃષ્ટાન્નં મન્ત્રહીનમદક્ષિણમ્
શ્રદ્ધાવિરહિતં યજ્ઞં તામસં પરિચક્ષતે॥૧૩॥
દેવદ્વિજગુરુપ્રાજ્ઞપૂજનં શૌચમાર્જવમ્
બ્રહ્મચર્યમહિંસા ચ શારીરં તપ ઉચ્યતે॥૧૪॥
અનુદ્વેગકરં વાક્યં સત્યં પ્રિયહિતં ચ યત્
સ્વાધ્યાયાભ્યસનં ચૈવ વાઙ્મયં તપ ઉચ્યતે॥૧૫॥
મનઃ પ્રસાદઃ સૌમ્યત્વં મૌનમાત્મવિનિગ્રહઃ
ભાવસંશુદ્ધિરિત્યેતત્તપો માનસમુચ્યતે॥૧૬॥
શ્રદ્ધયા પરયા તપ્તં તપસ્તત્ત્રિવિધં નરૈઃ
અફલાકાઙ્ક્ષિભિર્યુક્તૈઃ સાત્ત્વિકં પરિચક્ષતે॥૧૭॥
સત્કારમાનપૂજાર્થં તપો દમ્ભેન ચૈવ યત્
ક્રિયતે તદિહ પ્રોક્તં રાજસં ચલમધ્રુવમ્॥૧૮॥
મૂઢગ્રાહેણાત્મનો યત્પીડયા ક્રિયતે તપઃ
પરસ્યોત્સાદનાર્થં વા તત્તામસમુદાહૃતમ્॥૧૯॥
દાતવ્યમિતિ યદ્દાનં દીયતેઽનુપકારિણે
દેશે કાલે ચ પાત્રે ચ તદ્દાનં સાત્ત્વિકં સ્મૃતમ્॥૨૦॥
યત્તુ પ્રત્ત્યુપકારાર્થં ફલમુદ્દિશ્ય વા પુનઃ
દીયતે ચ પરિક્લિષ્ટં તદ્દાનં રાજસં સ્મૃતમ્॥૨૧॥
અદેશકાલે યદ્દાનમપાત્રેભ્યશ્ચ દીયતે
અસત્કૃતમવજ્ઞાતં તત્તામસમુદાહૃતમ્॥૨૨॥
ૐ તત્સદિતિ નિર્દેશો બ્રહ્મણસ્ત્રિવિધઃ સ્મૃતઃ
બ્રાહ્મણાસ્તેન વેદાશ્ચ યજ્ઞાશ્ચ વિહિતાઃ પુરા॥૨૩॥
તસ્માદોમિત્યુદાહૃત્ય યજ્ઞદાનતપઃક્રિયાઃ
પ્રવર્તન્તે વિધાનોક્તાઃ સતતં બ્રહ્મવાદિનામ્॥૨૪॥
તદિત્યનભિસંધાય ફલં યજ્ઞતપઃક્રિયાઃ
દાનક્રિયાશ્ચ વિવિધાઃ ક્રિયન્તે મોક્ષકાઙ્ક્ષિભિઃ॥૨૫॥
સદ્ભાવે સાધુભાવે ચ સદિત્યેતત્પ્રયુજ્યતે
પ્રશસ્તે કર્મણિ તથા સચ્છબ્દઃ પાર્થ યુજ્યતે॥૨૬॥
યજ્ઞે તપસિ દાને ચ સ્થિતિઃ સદિતિ ચોચ્યતે
કર્મ ચૈવ તદર્થીયં સદિત્યેવાભિધીયતે॥૨૭॥
અશ્રદ્ધયા હુતં દત્તં તપસ્તપ્તં કૃતં ચ યત્
અસદિત્યુચ્યતે પાર્થ ન ચ તત્પ્રેપ્ય નો ઇહ॥૨૮॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે શ્રદ્ધાત્રયવિભાગયોગો નામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ ॥૧૭॥

અષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ
અર્જુન ઉવાચ
સંન્યાસસ્ય મહાબાહો તત્ત્વમિચ્છામિ વેદિતુમ્
ત્યાગસ્ય ચ હૃષીકેશ પૃથક્કેશિનિષૂદન॥૧॥
શ્રીભગવાનુવાચ
કામ્યાનાં કર્મણાં ન્યાસં સંન્યાસં કવયો વિદુઃ
સર્વકર્મફલત્યાગં પ્રાહુસ્ત્યાગં વિચક્ષણાઃ॥૨॥
ત્યાજ્યં દોષવદિત્યેકે કર્મ પ્રાહુર્મનીષિણઃ
યજ્ઞદાનતપઃકર્મ ન ત્યાજ્યમિતિ ચાપરે॥૩॥
નિશ્ચયં શૃણુ મે તત્ર ત્યાગે ભરતસત્તમ
ત્યાગો હિ પુરુષવ્યાઘ્ર ત્રિવિધઃ સંપ્રકીર્તિતઃ॥૪॥
યજ્ઞદાનતપઃકર્મ ન ત્યાજ્યં કાર્યમેવ તત્
યજ્ઞો દાનં તપશ્ચૈવ પાવનાનિ મનીષિણામ્॥૫॥
એતાન્યપિ તુ કર્માણિ સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ફલાનિ ચ
કર્તવ્યાનીતિ મે પાર્થ નિશ્ચિતં મતમુત્તમમ્॥૬॥
નિયતસ્ય તુ સંન્યાસઃ કર્મણો નોપપદ્યતે
મોહાત્તસ્ય પરિત્યાગસ્તામસઃ પરિકીર્તિતઃ॥૭॥
દુઃખમિત્યેવ યત્કર્મ કાયક્લેશભયાત્ત્યજેત્
સ કૃત્વા રાજસં ત્યાગં નૈવ ત્યાગફલં લભેત્॥૮॥
કાર્યમિત્યેવ યત્કર્મ નિયતં ક્રિયતેઽર્જુન
સઙ્ગં ત્યક્ત્વા ફલં ચૈવ સ ત્યાગઃ સાત્ત્વિકો મતઃ॥૯॥
ન દ્વેષ્ટ્યકુશલં કર્મ કુશલે નાનુષજ્જતે
ત્યાગી સત્ત્વસમાવિષ્ટો મેધાવી છિન્નસંશયઃ॥૧૦॥
ન હિ દેહભૃતા શક્યં ત્યક્તું કર્માણ્યશેષતઃ
યસ્તુ કર્મફલત્યાગી સ ત્યાગીત્યભિધીયતે॥૧૧॥
અનિષ્ટમિષ્ટં મિશ્રં ચ ત્રિવિધં કર્મણઃ ફલમ્
ભવત્યત્યાગિનાં પ્રેત્ય ન તુ સંન્યાસિનાં ક્વચિત્॥૧૨॥
પઞ્ચૈતાનિ મહાબાહો કારણાનિ નિબોધ મે
સાંખ્યે કૃતાન્તે પ્રોક્તાનિ સિદ્ધયે સર્વકર્મણામ્॥૧૩॥
અધિષ્ઠાનં તથા કર્તા કરણં ચ પૃથગ્વિધમ્
વિવિધાશ્ચ પૃથક્ચેષ્ટા દૈવં ચૈવાત્ર પઞ્ચમમ્॥૧૪॥
શરીરવાઙ્મનોભિર્યત્કર્મ પ્રારભતે નરઃ
ન્યાય્યં વા વિપરીતં વા પઞ્ચૈતે તસ્ય હેતવઃ॥૧૫॥
તત્રૈવં સતિ કર્તારમાત્માનં કેવલં તુ યઃ
પશ્યત્યકૃતબુદ્ધિત્વાન્ન સ પશ્યતિ દુર્મતિઃ॥૧૬॥
યસ્ય નાહંકૃતો ભાવો બુદ્ધિર્યસ્ય ન લિપ્યતે
હત્વાઽપિ સ ઇમાઁલ્લોકાન્ન હન્તિ ન નિબધ્યતે॥૧૭॥
જ્ઞાનં જ્ઞેયં પરિજ્ઞાતા ત્રિવિધા કર્મચોદના
કરણં કર્મ કર્તેતિ ત્રિવિધઃ કર્મસંગ્રહઃ॥૧૮॥
જ્ઞાનં કર્મ ચ કર્તા ચ ત્રિધૈવ ગુણભેદતઃ
પ્રોચ્યતે ગુણસંખ્યાને યથાવચ્છૃણુ તાન્યપિ॥૧૯॥
સર્વભૂતેષુ યેનૈકં ભાવમવ્યયમીક્ષતે
અવિભક્તં વિભક્તેષુ તજ્જ્ઞાનં વિદ્ધિ સાત્ત્વિકમ્॥૨૦॥
પૃથક્ત્વેન તુ યજ્જ્ઞાનં નાનાભાવાન્પૃથગ્વિધાન્
વેત્તિ સર્વેષુ ભૂતેષુ તજ્જ્ઞાનં વિદ્ધિ રાજસમ્॥૨૧॥
યત્તુ કૃત્સ્નવદેકસ્મિન્કાર્યે સક્તમહૈતુકમ્
અતત્ત્વાર્થવદલ્પં ચ તત્તામસમુદાહૃતમ્॥૨૨॥
નિયતં સઙ્ગરહિતમરાગદ્વેષતઃ કૃતમ્
અફલપ્રેપ્સુના કર્મ યત્તત્સાત્ત્વિકમુચ્યતે॥૨૩॥
યત્તુ કામેપ્સુના કર્મ સાહંકારેણ વા પુનઃ
ક્રિયતે બહુલાયાસં તદ્રાજસમુદાહૃતમ્॥૨૪॥
અનુબન્ધં ક્ષયં હિંસામનપેક્ષ્ય ચ પૌરુષમ્
મોહાદારભ્યતે કર્મ યત્તત્તામસમુચ્યતે॥૨૫॥
મુક્તસઙ્ગોઽનહંવાદી ધૃત્યુત્સાહસમન્વિતઃ
સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોર્નિર્વિકારઃ કર્તા સાત્ત્વિક ઉચ્યતે॥૨૬॥
રાગી કર્મફલપ્રેપ્સુર્લુબ્ધો હિંસાત્મકોઽશુચિઃ
હર્ષશોકાન્વિતઃ કર્તા રાજસઃ પરિકીર્તિતઃ॥૨૭॥
અયુક્તઃ પ્રાકૃતઃ સ્તબ્ધઃ શઠો નૈષ્કૃતિકોઽલસઃ
વિષાદી દીર્ઘસૂત્રી ચ કર્તા તામસ ઉચ્યતે॥૨૮॥
બુદ્ધેર્ભેદં ધૃતેશ્ચૈવ ગુણતસ્ત્રિવિધં શૃણુ
પ્રોચ્યમાનમશેષેણ પૃથક્ત્વેન ધનંજય॥૨૯॥
પ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચ કાર્યાકાર્યે ભયાભયે
બન્ધં મોક્ષં ચ યા વેત્તિ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ સાત્ત્વિકી॥૩૦॥
યયા ધર્મમધર્મં ચ કાર્યં ચાકાર્યમેવ ચ
અયથાવત્પ્રજાનાતિ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ રાજસી॥૩૧॥
અધર્મં ધર્મમિતિ યા મન્યતે તમસાવૃતા
સર્વાર્થાન્વિપરીતાંશ્ચ બુદ્ધિઃ સા પાર્થ તામસી॥૩૨॥
ધૃત્યા યયા ધારયતે મનઃપ્રાણેન્દ્રિયક્રિયાઃ
યોગેનાવ્યભિચારિણ્યા ધૃતિઃ સા પાર્થ સાત્ત્વિકી॥૩૩॥
યયા તુ ધર્મકામાર્થાન્ધૃત્યા ધારયતેઽર્જુન
પ્રસઙ્ગેન ફલાકાઙ્ક્ષી ધૃતિઃ સા પાર્થ રાજસી॥૩૪॥
યયા સ્વપ્નં ભયં શોકં વિષાદં મદમેવ ચ
ન વિમુઞ્ચતિ દુર્મેધા ધૃતિઃ સા પાર્થ તામસી॥૩૫॥
સુખં ત્વિદાનીં ત્રિવિધં શૃણુ મે ભરતર્ષભ
અભ્યાસાદ્રમતે યત્ર દુઃખાન્તં ચ નિગચ્છતિ॥૩૬॥
યત્તદગ્રે વિષમિવ પરિણામેઽમૃતોપમમ્
તત્સુખં સાત્ત્વિકં પ્રોક્તમાત્મબુદ્ધિપ્રસાદજમ્॥૩૭॥
વિષયેન્દ્રિયસંયોગાદ્યત્તદગ્રેઽમૃતોપમમ્
પરિણામે વિષમિવ તત્સુખં રાજસં સ્મૃતમ્॥૩૮॥
યદગ્રે ચાનુબન્ધે ચ સુખં મોહનમાત્મનઃ
નિદ્રાલસ્યપ્રમાદોત્થં તત્તામસમુદાહૃતમ્॥૩૯॥
ન તદસ્તિ પૃથિવ્યાં વા દિવિ દેવેષુ વા પુનઃ
સત્ત્વં પ્રકૃતિજૈર્મુક્તં યદેભિઃ સ્યાત્ત્રિભિર્ગુણૈઃ॥૪૦॥
બ્રાહ્મણક્ષત્રિયવિશાં શૂદ્રાણાં ચ પરંતપ
કર્માણિ પ્રવિભક્તાનિ સ્વભાવપ્રભવૈર્ગુણૈઃ॥૪૧॥
શમો દમસ્તપઃ શૌચં ક્ષાન્તિરાર્જવમેવ ચ
જ્ઞાનં વિજ્ઞાનમાસ્તિક્યં બ્રહ્મકર્મ સ્વભાવજમ્॥૪૨॥
શૌર્યં તેજો ધૃતિર્દાક્ષ્યં યુદ્ધે ચાપ્યપલાયનમ્
દાનમીશ્વરભાવશ્ચ ક્ષાત્રં કર્મ સ્વભાવજમ્॥૪૩॥
કૃષિગૌરક્ષ્યવાણિજ્યં વૈશ્યકર્મ સ્વભાવજમ્
પરિચર્યાત્મકં કર્મ શૂદ્રસ્યાપિ સ્વભાવજમ્॥૪૪॥
સ્વે સ્વે કર્મણ્યભિરતઃ સંસિદ્ધિં લભતે નરઃ
સ્વકર્મનિરતઃ સિદ્ધિં યથા વિન્દતિ તચ્છૃણુ॥૪૫॥
યતઃ પ્રવૃત્તિર્ભૂતાનાં યેન સર્વમિદં તતમ્
સ્વકર્મણા તમભ્યર્ચ્ય સિદ્ધિં વિન્દતિ માનવઃ॥૪૬॥
શ્રેયાન્સ્વધર્મો વિગુણઃ પરધર્મોત્સ્વનુષ્ઠિતાત્
સ્વભાવનિયતં કર્મ કુર્વન્નાપ્નોતિ કિલ્બિષમ્॥૪૭॥
સહજં કર્મ કૌન્તેય સદોષમપિ ન ત્યજેત્
સર્વારમ્ભા હિ દોષેણ ધૂમેનાગ્નિરિવાવૃતાઃ॥૪૮॥
અસક્તબુદ્ધિઃ સર્વત્ર જિતાત્મા વિગતસ્પૃહઃ
નૈષ્કર્મ્યસિદ્ધિં પરમાં સંન્યાસેનાધિગચ્છતિ॥૪૯॥
સિદ્ધિં પ્રાપ્તો યથા બ્રહ્મ તથાપ્નોતિ નિબોધ મે
સમાસેનૈવ કૌન્તેય નિષ્ઠા જ્ઞાનસ્ય યા પરા॥૫૦॥
બુદ્ધ્યા વિશુદ્ધયા યુક્તો ધૃત્યાત્માનં નિયમ્ય ચ
શબ્દાદીન્વિષયાંસ્ત્યક્ત્વા રાગદ્વેષૌ વ્યુદસ્ય ચ॥૫૧॥
વિવિક્તસેવી લઘ્વાશી યતવાક્કાયમાનસઃ
ધ્યાનયોગપરો નિત્યં વૈરાગ્યં સમુપાશ્રિતઃ॥૫૨॥
અહંકારં બલં દર્પં કામં ક્રોધં પરિગ્રહમ્
વિમુચ્ય નિર્મમઃ શાન્તો બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે॥૫૩॥
બ્રહ્મભૂતઃ પ્રસન્નાત્મા ન શોચતિ ન કાઙ્ક્ષતિ
સમઃ સર્વેષુ ભૂતેષુ મદ્ભક્તિં લભતે પરામ્॥૫૪॥
ભક્ત્યા મામભિજાનાતિ યાવાન્યશ્ચાસ્મિ તત્ત્વતઃ
તતો માં તત્ત્વતો જ્ઞાત્વા વિશતે તદનન્તરમ્॥૫૫॥
સર્વકર્માણ્યપિ સદા કુર્વાણો મદ્વ્યપાશ્રયઃ
મત્પ્રસાદાદવાપ્નોતિ શાશ્વતં પદમવ્યયમ્॥૫૬॥
ચેતસા સર્વકર્માણિ મયિ સંન્યસ્ય મત્પરઃ
બુદ્ધિયોગમુપાશ્રિત્ય મચ્ચિત્તઃ સતતં ભવ॥૫૭॥
મચ્ચિત્તઃ સર્વદુર્ગાણિ મત્પ્રસાદાત્તરિષ્યસિ
અથ ચેત્ત્વમહંકારાન્ન શ્રોષ્યસિ વિનઙ્ક્ષ્યસિ॥૫૮॥
યદહંકારમાશ્રિત્ય ન યોત્સ્ય ઇતિ મન્યસે
મિથ્યૈષ વ્યવસાયસ્તે પ્રકૃતિસ્ત્વાં નિયોક્ષ્યતિ॥૫૯॥
સ્વભાવજેન કૌન્તેય નિબદ્ધઃ સ્વેન કર્મણા
કર્તું નેચ્છસિ યન્મોહાત્કરિષ્યસ્યવશોઽપિ તત્॥૬૦॥
ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં હૃદ્દેશેઽર્જુન તિષ્ઠતિ
ભ્રામયન્સર્વભૂતાનિ યન્ત્રારૂઢાનિ માયયા॥૬૧॥
તમેવ શરણં ગચ્છ સર્વભાવેન ભારત
તત્પ્રસાદાત્પરાં શાન્તિં સ્થાનં પ્રાપ્સ્યસિ શાશ્વતમ્॥૬૨॥
ઇતિ તે જ્ઞાનમાખ્યાતં ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં મયા
વિમૃશ્યૈતદશેષેણ યથેચ્છસિ તથા કુરુ॥૬૩॥
સર્વગુહ્યતમં ભૂયઃ શૃણુ મે પરમં વચઃ
ઇષ્ટોઽસિ મે દૃઢમિતિ તતો વક્ષ્યામિ તે હિતમ્॥૬૪॥
મન્મના ભવ મદ્ભક્તો મદ્યાજી માં નમસ્કુરુ
મામેવૈષ્યસિ સત્યં તે પ્રતિજાને પ્રિયોઽસિ મે॥૬૫॥
સર્વધર્માન્પરિત્યજ્ય મામેકં શરણં વ્રજ
અહં ત્વા સર્વપાપેભ્યો મોક્ષયિષ્યામિ મા શુચઃ॥૬૬॥
ઇદં તે નાતપસ્કાય નાભક્તાય કદાચન
ન ચાશુશ્રૂષવે વાચ્યં ન ચ માં યોઽભ્યસૂયતિ॥૬૭॥
ય ઇમં પરમં ગુહ્યં મદ્ભક્તેષ્વભિધાસ્યતિ
ભક્તિં મયિ પરાં કૃત્વા મામેવૈષ્યત્યસંશયઃ॥૬૮॥
ન ચ તસ્માન્મનુષ્યેષુ કશ્ચિન્મે પ્રિયકૃત્તમઃ
ભવિતા ન ચ મે તસ્માદન્યઃ પ્રિયતરો ભુવિ॥૬૯॥
અધ્યેષ્યતે ચ ય ઇમં ધર્મ્યં સંવાદમાવયોઃ
જ્ઞાનયજ્ઞેન તેનાહમિષ્ટઃ સ્યામિતિ મે મતિઃ॥૭૦॥
શ્રદ્ધાવાનનસૂયશ્ચ શૃણુયાદપિ યો નરઃ
સોઽપિ મુક્તઃ શુભાઁલ્લોકાન્પ્રાપ્નુયાત્પુણ્યકર્મણામ્॥૭૧॥
કચ્ચિદેતચ્છ્રુતં પાર્થ ત્વયૈકાગ્રેણ ચેતસા
કચ્ચિદજ્ઞાનસંમોહઃ પ્રનષ્ટસ્તે ધનંજય॥૭૨॥
અર્જુન ઉવાચ
નષ્ટો મોહઃ સ્મૃતિર્લબ્ધા ત્વત્પ્રસાદાન્મયાચ્યુત
સ્થિતોઽસ્મિ ગતસંદેહઃ કરિષ્યે વચનં તવ॥૭૩॥
સંજય ઉવાચ
ઇત્યહં વાસુદેવસ્ય પાર્થસ્ય ચ મહાત્મનઃ
સંવાદમિમમશ્રૌષમદ્ભુતં રોમહર્ષણમ્॥૭૪॥
વ્યાસપ્રસાદાચ્છ્રુતવાનેતદ્ગુહ્યમહં પરમ્
યોગં યોગેશ્વરાત્કૃષ્ણાત્સાક્ષાત્કથયતઃ સ્વયમ્॥૭૫॥
રાજન્સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય સંવાદમિમમદ્ભુતમ્
કેશવાર્જુનયોઃ પુણ્યં હૃષ્યામિ ચ મુહુર્મુહુઃ॥૭૬॥
તચ્ચ સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય રૂપમત્યદ્ભુતં હરેઃ
વિસ્મયો મે મહાન્રાજન્હૃષ્યામિ ચ પુનઃ પુનઃ॥૭૭॥
યત્ર યોગેશ્વરઃ કૃષ્ણો યત્ર પાર્થો ધનુર્ધરઃ
તત્ર શ્રીર્વિજયો ભૂતિર્ધ્રુવા નીતિર્મતિર્મમ॥૭૮॥
 

ૐ તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે મોક્ષસંન્યાસયોગો નામાષ્ટાદશોઽધ્યાયઃ ॥૧૮॥